Mở đầu trang 111

Đề bài: Khí ethylene có tác dụng thúc đẩy quá trình chín của trái cây. Ethylene thuộc loại hợp chất hữu cơ nào? Ethylene có cấu tạo, tính chất như thế nào và có vai trò gì trong công nghiệp hoá chất?

Lời giải:

• Ethylene thuộc loại hợp chất hữu cơ alkene (là hydrocarbon mạch hở có 1 liên kết đôi C=C).
• Cấu tạo: phân tử có công thức $C_2H_4$, chứa một liên kết đôi C=C; liên kết kém bền trong liên kết đôi dễ bị phá vỡ trong các phản ứng hoá học.
• Vai trò: là nguyên liệu quan trọng trong công nghiệp hoá chất, dùng để tổng hợp ethylic alcohol, acetic acid, polyethylene (PE), poly(vinyl chloride) (PVC),…

I. Khái niệm alkene

Hoạt động trang 111

Đề bài: Cho công thức cấu tạo của một số alkene như sau:

$CH_2=CH_2$, $CH_3-CH=CH_2$, $CH_3-CH=CH-CH_3$.

Thực hiện các yêu cầu sau:

1. Nhận xét về đặc điểm chung của các công thức cấu tạo đã cho.
2. Viết công thức phân tử của các alkene trên, từ đó rút ra công thức chung của các alkene đó.

Lời giải:

1. Đặc điểm chung:

• Phân tử chỉ chứa hai nguyên tố C và H (đều là hydrocarbon).
• Mạch carbon hở (không phải mạch vòng).
• Trong phân tử có một liên kết đôi C=C.

2. Công thức phân tử:

• $CH_2=CH_2$ → $C_2H_4$
• $CH_3-CH=CH_2$ → $C_3H_6$
• $CH_3-CH=CH-CH_3$ → $C_4H_8$

Nhận xét: số nguyên tử H luôn gấp 2 lần số nguyên tử C.

→ Công thức chung của alkene là: $C_nH_{2n}$ (với $n \geq 2$, n là số nguyên dương).

II. Ethylene

Thí nghiệm trang 112 (Tính chất hoá học)

Đề bài: Quan sát hiện tượng xảy ra ở đầu ống dẫn thuỷ tinh vuốt nhọn và tại ống nghiệm đựng nước bromine. Rút ra nhận xét về tính chất hoá học của ethylene.

Lời giải:

Hiện tượng:

• Ở đầu ống dẫn thuỷ tinh vuốt nhọn: ethylene cháy với ngọn lửa, toả nhiệt.
• Ở ống nghiệm đựng nước bromine: nước bromine bị nhạt màu dần rồi mất màu.

Nhận xét về tính chất hoá học của ethylene:

• Ethylene tham gia phản ứng cháy (tác dụng với oxygen).
• Ethylene tham gia phản ứng cộng với bromine, làm mất màu nước bromine.

Câu hỏi trang 113

Đề bài: Propylene là một alkene, có công thức cấu tạo $CH_3-CH=CH_2$. Propylene có tính chất hoá học tương tự ethylene không? Tại sao? Viết các phương trình hoá học minh hoạ.

Lời giải:

Propylene có tính chất hoá học tương tự ethylene.

Giải thích: Vì propylene cũng là một alkene, trong phân tử có một liên kết đôi C=C (giống ethylene). Liên kết đôi này có một liên kết kém bền, dễ bị phá vỡ trong các phản ứng hoá học.

Phương trình hoá học minh hoạ:

a) Phản ứng cháy (đốt cháy hoàn toàn):

$$2C_3H_6 + 9O_2 \xrightarrow{t^o} 6CO_2 + 6H_2O$$

b) Phản ứng cộng với bromine (làm mất màu nước bromine):

$$CH_3-CH=CH_2 + Br_2 \longrightarrow CH_3-CHBr-CH_2Br$$

Viết gọn: $C_3H_6 + Br_2 \longrightarrow C_3H_6Br_2$

c) Phản ứng trùng hợp (tạo polypropylene):

$$nCH_2=CH-CH_3 \xrightarrow{t^o,, p,, xúc, tác} (-CH_2-CH(CH_3)-)_n$$

Hoạt động trang 113 (Ứng dụng)

Đề bài: Em hãy tìm các hình ảnh minh hoạ và viết bài trình bày về các ứng dụng của ethylene.

Lời giải:

Ethylene là nguyên liệu quan trọng trong công nghiệp hoá chất, có các ứng dụng chủ yếu sau:

• Tổng hợp ethylic alcohol (rượu etylic): dùng làm dung môi, nhiên liệu, sản xuất đồ uống có cồn, sát khuẩn.
• Tổng hợp acetic acid: là nguyên liệu sản xuất giấm ăn và nhiều hợp chất hữu cơ khác.
• Sản xuất dung môi: dùng trong công nghiệp sơn, mực in, hoá mỹ phẩm.
• Kích thích quả mau chín: sử dụng để làm chín đều các loại trái cây như chuối, xoài, cà chua,…
• Sản xuất polyethylene (PE) và poly(vinyl chloride) (PVC): dùng làm túi nilon, màng bọc thực phẩm, chai, bình chứa, ống nhựa,…

Em có thể

Nhận biết và lựa chọn được các sản phẩm làm từ nguyên liệu polyethylene và sử dụng chúng đúng cách để bảo vệ môi trường

Lời giải:

Một số sản phẩm làm từ polyethylene (PE):

• Túi nilon, màng bọc thực phẩm, túi đựng rác.
• Chai nhựa, bình chứa nước, can nhựa.
• Đồ chơi nhựa, ống dẫn nước,…

Cách sử dụng đúng để bảo vệ môi trường:

• Hạn chế sử dụng túi nilon, sản phẩm nhựa dùng một lần; thay bằng túi vải, túi giấy.
• Tái sử dụng các sản phẩm PE nhiều lần khi có thể (chai, bình, hộp đựng).
• Phân loại rác thải để dễ tái chế.
• Không vứt rác bừa bãi (đặc biệt là túi nilon) ra môi trường vì PE rất khó phân huỷ, có thể tồn tại hàng trăm năm.
• Tuyên truyền cho gia đình, bạn bè cùng tham gia giảm rác thải nhựa.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu