Mở đầu trang 80

Đề bài: Ở lớp 6, chúng ta đã biết: năng lượng mặt trời, năng lượng từ gió, năng lượng từ sóng biển, năng lượng từ dòng sông,… là các dạng năng lượng tái tạo. Các dạng năng lượng này có ưu điểm và nhược điểm gì?

Lời giải:

• Ưu điểm chung: Là các nguồn năng lượng có sẵn trong thiên nhiên, liên tục được bổ sung qua các quá trình tự nhiên → không bị cạn kiệt. Khi sử dụng ít gây ô nhiễm môi trường, không phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính.
• Nhược điểm chung: Công nghệ khai thác hiện nay có hiệu suất thấp và chi phí đầu tư ban đầu cao.

I. Năng lượng tái tạo

Hoạt động trang 80

Đề bài: Quan sát Hình 17.1 và cho biết:

1. Những dạng năng lượng nào là năng lượng tái tạo?
2. Năng lượng nào khi sử dụng có thể gây ô nhiễm môi trường như tạo ra chất thải rắn, phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, gây biến đổi khí hậu,…?

Lời giải:

1. Các dạng năng lượng tái tạo là:

• a) Năng lượng mặt trời
• c) Năng lượng gió
• d) Năng lượng từ dòng chảy
• e) Năng lượng nhiệt trong lòng Trái Đất
• h) Năng lượng sinh khối
• i) Năng lượng từ sóng biển

2. Các dạng năng lượng khi sử dụng gây ô nhiễm môi trường, phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính:

• b) Than mỏ
• g) Năng lượng từ dầu mỏ

→ Đây là các dạng năng lượng hoá thạch, khi đốt cháy thải khí CO₂, SO₂, NO₂,… gây ô nhiễm và biến đổi khí hậu.

Câu hỏi trang 81

Đề bài: Vì sao cần tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo?

Lời giải:

Cần tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo vì:

• Năng lượng tái tạo có sẵn trong thiên nhiên, liên tục được bổ sung → không bị cạn kiệt.
• Khi khai thác và sử dụng ít gây ô nhiễm môi trường, không phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính → giảm biến đổi khí hậu.
• Giúp giảm sự phụ thuộc vào năng lượng hoá thạch (đang dần cạn kiệt).

II. Ưu điểm và nhược điểm của một số dạng năng lượng tái tạo

Hoạt động trang 81 (Năng lượng mặt trời)

Đề bài: Quan sát Hình 17.2, tìm hiểu trên sách báo, internet và thực hiện các yêu cầu sau:

1. Năng lượng mặt trời được khai thác, sử dụng trong cuộc sống như thế nào?
2. Nêu đặc điểm của năng lượng mặt trời.
3. Nêu ưu điểm và nhược điểm của việc khai thác và sử dụng năng lượng mặt trời.

Lời giải:

1. Cách khai thác và sử dụng năng lượng mặt trời:

• Sử dụng trực tiếp: chiếu sáng, làm khô quần áo, sấy nông sản, sấy thực phẩm, làm muối.
• Chuyển hoá thành điện năng qua các tấm pin mặt trời.
• Khai thác gián tiếp qua các thiết bị thu nhiệt để làm nóng nước hoặc chạy nhà máy nhiệt điện.

2. Đặc điểm của năng lượng mặt trời:

• Luôn có sẵn trong thiên nhiên, khó cạn kiệt trong tương lai gần.
• Không gây tiếng ồn khi sử dụng.
• Không phát thải các chất gây ô nhiễm không khí và khí gây hiệu ứng nhà kính.

3. Ưu điểm và nhược điểm:

Ưu điểm: Có sẵn, không cạn kiệt; không gây tiếng ồn; không phát thải khí ô nhiễm.

Nhược điểm:

• Giá thành sản xuất tấm pin mặt trời còn cao, hiệu suất chuyển hoá năng lượng thấp.
• Pin mặt trời hết hạn (trung bình 25 năm) tạo ra rác thải điện tử khó phân huỷ.
• Lắp đặt quá nhiều tấm pin gây ô nhiễm ánh sáng.
• Nhà máy điện mặt trời chiếm diện tích lớn, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và quá trình quang hợp của thực vật.

Câu hỏi 1 trang 82 (Năng lượng từ gió)

Đề bài: Nêu đặc điểm của năng lượng từ gió.

Lời giải:

Đặc điểm của năng lượng từ gió:

• Luôn có sẵn trong thiên nhiên.
• Không phát thải các chất gây ô nhiễm không khí và khí gây hiệu ứng nhà kính.
• Công nghệ khai thác đang phát triển mạnh.
• Tốc độ gió trên đại dương ổn định và mạnh hơn so với trên đất liền.

Câu hỏi 2 trang 82

Đề bài: Nêu ưu điểm và nhược điểm của việc khai thác và sử dụng năng lượng từ gió.

Lời giải:

Ưu điểm:

• Không phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính.
• Là giải pháp quan trọng giúp giảm biến đổi khí hậu toàn cầu.
• Có thể lắp đặt tua-bin gió ngoài khơi với tiềm năng phát triển lớn.

Nhược điểm:

• Hiệu suất chuyển đổi năng lượng thấp, giá đầu tư ban đầu cao.
• Tua-bin gió phát ra tiếng ồn, ảnh hưởng đến môi trường sống của sinh vật.
• Làm nhiễu tín hiệu phát thanh, ảnh hưởng đến vùng hoạt động của chim (đặc biệt chim di cư) và dơi.

Câu hỏi 1 trang 83 (Năng lượng từ sóng biển)

Đề bài: Nêu đặc điểm của năng lượng từ sóng biển.

Lời giải:

Đặc điểm của năng lượng từ sóng biển:

• Có nguồn gốc từ hoạt động của gió (gió thổi tạo sóng).
• Luôn có sẵn trong tự nhiên.
• Khi khai thác và sử dụng không tạo ra chất thải.
• Được khai thác bằng các công nghệ hiện đại và chuyển hoá thành điện năng.

Câu hỏi 2 trang 83

Đề bài: Nêu ưu điểm và nhược điểm của việc khai thác và sử dụng năng lượng từ sóng biển.

Lời giải:

Ưu điểm:

• Có sẵn dồi dào trong tự nhiên, không tạo ra chất thải khi sử dụng.
• Không phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính.

Nhược điểm:

• Cần nhiều máy phát điện đặt trong không gian rộng → ảnh hưởng đến giao thông đường biển và hệ sinh thái biển.
• Giá thành đầu tư ban đầu cao.
• Phụ thuộc nhiều vào các mùa trong năm và chịu ảnh hưởng bởi thiên tai (bão, sóng thần,…).

Câu hỏi 1 trang 84 (Năng lượng từ dòng sông)

Đề bài: Cho biết việc sử dụng năng lượng từ dòng sông ảnh hưởng đến môi trường như thế nào nếu:

• Vỡ đập thuỷ điện.
• Động vật không di chuyển được từ hạ nguồn lên thượng nguồn của dòng sông.
• Diện tích rừng thay đổi khi xây dựng nhà máy thuỷ điện.

Lời giải:

a) Vỡ đập thuỷ điện:

• Gây lũ lụt nghiêm trọng ở hạ nguồn.
• Phá huỷ nhà cửa, mùa màng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
• Tàn phá nghiêm trọng hệ sinh thái ở khu vực hạ nguồn.

b) Động vật không di chuyển được từ hạ nguồn lên thượng nguồn:

• Một số loài (cá hồi, cá chình,…) không thể di chuyển ngược dòng để sinh sản → suy giảm số lượng loài.
• Làm mất cân bằng hệ sinh thái ở cả thượng nguồn và hạ nguồn dòng sông.

c) Diện tích rừng thay đổi khi xây dựng nhà máy thuỷ điện:

• Phải chặt phá rừng để xây dựng đập, hồ chứa → mất môi trường sống của nhiều loài sinh vật.
• Giảm khả năng giữ nước, chống xói mòn, hấp thụ CO₂ của rừng → ảnh hưởng đến môi trường và khí hậu.

Câu hỏi 2 trang 84

Đề bài: Nêu ưu điểm của việc khai thác và sử dụng năng lượng từ dòng sông.

Lời giải:

Ưu điểm:

• Có sẵn trong thiên nhiên, liên tục được bổ sung nhờ vòng tuần hoàn nước.
• Ít tác động tiêu cực đến môi trường so với năng lượng hoá thạch (không phát thải khí ô nhiễm).
• Dễ chuyển hoá thành điện năng thông qua các nhà máy thuỷ điện.
• Phù hợp với các quốc gia có nhiều sông ngòi như Việt Nam.

III. Một số biện pháp sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường

Câu hỏi trang 85

Đề bài: Tại sao sử dụng hiệu quả năng lượng góp phần bảo vệ môi trường?

Lời giải:

Sử dụng hiệu quả năng lượng góp phần bảo vệ môi trường vì:

• Giảm lượng năng lượng tiêu thụ → giảm khai thác nhiên liệu hoá thạch (than, dầu, khí).
• Giảm phát thải các khí ô nhiễm và khí gây hiệu ứng nhà kính từ việc đốt nhiên liệu.
• Giảm chất thải và các tác động xấu đến môi trường từ quá trình khai thác, sản xuất, vận chuyển nhiên liệu.

Hoạt động 1 trang 86

Đề bài: Thảo luận và nêu thêm một số biện pháp sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường.

Lời giải:

Một số biện pháp khác:

• Sử dụng các thiết bị có nhãn tiết kiệm năng lượng (đèn LED, máy lạnh inverter,…).
• Tắt các thiết bị điện khi không sử dụng.
• Cải tiến công nghệ trong nhà máy, xí nghiệp để giảm hao phí năng lượng.
• Sử dụng phương tiện giao thông công cộng thay cho phương tiện cá nhân.
• Tái chế các sản phẩm và sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường.
• Trồng cây xanh ở nhà, trường học, đường phố.
• Phân loại rác thải tại nguồn.

Hoạt động 2 trang 86

Đề bài: Giải thích vì sao những cách dưới đây được coi là sử dụng hiệu quả năng lượng điện.

Lời giải:

a) Tắt các thiết bị điện (ti vi, đèn điện,…) khi không sử dụng: Tránh lãng phí điện năng khi không có nhu cầu sử dụng → tiết kiệm điện.

b) Giảm độ sáng màn hình máy tính: Màn hình càng sáng càng tiêu thụ điện nhiều. Giảm độ sáng → giảm tiêu thụ điện.

c) Để điều hoà trên 26 °C và dùng quạt thay điều hoà khi có thể: Nhiệt độ điều hoà càng thấp thì máy càng tốn điện. Đặt nhiệt độ cao hơn (≥ 26 °C) và dùng quạt (tiêu thụ ít điện hơn điều hoà nhiều lần) sẽ tiết kiệm điện đáng kể.

d) Không để nhiệt độ tủ lạnh quá thấp, không mở tủ lạnh quá lâu: Nhiệt độ tủ thấp hơn cần thiết khiến tủ lạnh phải làm việc nhiều → tốn điện. Mở tủ lâu làm khí lạnh thoát ra → tủ phải làm việc thêm để giữ nhiệt độ → tốn điện.

e) Thường xuyên bảo trì, bảo dưỡng và vệ sinh thiết bị điện: Thiết bị được bảo dưỡng tốt sẽ hoạt động hiệu quả hơn, ít hao phí điện và tăng tuổi thọ.

Hoạt động 3 trang 86

Đề bài: Để tận dụng gió và ánh sáng tự nhiên cho ngôi nhà của em, hãy thực hiện các việc sau và giải thích vì sao hành động như vậy.

Lời giải:

a) Mở cửa để gió tự nhiên làm thông thoáng ngôi nhà: Tận dụng gió tự nhiên giúp làm mát → không cần dùng quạt hoặc điều hoà → tiết kiệm điện.

b) Kê bàn học, bàn làm việc gần nơi có ánh sáng tự nhiên: Tận dụng ánh sáng mặt trời ban ngày → không cần bật đèn → tiết kiệm điện và tốt cho mắt.

c) Sơn phòng sáng màu: Tường sáng màu phản xạ ánh sáng tốt → căn phòng trở nên sáng hơn mà cần ít đèn hơn → tiết kiệm điện.

Hoạt động 4 trang 86

Đề bài: Vì sao trồng nhiều cây xanh quanh nhà và trường học giúp sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường?

Lời giải:

Trồng nhiều cây xanh quanh nhà và trường học giúp:

• Cây xanh tạo bóng mát, giúp giảm nhiệt độ không khí → giảm nhu cầu sử dụng quạt, điều hoà → tiết kiệm điện.
• Cây xanh hấp thụ khí CO₂ và thải ra khí O₂ → giảm khí gây hiệu ứng nhà kính, làm sạch không khí.
• Cây xanh giúp giữ ẩm cho đất, chống xói mòn, bảo vệ môi trường tự nhiên.

Hoạt động 5 trang 86

Đề bài: Vì sao sử dụng năng lượng tái tạo giúp giảm ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính?

Lời giải:

Sử dụng năng lượng tái tạo giúp giảm ô nhiễm môi trường và giảm phát thải khí nhà kính vì:

• Năng lượng tái tạo (mặt trời, gió, sóng biển, dòng sông,…) khi khai thác và sử dụng không phát thải khí CO₂, SO₂, NO₂,… hoặc phát thải rất ít.
• Sử dụng năng lượng tái tạo giúp giảm nhu cầu đốt nhiên liệu hoá thạch (than, dầu, khí) → giảm lượng khí thải gây ô nhiễm và khí gây hiệu ứng nhà kính.
• Góp phần bảo vệ môi trường và chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu