Mỗi quần thể có những đặc trưng cơ bản riêng, gồm 5 đặc trưng: kích thước, mật độ, tỉ lệ giới tính, nhóm tuổi và kiểu phân bố cá thể.

▸ a) Kích thước quần thể

Quy luật chung: Sinh vật có kích thước cơ thể càng nhỏ thì kích thước quần thể (số cá thể) càng lớn.

Ví dụ: voi (22 con) < hươu (198 con) < thỏ (520 con) < chuột (1024 con) → cùng một khu vực, voi có ít cá thể hơn chuột.

Đối với vi sinh vật, do số lượng cá thể rất lớn nên kích thước quần thể được xác định bằng sinh khối (mg, g…) thay vì đếm số cá thể.

▸ b) Mật độ cá thể trong quần thể

Ví dụ minh hoạ:

Mật độ quần thể không cố định, có thể thay đổi theo mùa, theo năm:

• Mật độ tăng khi nguồn thức ăn dồi dào, môi trường thuận lợi.
• Mật độ giảm mạnh khi gặp lụt lội, cháy rừng, dịch bệnh.
• Khi mật độ tăng quá cao → thức ăn khan hiếm, nơi ở chật chội → nhiều cá thể chết → quần thể tự điều chỉnh về mức cân bằng.

▸ a) Tỉ lệ giới tính

• Ở đa số động vật, tỉ lệ đực/cái ở giai đoạn trứng hoặc con non thường là 50/50 (xấp xỉ 1:1).
• Trong quá trình sống, tỉ lệ này có thể thay đổi theo thời gian, lứa tuổi, điều kiện sống và đặc biệt do sự tử vong không đồng đều giữa cá thể đực và cái.
• Ý nghĩa: tỉ lệ giới tính cho biết tiềm năng sinh sản của quần thể.

▸ b) Nhóm tuổi

Quần thể được chia thành 3 nhóm tuổi:

▸ Ba kiểu tháp tuổi

▸ Cách xác định kiểu tháp tuổi

So sánh số lượng nhóm trước sinh sản với nhóm sinh sản:

• Trước sinh sản > sinh sản → tháp phát triển
• Trước sinh sản ≈ sinh sản → tháp ổn định
• Trước sinh sản < sinh sản → tháp suy thoái

Có 3 kiểu phân bố cá thể trong quần thể:

Quần thể có thể bị biến động do tác động của nhân tố vô sinh (lụt lội, cháy rừng…) và hữu sinh (dịch bệnh, con người khai thác quá mức…). Một số biện pháp bảo vệ quần thể:

Vì sao bảo vệ môi trường sống chính là bảo vệ quần thể?

Vì môi trường sống cung cấp nơi ở, thức ăn, điều kiện sinh sản cho các cá thể. Nếu môi trường bị phá huỷ → cá thể mất nơi sống, thiếu thức ăn → quần thể suy giảm hoặc tuyệt chủng.

Để xem lý thuyết đầy đủ kèm hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, sơ đồ tư duy chi tiết và phương pháp giải các dạng bài tập, hãy đọc bài viết bên dưới:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 22 câu bám sát chương trình SGK!