Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 178
Đề bài: Bằng các kĩ thuật tác động vào cấu trúc của gene, các nhà khoa học đã tạo ra giống cà chua đột biến gene có hàm lượng gamma aminobutyric acid (GABA) trong quả cao hơn khoảng 5 – 6 lần so với cà chua trong tự nhiên. Đột biến gene là gì và có ý nghĩa, tác hại như thế nào đối với con người?
Lời giải:
- Đột biến gene là những biến đổi trong cấu trúc của gene.
- Ý nghĩa: tạo ra nhiều allele mới → góp phần tạo nên sự đa dạng sinh học và cung cấp nguyên liệu cho công tác chọn giống (tạo giống cây trồng, vật nuôi có đặc tính tốt).
- Tác hại: đa số đột biến gene là lặn và có hại cho thể đột biến, có thể gây các bệnh, tật di truyền ở người và sinh vật.
I. Khái niệm đột biến gene
Hoạt động trang 178
Đề bài:
Quan sát Hình 41.1, trả lời các câu hỏi sau:
- Các allele đột biến số 1, số 2 và số 3 có thay đổi gì so với allele kiểu dại?
- Đột biến gene là gì?
- Đột biến gene gồm những dạng nào?
Lời giải:
1. So với allele kiểu dại:
- Allele số 1: mất một cặp nucleotide.
- Allele số 2: thêm một cặp nucleotide.
- Allele số 3: thay thế một cặp nucleotide (cặp nucleotide cũ được thay bằng cặp nucleotide khác).
2. Khái niệm đột biến gene:
Đột biến gene là những biến đổi trong cấu trúc của gene. Đột biến chỉ liên quan đến một cặp nucleotide trên gene được gọi là đột biến điểm.
3. Các dạng đột biến gene (đột biến điểm):
- Mất một cặp nucleotide.
- Thêm một cặp nucleotide.
- Thay thế một cặp nucleotide.
II. Ý nghĩa và tác hại của đột biến gene
1. Ý nghĩa của đột biến gene
Câu hỏi trang 179
Đề bài: Từ các allele đột biến: $I^A$, $I^B$, $I^O$, viết các kiểu gene quy định nhóm máu ở người.
Lời giải:
Từ 3 allele $I^A$, $I^B$, $I^O$, ta có 6 kiểu gene quy định nhóm máu ở người:
| Kiểu gene | Nhóm máu (kiểu hình) |
|---|---|
| $I^A I^A$ | Nhóm máu A |
| $I^A I^O$ | Nhóm máu A |
| $I^B I^B$ | Nhóm máu B |
| $I^B I^O$ | Nhóm máu B |
| $I^A I^B$ | Nhóm máu AB |
| $I^O I^O$ | Nhóm máu O |
→ 6 kiểu gene tạo ra 4 nhóm máu ở người: O, A, B, AB.
2. Tác hại của đột biến gene
Hoạt động trang 180
Đề bài:
- Đúng hay sai khi cho rằng đột biến gene vừa có lợi vừa có hại? Lấy ví dụ.
- Quan sát Hình 41.2, cho biết trong sản xuất thể đột biến nào có lợi, thể đột biến nào không có lợi đối với con người.
Lời giải:
1. Nhận định “đột biến gene vừa có lợi vừa có hại” là đúng.
Đột biến gene có thể có lợi, có thể có hại (đôi khi cũng trung tính). Tính có lợi hay có hại phụ thuộc vào tổ hợp gene và điều kiện môi trường.
Ví dụ:
- Có lợi: Giống lúa CM5 mang gene đột biến cho năng suất cao, chịu rét, chống chịu sâu bệnh và chịu mặn tốt; nấm sợi đột biến sản sinh kháng sinh penicillin gấp nhiều lần dạng tự nhiên.
- Có hại: Đột biến gene ở người gây bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm.
2. Quan sát Hình 41.2:
| Thể đột biến | Có lợi / Không có lợi | Lí do |
|---|---|---|
| a) Lợn song sinh dính liền thân | Không có lợi | Gây dị tật, lợn khó sống và phát triển bình thường. |
| b) Ngô ngọt có hàm lượng đường trong hạt cao | Có lợi | Tăng giá trị dinh dưỡng và kinh tế của ngô. |
| c) Củ cải đường lá có nhiều đốm trắng do thiếu diệp lục | Không có lợi | Cây giảm khả năng quang hợp → giảm năng suất. |
Em có thể
1. Giải thích được tại sao các nhà khoa học sử dụng tia phóng xạ có thể tạo ra các cây trồng mới có nhiều đặc tính tốt
Lời giải:
- Tia phóng xạ là một tác nhân vật lí có thể gây đột biến gene ở sinh vật.
- Khi tác động lên cây trồng, tia phóng xạ làm biến đổi cấu trúc của gene → tạo ra các allele mới → tạo ra nhiều kiểu hình mới (đặc tính mới).
- Trong số các đột biến tạo thành, có một số đột biến có lợi (ví dụ: cho năng suất cao, chống chịu sâu bệnh tốt, chịu rét, chịu mặn,…).
- Các nhà khoa học chọn lọc những cây trồng mang đột biến có lợi để nhân giống → tạo ra các giống cây trồng mới có đặc tính tốt.
2. Giải thích được cơ sở của việc con người cần đảm bảo an toàn lao động khi tiếp xúc với môi trường độc hại
Lời giải:
- Các tác nhân trong môi trường độc hại như hoá chất độc, tia phóng xạ, tia tử ngoại,… có thể gây đột biến gene ở người.
- Đa số đột biến gene ở người là có hại, có thể gây ra các bệnh, tật di truyền và có thể truyền cho thế hệ sau.
- Vì vậy, con người cần đảm bảo an toàn lao động: mặc đồ bảo hộ, đeo khẩu trang, găng tay, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây đột biến để bảo vệ sức khoẻ bản thân và giảm nguy cơ sinh ra con bị bệnh, tật di truyền.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu