I. Lý thuyết trọng tâm

1. Công cụ tinh chỉnh màu sắc

GIMP trang bị nhiều công cụ giúp điều chỉnh màu sắc cho ảnh số. Các công cụ này cho phép can thiệp vào toàn bộ bức ảnh hoặc chỉ một phần nhất định. Để truy cập, vào bảng chọn Colors rồi chọn tên lệnh tương ứng – khi đó một bảng điều khiển sẽ xuất hiện. Trong bảng điều khiển, đánh dấu ô Preview để quan sát trước kết quả; bỏ chọn Preview để so sánh với ảnh gốc. Nhấn Reset nếu muốn huỷ mọi thay đổi đang thực hiện.

Dưới đây là ba công cụ chỉnh màu thường dùng nhất:

a) Chỉnh độ sáng và độ tương phản (Brightness-Contrast)

Công cụ này dùng để tăng hoặc giảm độ sáng và độ tương phản của lớp ảnh hoặc vùng ảnh đang được chọn.

• Ô Brightness: Kéo thanh trượt hoặc nhập giá trị trực tiếp. Giá trị càng lớn thì ảnh càng sáng, giá trị âm làm ảnh tối đi.
• Ô Contrast: Tương tự, tăng giá trị để ảnh có độ tương phản rõ rệt hơn (vùng sáng sáng hơn, vùng tối tối hơn), giảm giá trị để ảnh trông phẳng hơn.

Đây là công cụ dễ sử dụng, tuy nhiên không thích hợp cho các trường hợp cần chỉnh sửa phức tạp. Nếu muốn kiểm soát chi tiết hơn, có thể nháy vào nút Edit these Settings as Levels (nằm phía dưới ô Contrast) để chuyển sang công cụ Levels với nhiều tuỳ chọn nâng cao hơn.

b) Cân bằng màu (Color Balance)

Công cụ cân bằng màu cho phép hiệu chỉnh các kênh màu nổi trội trên một lớp ảnh hoặc vùng ảnh đang chọn.

Trước tiên, cần chọn dải độ sáng muốn tác động. Ba dải có thể chọn gồm:

• Shadows – tác động lên các điểm ảnh thuộc vùng tối.
• Midtones – tác động lên các điểm ảnh có độ sáng trung bình.
• Highlights – tác động lên các điểm ảnh thuộc vùng sáng.

Sau khi chọn dải, điều chỉnh giá trị trên ba thanh trượt kênh màu: Cyan ↔ Red, Magenta ↔ Green, Yellow ↔ Blue. Kéo thanh trượt về phía màu nào thì tông màu tương ứng sẽ tăng lên.

c) Chỉnh màu sắc (Hue-Saturation)

Công cụ này dùng để điều chỉnh tông màu (Hue), độ bão hoà (Saturation) và độ sáng (Lightness) cho từng màu riêng lẻ hoặc cho toàn bộ ảnh.

Đầu tiên, chọn một trong sáu màu để chỉnh riêng: ba màu cơ bản hiển thị – R (Red – đỏ), G (Green – xanh lục), B (Blue – xanh lam) – và ba màu in cơ bản – C (Cyan – xanh lơ), M (Magenta – hồng), Y (Yellow – vàng). Nếu chọn Master thì mọi thay đổi sẽ áp dụng đồng thời lên tất cả các màu.

Sau khi chọn màu cần chỉnh, thay đổi ba thông số:

• Hue: Dịch chuyển tông màu trên vòng tròn màu.
• Lightness: Tăng hoặc giảm độ sáng của màu đó.
• Saturation: Tăng hoặc giảm mức độ bão hoà (màu đậm hay nhạt).

2. Vai trò, ý nghĩa và cách thiết lập vùng chọn

Vùng chọn đóng vai trò then chốt khi chỉnh sửa ảnh. Khi tạo vùng chọn, mọi thao tác chỉnh sửa (điều chỉnh màu, cắt, xoá, tô màu,…) chỉ tác động lên phần ảnh nằm bên trong vùng chọn đó, phần còn lại không bị ảnh hưởng. Nếu không có vùng chọn nào đang hoạt động, các lệnh chỉnh sửa sẽ tác động lên toàn bộ ảnh.

Ba công cụ tạo vùng chọn thường dùng:

Các thao tác nâng cao với vùng chọn:

• Cắt và di chuyển vùng chọn đến vị trí mới: Nhấn giữ Alt+Ctrl rồi kéo thả.
• Sao chép và di chuyển vùng chọn đến vị trí mới: Nhấn giữ Alt+Shift rồi kéo thả.
• Mở rộng vùng chọn (thêm vùng mới vào vùng đã có): Nhấn giữ Shift khi tạo vùng chọn mới.
• Thu hẹp vùng chọn (trừ bớt khỏi vùng đã có): Nhấn giữ Ctrl khi tạo vùng chọn mới.

II. Hướng dẫn thực hành

Nhiệm vụ 1: Chỉnh độ sáng, độ tương phản và màu sắc cho ảnh

Mục tiêu: Sử dụng công cụ Brightness-Contrast và Color Balance để cải thiện một bức ảnh bị mờ tối và lệch tông màu.

Bối cảnh: Ảnh gốc (Hình 26.4) chụp cảnh bình minh nhưng hơi mờ tối và tông màu hơi lạnh so với thực tế. Ta sẽ tăng sáng, tăng tương phản để ảnh rõ ràng hơn, sau đó chỉnh cân bằng màu cho tông ấm hơn, phù hợp với khung cảnh bình minh.

Các bước thực hiện:

Bước 1. Mở ảnh trong GIMP. Vào Colors → Brightness-Contrast.

Bước 2. Điều chỉnh giá trị ở ô Brightness và Contrast cho đến khi ảnh sáng rõ và có chiều sâu hợp lí. Trong ví dụ ở sách, giá trị tham khảo là Brightness = 42, Contrast = 59. Đánh dấu ô Preview để xem trước kết quả, nhấn OK khi đã ưng ý.

Mẹo: Sau khi thiết lập xong giá trị Brightness và Contrast, em có thể lưu lại bộ thiết lập này để dùng cho lần sau bằng cách nháy vào nút + bên phải ô Presets. Một hộp thoại hiện ra để đặt tên, nhấn OK để lưu. Lần sau chỉ cần chọn tên đã lưu trong ô Presets là xong.

Bước 3. Tiếp tục vào Colors → Color Balance.

Bước 4. Trong hộp thoại Color Balance, lần lượt chọn từng dải độ sáng (Shadows, Midtones, Highlights) và điều chỉnh giá trị trên các thanh trượt kênh màu cho đến khi tông màu ảnh phù hợp. Trong ví dụ ở sách, ảnh được chỉnh ở dải Midtones với giá trị các ô Red, Green, Blue lần lượt là 3, −11 và 10. Nhấn OK để áp dụng.

Thiết lập Color Balance cũng có thể lưu lại qua ô Presets tương tự như Brightness-Contrast.

Nhiệm vụ 2: Tạo vùng chọn và chỉnh màu sắc cho từng vùng riêng biệt

Mục tiêu: Kết hợp công cụ tạo vùng chọn với các lệnh chỉnh màu để can thiệp chính xác vào từng khu vực trên ảnh.

Bối cảnh: Sử dụng ảnh vườn hoa ở Hoạt động 1 (Hình 26.1). Ảnh chụp khá tối và có nhiều vùng màu sắc khác nhau (hoa thược dược, hoa vi-ô-lét, cây xanh,…). Thay vì chỉnh màu chung cho cả ảnh, ta sẽ tạo vùng chọn rồi chỉnh riêng cho từng khu vực để kết quả chính xác hơn.

Các bước thực hiện:

Bước 1. Trước hết, chỉnh sáng tổng thể cho cả ảnh bằng công cụ Brightness-Contrast (vào Colors → Brightness-Contrast, tăng Brightness và Contrast cho ảnh bớt tối).

Bước 2. Chọn công cụ Rectangle Select Tool trên hộp công cụ (hoặc nhấn phím R). Kéo thả chuột tạo vùng chọn bao quanh khu vực chứa hoa thược dược (hoa hồng/đỏ).

Bước 3. Vào Colors → Hue-Saturation. Chọn kênh màu cần chỉnh (ví dụ chọn kênh Green vì vùng hoa thược dược có lẫn sắc xanh). Điều chỉnh giá trị Lightness và Saturation cho phù hợp – trong ví dụ ở sách, cả Lightness và Saturation của màu Green đều được đặt là 16. Nhấn OK.

Bước 4. Chọn công cụ Free Select Tool trên hộp công cụ. Nháy chuột tạo nhiều điểm bao quanh vùng chứa hoa vi-ô-lét (hoa tím/xanh lam) để tạo vùng chọn có hình dạng tuỳ ý bao sát khu vực hoa.

Bước 5. Vào Colors → Color Balance. Chọn dải Midtones, kéo thanh trượt kênh Blue về phía đậm hơn để phần hoa vi-ô-lét có màu xanh lam rõ nét hơn. Nhấn OK để áp dụng.

Gợi ý thêm: Ngoài Color Balance, em cũng có thể dùng Hue-Saturation hoặc Levels để thay đổi màu sắc cho vùng chọn. Trong trường hợp này, vì muốn tăng thành phần xanh lam cho hoa vi-ô-lét, nên ta chỉnh trên kênh Blue là phù hợp nhất.

III. Hướng dẫn giải bài tập SGK

Bài Luyện tập

Bài 1. Em hãy thực hiện thay đổi các giá trị điều khiển của mỗi công cụ trong bài và ghi lại tác động của các tham số đó.

Hướng dẫn:

Mở một bức ảnh bất kì trong GIMP, sau đó lần lượt thử nghiệm từng công cụ và ghi nhận kết quả:

Công cụ Brightness-Contrast (Colors → Brightness-Contrast):

• Tăng Brightness lên cao (ví dụ +80): Ảnh trở nên rất sáng, các chi tiết ở vùng sáng có thể bị mất (cháy sáng).
• Giảm Brightness xuống thấp (ví dụ −80): Ảnh tối đi rõ rệt, khó nhìn chi tiết ở vùng tối.
• Tăng Contrast lên cao (ví dụ +80): Vùng sáng sáng hơn, vùng tối tối hơn, ảnh có sự phân biệt rõ ràng giữa các vùng.
• Giảm Contrast xuống thấp (ví dụ −80): Ảnh trông bẹt, ít sự khác biệt giữa vùng sáng và vùng tối.

Công cụ Color Balance (Colors → Color Balance):

• Chọn dải Midtones, kéo thanh trượt về phía Red: Ảnh ngả sang tông đỏ ấm.
• Kéo thanh trượt về phía Cyan: Ảnh ngả sang tông xanh lơ lạnh.
• Thử chuyển sang dải Shadows hoặc Highlights và điều chỉnh: Tác động chỉ rõ rệt ở các vùng tối hoặc vùng sáng tương ứng.

Công cụ Hue-Saturation (Colors → Hue-Saturation):

• Chọn Master, tăng Saturation: Tất cả các màu trở nên đậm, sặc sỡ hơn.
• Giảm Saturation về mức thấp nhất: Ảnh gần như mất màu, trở thành ảnh xám.
• Thay đổi Hue: Tông màu chung bị dịch chuyển trên vòng tròn màu (ví dụ xanh chuyển thành tím, đỏ chuyển thành cam,…).
• Chọn riêng một kênh màu (ví dụ R) rồi tăng Saturation: Chỉ các vùng có sắc đỏ trở nên đậm hơn, các màu khác không đổi.

Bài 2. Thực hiện chỉnh ảnh chụp quả táo để có kết quả là trái táo gồm hai nửa với màu sắc khác nhau như Hình 26.3b trong Hoạt động 2.

Hướng dẫn:

Bước 1. Mở ảnh quả táo đỏ trong GIMP.

Bước 2. Chọn công cụ Ellipse Select Tool (phím tắt E) hoặc Free Select Tool để tạo vùng chọn bao phủ một nửa quả táo (ví dụ nửa bên trái).

Bước 3. Vào Colors → Hue-Saturation. Chọn kênh màu R (Red). Thay đổi giá trị Hue để dịch chuyển tông đỏ sang một màu khác (ví dụ dịch sang vàng hoặc xanh). Có thể kết hợp điều chỉnh Saturation và Lightness cho đến khi nửa táo có màu sắc khác biệt rõ ràng so với nửa còn lại. Nhấn OK.

Bước 4. Vào Select → None (hoặc nhấn Shift+Ctrl+A) để bỏ vùng chọn. Quan sát kết quả: quả táo lúc này có hai nửa với hai tông màu khác nhau.

Giải thích: Nhờ vùng chọn, lệnh Hue-Saturation chỉ tác động lên nửa táo được chọn. Nửa còn lại nằm ngoài vùng chọn nên giữ nguyên màu đỏ ban đầu.

Bài Vận dụng

Đề bài: Chọn một bức ảnh phong cảnh em đã chụp trong điều kiện ánh sáng kém. Thực hiện các chỉnh sửa cần thiết để bức ảnh đẹp và sống động hơn.

Hướng dẫn:

Bước 1. Mở ảnh phong cảnh trong GIMP.

Bước 2. Chỉnh sáng tổng thể bằng Colors → Brightness-Contrast: Tăng Brightness để ảnh bớt tối, tăng Contrast vừa phải để các chi tiết nổi bật hơn. Đánh dấu Preview để quan sát, nhấn OK khi ưng ý.

Bước 3. Chỉnh tông màu tổng thể bằng Colors → Color Balance: Chọn dải Midtones, điều chỉnh các thanh trượt kênh màu cho phù hợp với bối cảnh ảnh. Ví dụ ảnh hoàng hôn thì kéo nhẹ về phía Red và Yellow; ảnh biển xanh thì kéo về phía Cyan và Blue.

Bước 4. Nếu có khu vực cần chỉnh riêng (ví dụ bầu trời quá nhạt, cây cối chưa đủ xanh), sử dụng công cụ tạo vùng chọn phù hợp (Rectangle Select, Ellipse Select hoặc Free Select) để khoanh vùng, sau đó áp dụng Hue-Saturation hoặc Color Balance riêng cho vùng đó.

Bước 5. Kiểm tra tổng thể, xuất ảnh kết quả bằng File → Export nếu muốn lưu ra định dạng JPG hoặc PNG.

Lưu ý: Khi chỉnh màu, nên điều chỉnh từ từ với các giá trị nhỏ, tránh tăng quá mạnh khiến ảnh trông không tự nhiên. Luôn bật Preview để so sánh trước khi áp dụng.

Thầy Phạm Thành Danh

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tin Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tin học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Thuận Hóa