Mạch Điện Đơn Giản
Mạch điện, kí hiệu các bộ phận, sơ đồ mạch điện, chiều dòng điện và thiết bị bảo vệ
Để bóng đèn pin phát sáng, ta phải dùng dây nối kết nối pin, bóng đèn và công tắc lại với nhau thành một mạch kín – gọi là mạch điện.
Bất cứ mạch điện nào cũng gồm các bộ phận chính:
- Nguồn điện: pin, acquy… cung cấp dòng điện cho mạch.
- Dây nối: dẫn dòng điện đi qua các bộ phận.
- Thiết bị tiêu thụ năng lượng điện: bóng đèn, động cơ điện, bếp điện, quạt điện, tivi…
- Công tắc: dùng để đóng hoặc ngắt mạch điện.
▸ Phân biệt mạch điện kín và mạch điện hở
Để mô tả đơn giản và lắp mạch điện đúng yêu cầu, người ta dùng các kí hiệu quy ước để vẽ sơ đồ mạch điện.
| Tên thiết bị | Kí hiệu |
|---|---|
| 1. Nguồn điện (pin, acquy) | |
| 2. Bóng đèn | |
| 3. Dây nối | |
| 4. Công tắc đóng | |
| 5. Công tắc mở | |
| 6. Điện trở | |
| 7. Biến trở | |
| 8. Chuông điện | |
| 9. Điốt | |
| 10. Điốt phát quang (LED) | |
| 11. Ampe kế | |
| 12. Vôn kế |
• Nguồn điện: vạch dài là cực (+), vạch ngắn là cực (−).
• Công tắc đóng: hai chấm nối liền; công tắc mở: hai chấm hở một đầu.
• Điện trở: hình chữ nhật; biến trở: hình chữ nhật có thêm mũi tên xuyên qua.
• Ampe kế ghi chữ A; Vôn kế ghi chữ V.
▸ Quy ước chiều dòng điện
▸ So sánh dòng điện một chiều và xoay chiều
| Đặc điểm | Dòng điện một chiều | Dòng điện xoay chiều |
|---|---|---|
| Chiều dòng điện | Không đổi (cố định) | Thay đổi liên tục |
| Nguồn cung cấp | Pin, acquy | Mạng điện gia đình |
| Ví dụ | Đèn pin, đồng hồ pin, điều khiển từ xa | Quạt điện, tủ lạnh, máy giặt cắm ổ điện |
Ngoài nguồn điện và thiết bị tiêu thụ, mạch điện còn có các thiết bị bảo vệ và cảnh báo sự cố.
▸ Cầu chì
Bộ phận cơ bản của cầu chì là một đoạn dây chì – kim loại nóng chảy ở nhiệt độ thấp hơn so với các kim loại khác.
- Khi dòng điện trong mạch đột ngột tăng quá mức → dây chì nóng chảy → mạch bị ngắt.
- Tác dụng: bảo vệ các thiết bị điện khác trong mạch không bị hỏng.
- Hạn chế: sau khi nóng chảy phải thay dây chì mới.
▸ Cầu dao tự động
Cũng có tác dụng ngắt mạch khi dòng điện tăng quá mức, tương tự cầu chì. Ưu điểm: sau khi kiểm tra, sửa chữa xong, cầu dao có thể được đóng lại để mạch hoạt động tiếp không cần thay như cầu chì.
▸ Rơle
Là dụng cụ có tác dụng điều khiển đóng, ngắt mạch điện tự động. Khác với công tắc thông thường (cần người tác động), rơle được dùng trong các mạch điều khiển tự động để đóng, ngắt dòng điện lớn mà hệ thống điều khiển không thể trực tiếp can thiệp.
| Thiết bị | Công dụng |
|---|---|
| Cầu chì | Tự động ngắt mạch khi dòng điện tăng quá mức (dây chì nóng chảy) — phải thay mới sau khi cháy. |
| Cầu dao tự động | Tự động ngắt mạch khi dòng điện tăng quá mức — có thể đóng lại sau khi sửa. |
| Rơle | Điều khiển đóng/ngắt mạch điện tự động (cho dòng điện lớn). |
• Cầu chì: dùng 1 lần — nóng chảy là phải thay.
• Cầu dao tự động: dùng nhiều lần — đóng lại được.
• Rơle: không phải để bảo vệ, mà để điều khiển dòng điện lớn tự động.
Chuông điện thường được đặt ở cửa nhà để báo hiệu có khách. Khi nhấn nút chuông → mạch kín → dòng điện chạy qua chuông → chuông phát ra âm thanh.
• Cầu chì — bảo vệ mạch (1 lần dùng).
• Cầu dao tự động — bảo vệ mạch (đóng lại được).
• Rơle — điều khiển đóng/ngắt dòng điện lớn tự động.
• Chuông điện — phát tín hiệu bằng âm thanh.
Bài lý thuyết chi tiết bao gồm: bảng đầy đủ kí hiệu các bộ phận, các dạng bài vẽ sơ đồ mạch điện, xác định đèn sáng/tắt khi đóng/mở công tắc, các bài tập có lời giải và sơ đồ tư duy.
Đầy đủ định nghĩa, bảng kí hiệu, các dạng bài tập có lời giải, sơ đồ tư duy và nhiều ví dụ minh hoạ thực tế.
Cùng luyện bài Mạch điện đơn giản!
20 câu: 15 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu