Hệ Bài Tiết Ở Người
Cấu tạo & chức năng · quá trình tạo nước tiểu · bệnh hệ bài tiết · ghép thận & chạy thận nhân tạo
Vai trò chính: duy trì tính ổn định của môi trường bên trong cơ thể (ổn định áp suất thẩm thấu, độ pH, nồng độ các chất…).
▸ Ba cơ quan chủ yếu tham gia bài tiết
và hơi nước
(nước, muối khoáng, một ít ure)
(nước, ure, axit uric, muối khoáng…)
Trong đó, thận đóng vai trò quan trọng nhất vì thải tới 90% sản phẩm bài tiết hoà tan trong máu (trừ $CO_2$ do phổi đảm nhận).
Hệ bài tiết nước tiểu gồm 4 thành phần nối tiếp nhau:
| Thành phần | Chức năng |
|---|---|
| Hai quả thận | Lọc máu, tạo nước tiểu |
| Ống dẫn nước tiểu | Dẫn nước tiểu từ bể thận xuống bóng đái |
| Bóng đái (bàng quang) | Chứa nước tiểu trước khi thải ra ngoài |
| Ống đái | Dẫn nước tiểu từ bóng đái ra ngoài cơ thể |
▸ Cấu tạo của thận
Mỗi quả thận có khoảng 1 triệu đơn vị chức năng để lọc máu. Mỗi đơn vị chức năng gồm 3 thành phần:
(Ống góp KHÔNG thuộc đơn vị chức năng)
Vị trí: cầu thận nằm chủ yếu ở phần vỏ thận; ống thận và ống góp nằm chủ yếu ở phần tuỷ thận.
Quá trình tạo nước tiểu diễn ra ở các đơn vị chức năng của thận, gồm 3 giai đoạn nối tiếp nhau:
Nước tiểu đầu không chứa tế bào máu (hồng cầu, bạch cầu) và protein có kích thước lớn (vì không lọt qua được lỗ lọc).
⚡ Nhờ chênh lệch áp suất — KHÔNG cần ATP
⚡ Quá trình chủ động — CẦN ATP
⚡ Quá trình chủ động — CẦN ATP
Mỗi ngày, một người bình thường thải ra khoảng 1,5 lít nước tiểu. Khi lượng nước tiểu trong bóng đái đạt khoảng 200 ml, cảm giác buồn tiểu xuất hiện.
▸ Biện pháp bảo vệ hệ bài tiết
| Thói quen xấu | Nguy cơ | Biện pháp |
|---|---|---|
| Ăn quá mặn, quá chua, nhiều đường | Hệ bài tiết làm việc quá tải | Ăn uống điều độ, hạn chế mặn, chua, đường |
| Không uống đủ nước | Giảm khả năng bài tiết nước tiểu | Uống đủ 1,5–2 lít nước/ngày |
| Nhịn tiểu khi buồn tiểu | Tăng nguy cơ lắng sỏi | Đi tiểu ngay khi có nhu cầu |
| Không giữ vệ sinh | Tăng nguy cơ viêm nhiễm | Vệ sinh cơ thể và hệ bài tiết thường xuyên |
| Ăn thức ăn ôi thiu | Gây độc hại cho hệ bài tiết | Không ăn thức ăn ôi thiu, nhiễm độc |
🇻🇳 Việt Nam: ca đầu tiên ngày 4/6/1992 tại Bệnh viện Quân y 103
Đối tượng cần chạy thận nhân tạo cao nhất: người bị suy thận (thận mất chức năng lọc máu).
Để xem lý thuyết đầy đủ kèm hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, sơ đồ tư duy chi tiết và phương pháp giải các dạng bài tập, hãy đọc bài viết bên dưới:
Định nghĩa, hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, sơ đồ tư duy và 4 dạng bài tập có lời giải chi tiết.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 22 câu bám sát chương trình SGK!
Cùng luyện bài Hệ bài tiết ở người!
22 câu: 17 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu