Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 128
Đề bài: Dầu thực vật và mỡ động vật là loại lipid được sử dụng phổ biến hằng ngày để chế biến thực phẩm. Vai trò của chúng trong cơ thể sinh vật là gì? Tại sao tuỳ theo độ tuổi, cơ thể cần được cung cấp một lượng dầu và mỡ phù hợp? Lipid còn có những ứng dụng gì khác?
Lời giải:
- Vai trò trong cơ thể: chất béo (dầu, mỡ) là nguồn dự trữ năng lượng chính trong cơ thể, đồng thời tham gia vào cấu tạo tế bào sống.
- Tuỳ theo độ tuổi cần lượng dầu mỡ phù hợp vì: nhu cầu năng lượng và sự phát triển của cơ thể thay đổi theo độ tuổi. Ăn quá nhiều dầu mỡ có thể gây béo phì và các bệnh liên quan (tim mạch, đái tháo đường,…).
- Ứng dụng khác của lipid: sản xuất xà phòng, mỹ phẩm, dược phẩm, nhiên liệu (dầu diesel sinh học).
I. Lipid
Câu hỏi trang 129
Đề bài:
- Đặc trưng tính chất vật lí của lipid là gì?
- Có những loại lipid điển hình nào và vai trò chính của mỗi loại ở sinh vật là gì?
Lời giải:
1. Đặc trưng tính chất vật lí của lipid:
- Không tan trong nước.
- Tan được trong một số dung môi hữu cơ như: xăng, dầu hoả, benzene,…
2. Các loại lipid điển hình và vai trò:
| Loại lipid | Vai trò chính ở sinh vật |
|---|---|
| Chất béo | Là nguồn dự trữ năng lượng chính trong cơ thể; là thành phần chính của dầu thực vật và mỡ động vật. |
| Sáp | Có ở bề mặt lá, thân cây, trái cây của thực vật và da, lông của động vật, giúp chống nước và bảo vệ khỏi các tác động có hại từ môi trường. |
II. Chất béo
Hoạt động trang 130 (Làm xà phòng)
Đề bài: Em hãy tìm hiểu và trình bày về cách làm xà phòng từ dầu ăn, mỡ thừa sau khi sử dụng.
Lời giải:
Nguyên liệu: dầu ăn (hoặc mỡ thừa), dung dịch NaOH, nước, hương liệu, chất tạo màu (tuỳ chọn).
Cách làm:
- Bước 1: Đun nóng dầu ăn (hoặc mỡ thừa) với dung dịch NaOH → xảy ra phản ứng xà phòng hoá, tạo ra muối Na của acid béo (chính là xà phòng) ở dạng keo và glycerol.
Phương trình tổng quát:
$$(RCOO)_3C_3H_5 + 3NaOH \xrightarrow{t^o} 3RCOONa + C_3H_5(OH)_3$$
- Bước 2: Tách phần muối Na (xà phòng) ra khỏi hỗn hợp.
- Bước 3: Trộn xà phòng với các chất phụ gia, hương liệu, chất tạo màu để tăng tính thẩm mỹ và mùi thơm.
- Bước 4: Ép thành bánh xà phòng rồi để khô.
→ Đây là cách tận dụng dầu mỡ thừa, vừa tiết kiệm vừa giảm rác thải, góp phần bảo vệ môi trường.
Hoạt động trang 130 (Ứng dụng)
Đề bài: Em hãy tìm hiểu qua sách báo, internet, sau đó thảo luận nhóm và liệt kê ra 3 sản phẩm có chứa chất béo. Giải thích tại sao chất béo lại có trong thành phần các sản phẩm đó.
Lời giải:
Ba sản phẩm có chứa chất béo và giải thích:
| Sản phẩm | Vai trò của chất béo |
|---|---|
| 1. Dầu ăn (dầu hướng dương, dầu đậu nành,…) | Cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng cho cơ thể, dùng để chế biến thực phẩm. |
| 2. Xà phòng | Chất béo là nguyên liệu chính để sản xuất xà phòng thông qua phản ứng xà phòng hoá với NaOH. |
| 3. Kem dưỡng da, sữa rửa mặt (mỹ phẩm) | Chất béo có tác dụng làm mềm, dưỡng ẩm cho da. |
Em có thể
Biết cách lựa chọn, sử dụng chất béo phù hợp trong ăn uống để có lợi cho sức khoẻ
Lời giải:
Cách lựa chọn chất béo phù hợp:
- Ưu tiên chất béo có nguồn gốc thực vật: dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu olive, dầu lạc,…
- Tăng cường chất béo giàu omega-3: có trong các loại cá, hải sản (cá hồi, cá thu, cá ngừ,…).
- Hạn chế chất béo có nguồn gốc động vật: mỡ lợn, mỡ bò, bơ động vật.
- Hạn chế các loại bơ nhân tạo và thức ăn chứa chất béo đã qua chế biến ở nhiệt độ cao (đồ chiên, nướng, thức ăn nhanh).
Cách sử dụng chất béo có lợi cho sức khoẻ:
- Ăn chất béo với lượng vừa phải, phù hợp với độ tuổi và nhu cầu của cơ thể.
- Kết hợp chất béo với rau xanh, trái cây và protein để cân bằng dinh dưỡng.
- Không dùng đi dùng lại dầu mỡ đã chiên rán nhiều lần vì sinh ra chất có hại.
- Vận động, tập thể dục thường xuyên để tiêu hao năng lượng dư thừa, tránh béo phì.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu