Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
1. Giới thiệu về lớp ảnh
Lớp ảnh (Layer) giữ vai trò rất quan trọng trong chỉnh sửa ảnh. Mỗi lớp chứa một số đối tượng hình ảnh nhất định, cho phép ta xử lí riêng từng phần mà không ảnh hưởng đến các phần còn lại. Cách hoạt động này tương tự như việc xếp chồng nhiều tấm phim trong suốt lên nhau – mỗi tấm chứa một thành phần khác nhau, và khi nhìn từ trên xuống ta thấy hình ảnh tổng thể.
Thứ tự sắp xếp các lớp từ trên xuống dưới sẽ quyết định hình ảnh cuối cùng: lớp nằm trên sẽ che lớp nằm dưới (trừ khi lớp trên có vùng trong suốt). Các thao tác quản lí lớp được thực hiện trong hộp thoại Layer ở góc dưới bên phải màn hình GIMP.
Các tác vụ cơ bản trên lớp:
- New Layer – Tạo thêm một lớp mới.
- Delete Layer – Xoá lớp đang được chọn.
- Duplicate Layer – Tạo bản sao của lớp đang chọn.
- Merge Down – Gộp lớp đang chọn với lớp nằm ngay bên dưới (sẽ tìm hiểu kĩ hơn ở bài sau).
Một số lưu ý khi làm việc với lớp:
- Biểu tượng hình con mắt bên cạnh tên lớp cho biết lớp đó đang hiển thị hay ẩn. Lớp không có hình con mắt sẽ không xuất hiện trên vùng hiển thị ảnh.
- Lớp đang được chọn để chỉnh sửa sẽ được đánh dấu (tô màu nổi bật) trong hộp Layer. Mọi thao tác chỉnh sửa chỉ tác động lên lớp này.
- Có thể thay đổi thứ tự lớp bằng cách kéo thả lớp lên trên hoặc xuống dưới trong hộp Layer.
2. Giới thiệu một số công cụ vẽ
Các công cụ vẽ giúp ta thêm chi tiết mới hoặc loại bỏ các khuyết điểm trên ảnh. Trong GIMP, các công cụ vẽ được truy cập qua bảng chọn Tools → Paint Tools. Để sử dụng, nháy chuột vào biểu tượng tương ứng trên hộp công cụ hoặc nhấn phím tắt.
Công cụ vẽ được chia thành 3 nhóm chính: vẽ thêm, tẩy, và vẽ bằng vùng chọn (sao chép).
| Công cụ | Chức năng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Paint Brush | Vẽ thêm nét lên lớp đang chọn. | Chọn kiểu cọ vẽ trong hộp thoại Brushes bên phải màn hình. |
| Bucket Fill | Tô màu cho vùng chọn. | Mặc định dùng màu nổi để tô toàn bộ vùng chọn. Có thể thay đổi trong mục Fill Type và Affected. |
| Gradient | Tô màu chuyển sắc cho vùng chọn. | Mặc định chuyển từ màu nổi sang màu nền, có thể thay đổi trong hộp tuỳ chọn. |
| Eraser | Xoá điểm ảnh trên lớp đang chọn hoặc một vùng chọn. | Nếu lớp không có kênh Alpha → điểm xoá có màu nền. Nếu lớp có kênh Alpha → điểm xoá trở thành trong suốt (hiển thị bằng lưới ô vuông xám–đen). |
| Clone | Vẽ bằng cách sao chép chính xác một vùng khác trên ảnh. | Chọn độ nhoè và kích thước nét vẽ trong hộp tuỳ chọn. |
| Healing | Vẽ bằng cách sao chép một vùng khác, nhưng có kết hợp hoà trộn với điểm ảnh xung quanh vùng đích. | Tương tự Clone nhưng kết quả mượt hơn nhờ việc hoà trộn màu sắc giữa vùng nguồn và vùng đích. |
Hai công cụ Clone và Healing thường được dùng để sửa các khuyết điểm trên ảnh hoặc lấp đầy một vùng đã bị cắt bỏ. Điểm khác biệt chính: Clone sao chép nguyên bản từ vùng nguồn, còn Healing sao chép nhưng tự động hoà trộn với vùng xung quanh điểm đích để kết quả tự nhiên hơn. Tuy nhiên, Healing có thể gây hiện tượng lem màu tại các vùng có ranh giới màu rõ rệt (ví dụ ranh giới giữa cây và nền trời).
3. Thiết lập màu sắc
Ngoài ba kênh màu cơ bản R (Red), G (Green) và B (Blue), giá trị màu của mỗi điểm ảnh còn có thêm kênh Alpha – kênh này quy định độ trong suốt của điểm ảnh.
- Khi lớp ảnh có kênh Alpha: lớp có thể chứa các điểm ảnh trong suốt, giống như nhìn qua tấm kính – cho phép thấy hình ảnh ở lớp bên dưới.
- Khi lớp ảnh không có kênh Alpha: lớp giống như tờ giấy đặc, không nhìn xuyên qua được.
- Mặc định, lớp ban đầu của ảnh thường không có kênh Alpha. Để thêm, nháy chuột phải vào tên lớp trong hộp Layer và chọn Add Alpha Channel. Chọn Remove Alpha Channel nếu muốn xoá kênh Alpha.
GIMP phân biệt hai loại màu khi vẽ:
- Màu nổi (Foreground): Là màu mặc định được sử dụng khi vẽ bằng các công cụ như Paint Brush, Bucket Fill,… Có thể hiểu là “màu mực” khi viết.
- Màu nền (Background): Là màu dùng để tô vào các điểm bị xoá trên lớp không có kênh Alpha. Có thể hiểu là “màu giấy”. Nếu lớp có kênh Alpha, khi xoá thì điểm ảnh trở thành trong suốt thay vì lấy màu nền.
Để chọn màu cho màu nổi hoặc màu nền, nháy chuột vào ô màu tương ứng trên hộp công cụ. Hộp thoại chọn màu xuất hiện, cho phép chọn màu từ dải màu hoặc nhập mã màu trực tiếp. Ngoài ra, có thể dùng công cụ Color Picker (biểu tượng ống nhỏ mắt) để lấy màu từ một điểm ảnh bất kì trên bức ảnh.
II. Hướng dẫn thực hành
Nhiệm vụ 1: Xoá đoạn chi tiết thừa bằng công cụ Clone và Healing
Mục tiêu: Sử dụng Clone và Healing để xoá các chi tiết không mong muốn (dây điện, vết xước,…) trên ảnh.
Xoá hình dây điện bằng Healing
Bước 1. Mở ảnh cần chỉnh sửa trong GIMP.
Bước 2. Chọn công cụ Healing trên hộp công cụ. Trong hộp tuỳ chọn, thiết lập loại cọ và kích thước phù hợp (ví dụ: cọ đầu tròn, độ lớn khoảng 300).
Bước 3. Đưa con trỏ chuột đến một vùng ảnh “sạch” (không có chi tiết thừa) – đây gọi là vùng nguồn. Nhấn giữ phím Ctrl rồi nháy chuột để đặt vùng nguồn.
Bước 4. Nhấn giữ chuột và di chuyển vào vùng có dây điện cần xoá. Công cụ Healing sẽ sao chép điểm ảnh từ vùng nguồn, đồng thời hoà trộn với vùng xung quanh để kết quả tự nhiên.
Xoá gạch đen bằng Clone
Bước 5. Chọn công cụ Clone trên hộp công cụ. Thực hiện tương tự: nhấn Ctrl + nháy chuột để đặt vùng nguồn, sau đó di chuột lên vùng có gạch đen để xoá.
Lưu ý: Khi chỉnh sửa gần các chi tiết quan trọng (ví dụ viền lá cây, mái nhà), nên giảm kích thước cọ (ví dụ xuống 10) để thao tác chính xác hơn, tránh ảnh hưởng đến các phần xung quanh.
So sánh Clone và Healing
Khi xoá một đường vạch đen nằm giữa vùng có ranh giới màu sắc rõ rệt (ví dụ ranh giới giữa cây và bầu trời):
- Healing có thể gây ra hiện tượng lem màu (viền bị nhoè) tại vùng ranh giới, vì công cụ này hoà trộn màu của vùng nguồn với vùng đích.
- Clone sao chép nguyên bản nên giữ được ranh giới sắc nét hơn, phù hợp hơn cho các vùng có sự chênh lệch màu lớn.
Nhiệm vụ 2: Thay nền trời trong ảnh cánh đồng hoa
Mục tiêu: Kết hợp kĩ thuật lớp ảnh, vùng chọn, tẩy và công cụ Gradient để thay thế nền trời xám bằng nền trời xanh chuyển sắc.
Phần A – Tách phần phong cảnh
Bước 1. Mở tệp ảnh cánh đồng hoa. Lúc này ảnh chỉ có một lớp duy nhất. Nháy chuột phải vào tên lớp trong hộp Layer, chọn Duplicate Layer để tạo bản sao. Đổi tên lớp bản sao thành phong_canh (nháy đúp vào tên lớp để sửa). Ta sẽ chỉnh sửa trên lớp phong_canh này, giữ nguyên lớp gốc bên dưới để đề phòng.
Bước 2. Nháy chuột phải vào lớp phong_canh, chọn Add Alpha Channel để lớp này hỗ trợ vùng trong suốt.
Bước 3. Dùng công cụ Free Select Tool để chọn phần bầu trời. (Mẹo: nên phóng to ảnh để dễ chọn chính xác, cắt luôn cả phần cây phía trên cho đơn giản.)
Bước 4. Nháy chuột phải vào vùng vừa chọn, chọn Edit → Clear để xoá. Phần bầu trời bị xoá sẽ hiển thị dưới dạng lưới ô vuông xám–đen, nghĩa là đã trở thành trong suốt.
Bước 5. Dùng công cụ Eraser để tẩy sạch các phần nền trời còn sót lại hoặc chỉnh viền cây cho đẹp. Có thể kết hợp chỉnh màu sắc cây cối bằng các công cụ đã học ở Bài 26.
Phần B – Vẽ nền trời
Bước 5. Nháy chuột phải vào lớp dưới cùng (ảnh gốc) trong hộp Layer, chọn New Layer. Đặt tên lớp mới là bau_troi trong ô Layer Name. Lớp bau_troi sẽ nằm dưới lớp phong_canh.
Để dễ thao tác, tắt hiển thị tất cả các lớp khác (nháy vào hình con mắt bên cạnh mỗi lớp) chỉ giữ lại lớp bau_troi.
Bước 6. Chọn màu nổi và màu nền là hai tông màu xanh lam khác nhau. Ví dụ trong sách sử dụng mã màu HTML: màu nổi là 4b9dde và màu nền là c1e6fb (nhập vào ô HTML notation trong hộp thoại chọn màu).
Bước 7. Chọn công cụ Gradient trên hộp công cụ.
Bước 8. Trong hộp tuỳ chọn Gradient, chọn kiểu chuyển sắc là FG to BG (RGB) (chuyển từ màu nổi sang màu nền theo hệ RGB).
Bước 9. Nháy chuột vào điểm sát phía trên cùng của ảnh, giữ chuột rồi kéo thẳng xuống phía dưới để đổ màu chuyển sắc cho lớp bau_troi.
Bước 10. Bật hiển thị lại lớp phong_canh (nháy vào vị trí con mắt). Kết quả: phần phong cảnh (hoa, cây) hiển thị ở phía trước, nền trời xanh chuyển sắc hiển thị ở phía sau qua vùng trong suốt.
Thầy Phạm Thành Danh
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tin Học THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tin học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Thuận Hóa