I. Lý thuyết trọng tâm

1. Nhà quản trị cơ sở dữ liệu

Trong các tổ chức, những CSDL phục vụ công tác quản lí có thể rất lớn, gồm nhiều bảng với những quan hệ phức tạp. Không phải ai cũng biết rõ CSDL của đơn vị mình, ngay cả những nhân viên tin học nếu không tìm hiểu chi tiết. Vì vậy, cần có những cán bộ chuyên trách để vận hành và duy trì cho các CSDL hoạt động thông suốt, luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu khai thác.

Quản trị CSDL là hoạt động nhằm đảm bảo cho việc sử dụng CSDL thông suốt và hiệu quả. Có thể nói vai trò quan trọng nhất liên quan tới công việc quản trị CSDL của một tổ chức là việc đảm bảo để các CSDL trong tổ chức ấy luôn ở trạng thái sẵn sàng khi cần. Nhiệm vụ này liên quan đến việc giám sát định kì các hoạt động và xử lí sự cố đối với các CSDL.

Theo quy định về ngành nghề, người thực thi hoạt động quản trị CSDL được gọi là nhà quản trị CSDL (trong thực tế thường gọi đơn giản là người quản trị CSDL).

Nhà quản trị CSDL có bốn nhiệm vụ chính:

a) Cài đặt và cập nhật các hệ QTCSDL

Các hệ QTCSDL thường được các nhà cung cấp cập nhật thường xuyên để bổ sung tính năng và vá lỗi. Bên cạnh đó, theo thời gian, các công nghệ CSDL có thể lạc hậu và cần được nâng cấp. Thực tế, nhiều cơ quan, tổ chức đã buộc phải loại bỏ các hệ QTCSDL không còn thích hợp để thay thế bằng hệ QTCSDL mới có khả năng làm việc tốt hơn. Việc nâng cấp không chỉ là cài đặt phần mềm quản trị CSDL mới mà còn phải chuyển đổi CSDL, bao gồm cả chuyển đổi dữ liệu.

b) Tạo lập và điều chỉnh CSDL

Thiết kế CSDL là một nghề khác có liên quan mật thiết đến quản trị CSDL. Nhà quản trị CSDL có thể phải tham gia tạo lập và điều chỉnh các CSDL phục vụ cho các ứng dụng; lập hồ sơ về CSDL để phục vụ cho hoạt động duy trì và nâng cấp hệ thống sau này.

c) Đảm bảo tài nguyên cho các hoạt động CSDL

Cần cung cấp đầy đủ tài nguyên như máy tính có công suất thích hợp, có bộ nhớ lưu trữ đủ lớn cùng các phương tiện kĩ thuật kèm theo. Công việc này không chỉ được thực hiện khi khởi tạo CSDL mà cần được thực hiện thường xuyên theo mức tăng trưởng, mức độ khai thác dữ liệu và tiến triển của công nghệ CSDL.

Việc đảm bảo tài nguyên là một phần của hoạt động lập kế hoạch phát triển CSDL.

d) Đảm bảo an toàn, bảo mật

Trong các tổ chức đã tin học hoá, dữ liệu có tầm quan trọng đặc biệt, cần được bảo vệ tốt. Khi hỏng thiết bị, ta có thể sửa chữa hay mua mới; khi phần mềm có lỗi, ta có thể nâng cấp, cài đặt lại; nhưng mất dữ liệu do hỏng thiết bị hay dữ liệu bị đánh cắp, bị sửa với mục đích xấu thì có thể làm tê liệt hoạt động, thậm chí có thể làm sụp đổ toàn bộ tổ chức sở hữu dữ liệu. Do vậy, việc đảm bảo an toàn, bảo mật cho dữ liệu là một hoạt động quan trọng hàng đầu trong quản trị CSDL.

Nhà quản trị CSDL phải phối hợp với những người thiết kế hệ thống và các bộ phận nghiệp vụ để phân quyền sử dụng dữ liệu đến từng nhóm người dùng, sau đó sử dụng hệ QTCSDL để thiết lập quyền truy cập dữ liệu; điều chỉnh quyền truy cập dữ liệu khi có biến động về nhân sự hay nghiệp vụ.

Nhà quản trị CSDL phải thường xuyên tạo các bản sao lưu dữ liệu dự phòng để khi gặp sự cố có thể khôi phục dữ liệu, nhất là các sự cố liên quan đến phần cứng. Đồng thời phải thường xuyên giám sát phát hiện sớm các sự cố dữ liệu để khắc phục kịp thời.

Ngoài các công việc chính nêu trên, nhà quản trị CSDL có thể tham gia các hoạt động nghiên cứu, xây dựng các quy trình và tư vấn về các vấn đề có liên quan đến CSDL.

2. Phẩm chất và năng lực của nhà quản trị CSDL

a) Kiến thức và kĩ năng cần thiết

Nhà quản trị CSDL cần có nền tảng tốt về CSDL, hiểu được các mô hình CSDL. Tuy nhiên, kĩ năng làm việc trên các hệ thống cụ thể đặc biệt cần thiết.

Để quản trị CSDL trên thực tế, điều quan trọng nhất là phải làm chủ được một hệ QTCSDL: biết cài đặt, biết thiết lập các tham số cần thiết, thành thạo ngôn ngữ quản trị, trong đó có ngôn ngữ truy vấn SQL – ngôn ngữ có thể làm việc được với tất cả các hệ QTCSDL hiện đại.

Nhà quản trị CSDL có thể phải tham gia thiết kế hoặc điều chỉnh cấu trúc của CSDL khi nâng cấp phần mềm. Cho dù họ không nhất thiết phải tham gia thiết kế CSDL nhưng biết thiết kế là điều rất quan trọng để quản trị tốt các CSDL.

Việc cài đặt hệ QTCSDL bao giờ cũng được thực hiện trên một hệ điều hành cụ thể, có liên quan đến mạng máy tính, nên có hiểu biết tốt về hệ điều hành và mạng máy tính là một điểm cộng cho nhà quản trị CSDL.

b) Phẩm chất cần có

Nhà quản trị CSDL cần có một số phẩm chất cần thiết:

• Tính cẩn thận, tỉ mỉ, kiên nhẫn. Cùng với khả năng phân tích, các phẩm chất này giúp nhà quản trị CSDL phát hiện và xử lí sự cố tốt hơn.
• Tinh thần ham học. Cùng với kĩ năng ngoại ngữ và tìm kiếm thông tin, phẩm chất này giúp nhà quản trị CSDL có khả năng tự học để nắm bắt được những công nghệ mới liên quan đến quản trị CSDL. Khả năng học tập suốt đời giúp nhà quản trị CSDL nâng cao bản lĩnh nghề nghiệp.

c) Đào tạo

Ở bậc đại học, các chuyên ngành có liên quan nhiều đến nghề quản trị CSDL là Các hệ thống thông tin và Công nghệ phần mềm, ở đó sinh viên được đào tạo chuyên sâu về CSDL cũng như phân tích và thiết kế hệ thống. Hầu hết các trường đại học có đào tạo công nghệ thông tin đều có các chuyên ngành trên. Các kiến thức khác như hệ điều hành và mạng máy tính được học ở mức cơ bản. Một vài trường đại học mở cả chuyên ngành tin học quản lí.

Ngoài ra, có nhiều cơ hội để bổ sung kiến thức và rèn luyện kĩ năng quản trị CSDL như tham gia các khoá học của các trung tâm đào tạo, lấy chứng chỉ quản trị CSDL của các hãng nổi tiếng như IBM, Microsoft, Oracle,… hoặc thực tập ở các công ti tin học.

Để trở thành nhà quản trị CSDL tốt cần được học kiến thức một cách bài bản ở các trường đại học chuyên ngành, rèn luyện kĩ năng trong các khoá học nghề nghiệp về quản trị CSDL, về các hệ QTCSDL cụ thể và rèn luyện trong công việc thực tế.

3. Cơ hội việc làm

Đã từ lâu, ở những nơi có mức độ tin học hoá cao như các tổ chức tài chính, ngân hàng, bảo hiểm hay các cơ quan nhà nước cung cấp các dịch vụ công, các công ti tin học lớn,… đều cần các nhà quản trị CSDL để đảm bảo các hệ thống ứng dụng hoạt động thông suốt.

Với sự phát triển nhanh chóng của Internet, rất nhiều ứng dụng trực tuyến có quy mô lớn đã và đang được triển khai như các sàn thương mại điện tử, các mạng xã hội, các hệ thống học tập, giải trí có các CSDL lớn và phức tạp. Việc đảm bảo cho các CSDL của các ứng dụng đó luôn hoạt động tốt là một trong những yêu cầu cốt lõi để cung cấp dịch vụ một cách tin cậy. Những nhà quản trị CSDL ở các tổ chức đó rất được trọng dụng.

Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 có một nội dung quan trọng là chuyển đổi số, theo đó toàn bộ các quy trình nghiệp vụ của tổ chức chuyển đổi số được tin học hoá trên nền tảng những CSDL tích hợp, nhất quán và chia sẻ được. Nhu cầu tuyển dụng nhà quản trị CSDL sẽ tăng nhanh cùng với quá trình chuyển đổi số.

Sở hữu bằng đại học đúng chuyên ngành, có các chứng chỉ về quản trị CSDL của các hãng nổi tiếng, có kinh nghiệm thực tế sử dụng các hệ QTCSDL chắc chắn sẽ mang lại những cơ hội làm việc tại những nơi có điều kiện tốt và thu nhập cao.

Có thể tìm được rất nhiều địa chỉ tuyển dụng nhờ công cụ tìm kiếm trên Internet với cụm từ khoá tuyển dụng quản trị cơ sở dữ liệu.

II. Sơ đồ tư duy

CÔNG VIỆC QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU
│
├── 1. NHÀ QUẢN TRỊ CSDL
│   ├── Khái niệm
│   │   └── Hoạt động nhằm đảm bảo sử dụng CSDL
│   │       thông suốt và hiệu quả
│   │
│   └── Bốn nhiệm vụ chính
│       ├── Cài đặt & cập nhật hệ QTCSDL
│       │   ├── Cập nhật bổ sung tính năng, vá lỗi
│       │   └── Nâng cấp, chuyển đổi CSDL khi cần
│       │
│       ├── Tạo lập & điều chỉnh CSDL
│       │   ├── Tham gia thiết kế, điều chỉnh CSDL
│       │   └── Lập hồ sơ CSDL phục vụ duy trì
│       │
│       ├── Đảm bảo tài nguyên
│       │   ├── Máy tính đủ công suất, bộ nhớ đủ lớn
│       │   └── Cập nhật theo mức tăng trưởng
│       │       & tiến triển công nghệ
│       │
│       └── Đảm bảo an toàn, bảo mật
│           ├── Phân quyền người dùng
│           ├── Sao lưu dự phòng định kì
│           └── Giám sát, phát hiện sớm sự cố
│
├── 2. PHẨM CHẤT & NĂNG LỰC
│   ├── Kiến thức & kĩ năng
│   │   ├── Nền tảng tốt về CSDL, mô hình CSDL
│   │   ├── Làm chủ ít nhất 1 hệ QTCSDL
│   │   ├── Thành thạo SQL
│   │   ├── Biết thiết kế CSDL
│   │   └── Hiểu biết về hệ điều hành & mạng
│   │
│   ├── Phẩm chất
│   │   ├── Cẩn thận, tỉ mỉ, kiên nhẫn
│   │   ├── Khả năng phân tích
│   │   └── Ham học, học tập suốt đời
│   │
│   └── Đào tạo
│       ├── Đại học: Hệ thống thông tin,
│       │   Công nghệ phần mềm, Tin học quản lí
│       └── Chứng chỉ: IBM, Microsoft, Oracle
│           + thực tập tại công ti tin học
│
└── 3. CƠ HỘI VIỆC LÀM
    ├── Nhu cầu cao
    │   ├── Tài chính, ngân hàng, bảo hiểm
    │   ├── Dịch vụ công, cơ quan nhà nước
    │   ├── Sàn thương mại điện tử, mạng xã hội
    │   └── Công ti tin học lớn
    │
    ├── Xu hướng tăng
    │   ├── Cách mạng CN 4.0 → chuyển đổi số
    │   └── Nhu cầu tuyển dụng tăng nhanh
    │
    └── Tìm kiếm việc làm
        └── Từ khoá: "tuyển dụng quản trị
            cơ sở dữ liệu" trên Internet

Thầy Phạm Thành Danh

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tin Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tin học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Thuận Hóa