Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 159
Đề bài: Con sinh ra có những đặc điểm giống bố mẹ và có những đặc điểm khác bố mẹ. Theo em đó là hiện tượng gì?
Lời giải:
- Đặc điểm giống bố mẹ → đó là hiện tượng di truyền.
- Đặc điểm khác bố mẹ → đó là hiện tượng biến dị.
I. Di truyền và biến dị
Hoạt động trang 159
Đề bài: Một cặp vợ chồng đều có tóc xoăn, người con thứ nhất của họ có tóc xoăn, đây là một ví dụ về hiện tượng di truyền; người con thứ hai của họ có tóc thẳng, đây là một ví dụ về hiện tượng biến dị.
- Cho biết di truyền và biến dị là gì.
- Lấy thêm ví dụ về hiện tượng di truyền và biến dị trong thực tế.
Lời giải:
1.
- Di truyền là hiện tượng các tính trạng của bố mẹ được truyền lại cho thế hệ con cái.
- Biến dị là hiện tượng con cái sinh ra có những đặc điểm khác với bố mẹ.
2. Ví dụ:
- Di truyền: Con có mắt đen giống mẹ; con có mũi cao giống bố; con bò sinh ra có lông trắng đốm đen giống bò mẹ,…
- Biến dị: Bố mẹ tóc đen nhưng con sinh ra có màu tóc nâu; hai anh em ruột có chiều cao khác nhau; trong một bầy lợn con, có con lông trắng và có con lông đen,…
II. Mendel – Người đặt nền móng cho di truyền học
1. Thí nghiệm của Mendel
Hoạt động trang 160
Đề bài:
Quan sát thí nghiệm trong Hình 36.1 và thực hiện các yêu cầu sau:
- Trình bày các bước tiến hành và kết quả thí nghiệm.
- Ở thế hệ $F_1$ và $F_2$ có xuất hiện dạng màu hoa pha trộn giữa hoa tím và hoa trắng hay không? Yếu tố quy định tính trạng hoa trắng (ở thế hệ P) có biến mất trong phép lai không?
Lời giải:
1. Các bước tiến hành và kết quả:
- Bước 1: Cho cây đậu hà lan thuần chủng hoa tím lai với cây thuần chủng hoa trắng (thế hệ P).
- Bước 2: Thu được thế hệ $F_1$ → 100% cây hoa tím.
- Bước 3: Cho các cây $F_1$ tự thụ phấn → thu được thế hệ $F_2$ có cả cây hoa tím và cây hoa trắng.
2.
- Ở $F_1$ và $F_2$ không xuất hiện dạng hoa pha trộn (không có hoa màu tím nhạt). Hoa ở $F_2$ chỉ có hoa tím hoặc hoa trắng, không có dạng trung gian.
- Yếu tố quy định tính trạng hoa trắng (ở P) không biến mất trong phép lai, vì ở $F_2$ vẫn xuất hiện cây hoa trắng. Yếu tố này chỉ bị lấn át ở $F_1$ nên không biểu hiện ra.
Câu hỏi trang 160
Đề bài: Thế nào là nhân tố di truyền? Hãy chỉ ra tính trạng tương phản, tính trạng trội, tính trạng lặn trong phép lai của Mendel.
Lời giải:
- Nhân tố di truyền: là đơn vị quy định sự di truyền của một tính trạng, tồn tại thành từng cặp trong tế bào và không hoà trộn vào nhau (ngày nay gọi là gene).
Trong phép lai của Mendel:
- Tính trạng tương phản: hoa tím – hoa trắng.
- Tính trạng trội: hoa tím (biểu hiện ở $F_1$).
- Tính trạng lặn: hoa trắng (bị lấn át ở $F_1$, chỉ xuất hiện trở lại ở $F_2$).
2. Ý tưởng của Mendel về nhân tố di truyền
Câu hỏi trang 160
Đề bài: Vì sao ý tưởng của Mendel về nhân tố di truyền là cơ sở cho việc nghiên cứu về gene sau này?
Lời giải:
Ý tưởng của Mendel là cơ sở cho việc nghiên cứu về gene sau này vì:
- Mendel là người đầu tiên cho rằng đơn vị quy định sự di truyền của tính trạng tồn tại thành từng cặp trong tế bào.
- Mendel cho rằng các nhân tố di truyền không hoà trộn vào nhau (khác với quan niệm cũ là vật chất di truyền bị hoà trộn).
- Cặp nhân tố di truyền mà Mendel mô tả chính là cặp gene (cặp allele) ngày nay.
→ Vì vậy, dù Mendel chưa đưa ra thuật ngữ “gene” nhưng ông đã đặt nền móng đầu tiên cho khái niệm gene.
III. Một số thuật ngữ và kí hiệu dùng trong nghiên cứu di truyền
Câu hỏi trang 161 (Ví dụ ở đậu hà lan)
Đề bài: Lấy ví dụ về tính trạng, tính trạng tương phản, kiểu hình, kiểu gene ở đậu hà lan.
Lời giải:
| Thuật ngữ | Ví dụ ở đậu hà lan |
|---|---|
| Tính trạng | Màu hoa, màu hạt, hình dạng hạt, chiều cao thân,… |
| Tính trạng tương phản | Hoa tím – hoa trắng; hạt vàng – hạt xanh; thân cao – thân thấp |
| Kiểu hình | Cây hoa tím, cây hoa trắng, cây thân cao, cây thân thấp,… |
| Kiểu gene | AA, Aa, aa (xét cặp gene quy định màu hoa) |
Câu hỏi trang 161 (Bài tập áp dụng)
Đề bài: Ở đậu hà lan, tiến hành lai giữa các cá thể thuần chủng thân cao với thân thấp. $F_1$ thu được 100% cây thân cao. $F_2$ thu được cả cây thân cao và cây thân thấp với tỉ lệ 3 cây thân cao : 1 cây thân thấp.
- Hãy sử dụng các kí hiệu và thuật ngữ để mô tả thí nghiệm trên bằng sơ đồ lai.
- Dự đoán tính trạng trội, tính trạng lặn trong phép lai trên.
Lời giải:
1. Sơ đồ lai:
Quy ước: gene A quy định thân cao, gene a quy định thân thấp.
| P (tc): | AA (thân cao) | × | aa (thân thấp) |
| G: | A | a | |
| $F_1$: | Aa (100% thân cao) | ||
| $F_1$ × $F_1$: | Aa | × | Aa |
| G: | A, a | A, a | |
| $F_2$: | 1 AA : 2 Aa : 1 aa | ||
| Kiểu hình $F_2$: | 3 thân cao : 1 thân thấp |
2. Dự đoán tính trạng trội, lặn:
- Tính trạng trội: thân cao (vì biểu hiện ở $F_1$ và chiếm tỉ lệ lớn ở $F_2$).
- Tính trạng lặn: thân thấp (vì bị lấn át ở $F_1$, chỉ xuất hiện trở lại ở $F_2$ với tỉ lệ 1/4).
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu