Mở đầu trang 114

Đề bài: Hydrocarbon là thành phần chính của dầu mỏ, khí thiên nhiên và khí mỏ dầu. Hydrocarbon vừa là nguồn nhiên liệu, vừa là nguồn nguyên liệu quý. Chúng được khai thác và sử dụng như thế nào?

Lời giải:

• Khai thác: Khoan xuống mỏ dầu, mỏ khí để thu dầu thô và khí. Sau đó loại bỏ tạp chất, vận chuyển về nhà máy lọc dầu để chưng cất thu được các sản phẩm khác nhau.
• Sử dụng: Làm nhiên liệu (xăng, dầu diesel, dầu hoả, gas,…) cho các động cơ và sinh hoạt; làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp hoá dầu (sản xuất nhựa, dung môi, hoá chất,…).

I. Dầu mỏ, khí mỏ dầu và khí thiên nhiên

Hoạt động trang 114

Đề bài:

1. Quan sát sơ đồ trên Hình 25.1 và trình bày cấu tạo của mỏ dầu.
2. Tìm hiểu qua các tài liệu sách, báo, internet, thảo luận nhóm và trình bày về các nội dung sau:

a) Dầu mỏ và khí mỏ dầu tồn tại ở đâu trong tự nhiên? Nguyên nhân dẫn đến sự hình thành dầu mỏ và khí mỏ dầu là gì?

b) Các ứng dụng của dầu mỏ và khí mỏ dầu là gì?

Lời giải:

1. Cấu tạo của mỏ dầu:

Mỏ dầu thường có ba lớp từ trên xuống dưới:

• Lớp trên cùng: lớp khí mỏ dầu (còn gọi là khí đồng hành), chứa chủ yếu là khí methane ($CH_4$, khoảng 75%) và một số hydrocarbon khí khác.
• Lớp giữa: lớp dầu lỏng – là hỗn hợp phức tạp của nhiều loại hydrocarbon và một lượng nhỏ các hợp chất khác.
• Lớp dưới đáy: lớp nước mặn.

2.

a) Dầu mỏ và khí mỏ dầu trong tự nhiên:

• Dầu mỏ và khí mỏ dầu tồn tại trong vỏ Trái Đất, tập trung thành những khu vực trong lòng đất gọi là mỏ dầu.
• Nguyên nhân hình thành: Dầu mỏ và khí mỏ dầu là nhiên liệu hoá thạch, được hình thành từ xác động, thực vật bị vùi lấp dưới lòng đất qua hàng triệu năm, dưới tác dụng của nhiệt độ và áp suất cao.

b) Ứng dụng của dầu mỏ và khí mỏ dầu:

• Làm nhiên liệu (xăng, dầu hoả, dầu diesel, gas,…) cho động cơ, sưởi ấm, đun nấu.
• Làm nguyên liệu cho công nghiệp hoá dầu (sản xuất nhựa, sợi tổng hợp, dung môi,…).
• Sản xuất các sản phẩm như sáp paraffin, nhựa đường, dầu bôi trơn.

II. Nhiên liệu

Hoạt động trang 116 (Khái niệm và phân loại)

Đề bài:

Quan sát Hình 25.2 và trả lời các câu hỏi sau đây:

1. Theo em, các chất được sử dụng làm nhiên liệu đều phải có tính chất gì?
2. Hãy cho biết trạng thái tồn tại của mỗi nhiên liệu trên ở điều kiện thường.

Lời giải:

1. Các chất được sử dụng làm nhiên liệu đều phải có tính chất:

• Cháy được, khi cháy toả nhiệt và phát sáng.

2. Trạng thái tồn tại của các nhiên liệu ở điều kiện thường:

• Thể rắn: gỗ, than đá.
• Thể lỏng: xăng, dầu diesel, xăng sinh học.
• Thể khí: khí thiên nhiên, khí mỏ dầu.

Hoạt động trang 116 (Sử dụng nhiên liệu)

Đề bài: Quan sát các loại nhiên liệu khác nhau trong Bảng 25.1 và cho biết ứng dụng của các loại nhiên liệu này trong cuộc sống hằng ngày.

Lời giải:

Ứng dụng của các loại nhiên liệu trong cuộc sống hằng ngày:

• Khí hoá lỏng (gas): dùng làm nhiên liệu để đun nấu, sưởi ấm trong gia đình.
• Xăng: dùng làm nhiên liệu cho động cơ đốt trong như xe máy, ô tô.
• Dầu hoả: dùng làm nhiên liệu cho động cơ phản lực (máy bay), thắp sáng.
• Dầu diesel: dùng cho động cơ diesel (xe tải, tàu thuỷ) và các lò nung trong công nghiệp.
• Than đá: làm nhiên liệu cho nhà máy nhiệt điện và công nghiệp luyện kim.

Hoạt động trang 117

Đề bài: Bếp nấu ăn, xe máy, ô tô ở Việt Nam hiện đang sử dụng những loại nhiên liệu gì? Hãy đề xuất một số biện pháp sử dụng các loại nhiên liệu này an toàn và hiệu quả.

Lời giải:

Các loại nhiên liệu đang sử dụng ở Việt Nam:

• Bếp nấu ăn: gas (khí hoá lỏng), than, củi, điện.
• Xe máy, ô tô: xăng, dầu diesel.

Biện pháp sử dụng an toàn và hiệu quả:

• Tắt thiết bị khi không sử dụng (tắt bếp, tắt máy xe khi dừng lâu).
• Ưu tiên dùng phương tiện giao thông công cộng để tiết kiệm nhiên liệu.
• Bảo dưỡng xe thường xuyên để động cơ hoạt động hiệu quả, tiết kiệm xăng dầu.
• Bảo quản xăng trong bình chứa đúng tiêu chuẩn; đặt bình gas nơi thoáng mát, cách xa nguồn nhiệt và thường xuyên kiểm tra để tránh rò rỉ.
• Không đốt than, gas,… trong không gian kín để tránh ngộ độc khí.

Em có thể

Sử dụng các loại nhiên liệu một cách tiết kiệm, hiệu quả, an toàn

Lời giải:

Sử dụng tiết kiệm:

• Tắt bếp, tắt thiết bị điện khi không dùng.
• Đậy nắp nồi khi nấu để giảm thời gian đun.
• Đi chung xe, sử dụng xe đạp hoặc phương tiện công cộng cho quãng đường ngắn.

Sử dụng hiệu quả:

• Bảo dưỡng xe máy, ô tô định kỳ để động cơ hoạt động tốt, ít hao xăng.
• Chọn bếp gas, bếp điện có hiệu suất cao.
• Dùng đúng loại nhiên liệu cho từng thiết bị (đúng loại xăng cho xe).

Sử dụng an toàn:

• Đặt bình gas nơi thoáng khí, xa nguồn lửa và nguồn nhiệt.
• Khoá van gas sau khi nấu xong; kiểm tra dây dẫn gas thường xuyên để phát hiện rò rỉ.
• Không đun nấu bằng than, củi trong phòng kín để tránh ngộ độc khí $CO$, $CO_2$.
• Bảo quản xăng, dầu trong bình chứa kín, để xa nguồn nhiệt và tầm tay trẻ em.
• Khi xảy ra cháy do xăng, dầu, gas: không dùng nước dập lửa mà dùng cát, bình chữa cháy hoặc chăn ướt.

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu