Hệ Thần Kinh Và Các Giác Quan Ở Người
Cấu tạo & chức năng hệ thần kinh · bệnh thần kinh · thị giác (mắt) · thính giác (tai) · các tật và bệnh
Hệ thần kinh ở người có dạng hình ống, được cấu tạo từ nơron (tế bào thần kinh — đơn vị cấu tạo) và gồm 2 bộ phận:
Vai trò: chủ đạo, xử lý thông tin, ra lệnh điều khiển
Vai trò: dẫn truyền xung thần kinh từ cơ quan đến trung ương và ngược lại
| Bộ phận | Vị trí | Vai trò |
|---|---|---|
| Não | Trong hộp sọ | Trung tâm điều khiển cao nhất |
| Tuỷ sống | Trong ống xương sống | Trung tâm phản xạ; dẫn truyền |
| Dây thần kinh | Phân bố khắp cơ thể | Dẫn truyền xung thần kinh |
| Hạch thần kinh | Ngoài trung ương | Tập hợp thân nơron, tham gia dẫn truyền |
Dựa vào chức năng, hệ thần kinh được phân thành 2 hệ:
- Hệ thần kinh vận động — điều khiển hoạt động của cơ vân (theo ý muốn).
- Hệ thần kinh sinh dưỡng — điều khiển hoạt động của các nội quan (không theo ý muốn).
▸ Một số bệnh thần kinh thường gặp
Triệu chứng: run tay, mất thăng bằng, khó di chuyển.
Đối tượng: người cao tuổi.
Triệu chứng: co giật, hành vi bất thường, đôi lúc mất ý thức.
Triệu chứng: mất trí nhớ, giảm khả năng ngôn ngữ, lẩm cẩm.
▸ Chất gây nghiện đối với hệ thần kinh
Các chất gây nghiện kích thích thần kinh, làm thay đổi chức năng bình thường, gây phụ thuộc và cảm giác thèm, nghiện.
▸ Biện pháp bảo vệ hệ thần kinh
- Giữ tâm hồn thanh thản, tránh lo âu căng thẳng.
- Xây dựng chế độ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý.
- Đảm bảo giấc ngủ hằng ngày để phục hồi hoàn toàn khả năng làm việc.
- Không sử dụng cà phê trước khi ngủ; tránh tiếng ồn, ánh sáng mạnh khi ngủ.
- Tuyệt đối không sử dụng chất gây nghiện.
Con người có 5 giác quan: thị giác, thính giác, xúc giác, vị giác và khứu giác. Các giác quan giúp cơ thể nhận biết kích thích từ bên ngoài và bên trong, đảm bảo thích nghi với môi trường.
→ Quan sát, thu nhận hình ảnh, màu sắc của sự vật.
▸ Cấu tạo cầu mắt
▸ Hai loại tế bào thụ cảm thị giác
| Loại tế bào | Chức năng |
|---|---|
| Tế bào nón | Tiếp nhận ánh sáng mạnh và màu sắc |
| Tế bào que | Tiếp nhận ánh sáng yếu |
Hai vị trí đặc biệt trên màng lưới:
- Điểm vàng: nơi tập trung chủ yếu tế bào nón → nhìn rõ nhất. Mỗi chi tiết ảnh được một tế bào nón tiếp nhận và truyền về não qua tế bào thần kinh riêng rẽ.
- Điểm mù: nơi đi ra của các sợi trục tế bào thần kinh thị giác, không có tế bào thụ cảm → không nhìn thấy.
▸ Quá trình thu nhận ánh sáng
▸ Ba tật khúc xạ thường gặp
▸ Bệnh đau mắt đỏ
→ Thu nhận âm thanh, truyền lên não để nhận biết.
▸ Cấu tạo tai — 3 phần
- Màng nhĩ ngăn cách tai ngoài và tai giữa.
- Xương búa gắn trực tiếp với màng nhĩ.
- Vòi tai (vòi Eustache) thông tai giữa với khoang miệng → cân bằng áp suất không khí.
▸ Quá trình thu nhận âm thanh
▸ Một số bệnh về thính giác
▸ Phòng bệnh tai
- Vệ sinh tai bằng tăm bông, không dùng vật sắc nhọn.
- Tránh nơi có tiếng ồn lớn hoặc dùng nút bịt tai.
- Súc miệng nước muối thường xuyên phòng viêm họng → giảm nguy cơ viêm tai giữa.
Để xem lý thuyết đầy đủ kèm hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, sơ đồ tư duy chi tiết và phương pháp giải các dạng bài tập, hãy đọc bài viết bên dưới:
Định nghĩa, hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, sơ đồ tư duy và 4 dạng bài tập có lời giải chi tiết.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 22 câu bám sát chương trình SGK!
Cùng luyện bài Hệ thần kinh và các giác quan!
22 câu: 17 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu