Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Mở đầu trang 194
Đề bài: Khi làm thí nghiệm trên ruồi giấm, quan sát thấy có hiện tượng tính trạng thân xám thường di truyền cùng cánh dài, tính trạng thân đen thường di truyền cùng cánh cụt. Đây là hiện tượng gì?
Lời giải:
Đây là hiện tượng di truyền liên kết.
Hiện tượng này xảy ra do các gene quy định màu thân và chiều dài cánh cùng nằm trên một NST, nên trong quá trình giảm phân chúng di truyền cùng nhau → tính trạng thân xám luôn đi cùng cánh dài, thân đen luôn đi cùng cánh cụt.
I. Quy luật di truyền liên kết
1. Thí nghiệm của Morgan
Hoạt động trang 194
Đề bài: Dựa vào kết quả thí nghiệm, trả lời các câu hỏi sau:
- Phép lai trên gồm những tính trạng nào?
- Trong phép lai trên, nếu các tính trạng di truyền theo quy luật di truyền của Mendel thì kết quả phép lai sẽ có bao nhiêu kiểu hình?
- Em có nhận xét gì về sự di truyền của các tính trạng trong phép lai trên?
Lời giải:
1. Phép lai trên gồm 2 cặp tính trạng:
- Màu sắc thân: thân xám và thân đen.
- Chiều dài cánh: cánh dài và cánh cụt.
2. Nếu các tính trạng di truyền theo quy luật phân li độc lập của Mendel:
- P thuần chủng → $F_1$: 100% thân xám, cánh dài → $F_1$ có kiểu gene dị hợp 2 cặp gene.
- Lai phân tích $F_1$ với cá thể lặn → cho 4 kiểu hình với tỉ lệ 1 : 1 : 1 : 1.
→ Theo Mendel, kết quả phép lai sẽ có 4 kiểu hình.
3. Nhận xét:
- Kết quả thực tế của phép lai chỉ thu được 2 kiểu hình với tỉ lệ 1 : 1 (50% thân xám, cánh dài : 50% thân đen, cánh cụt), khác với dự đoán theo Mendel (4 kiểu hình tỉ lệ 1 : 1 : 1 : 1).
- → Các tính trạng màu thân và chiều dài cánh không di truyền theo quy luật phân li độc lập mà di truyền cùng nhau: thân xám luôn đi cùng cánh dài, thân đen luôn đi cùng cánh cụt.
2. Giải thích thí nghiệm
Hoạt động trang 195
Đề bài:
- Vì sao cơ thể $F_1$ trong thí nghiệm của Morgan giảm phân chỉ hình thành hai loại giao tử?
- Trình bày khái niệm di truyền liên kết.
- Dựa vào kiến thức đã học, phân biệt quy luật di truyền liên kết với quy luật di truyền phân li độc lập bằng cách hoàn thành vào vở theo mẫu Bảng 45.1.
Lời giải:
1. Cơ thể $F_1$ có kiểu gene dị hợp 2 cặp gene ($Bb$ và $Vv$). Hai cặp gene này cùng nằm trên một cặp NST tương đồng.
→ Khi giảm phân, các gene trên cùng một NST đi cùng nhau, nên $F_1$ chỉ tạo ra 2 loại giao tử là $BV$ và $bv$ (thay vì 4 loại nếu phân li độc lập).
2. Khái niệm di truyền liên kết:
Di truyền liên kết là hiện tượng các gene quy định các tính trạng cùng nằm trên một NST có xu hướng di truyền cùng nhau trong quá trình giảm phân.
3. Bảng 45.1. Phân biệt di truyền liên kết với di truyền phân li độc lập
| Đặc điểm phân biệt | Liên kết gene | Phân li độc lập |
|---|---|---|
| Sự di truyền các tính trạng | Các tính trạng di truyền cùng nhau | Các tính trạng di truyền độc lập với nhau |
| Sự phân bố của các gene quy định các tính trạng | Các gene cùng nằm trên một NST | Các gene nằm trên các NST khác nhau |
| Biến dị tổ hợp ở đời con | Hạn chế xuất hiện biến dị tổ hợp | Xuất hiện nhiều biến dị tổ hợp |
II. Ứng dụng về di truyền liên kết
Câu hỏi trang 196
Đề bài: Di truyền liên kết có ý nghĩa như thế nào trong nông nghiệp? Nêu ví dụ.
Lời giải:
Ý nghĩa của di truyền liên kết trong nông nghiệp:
- Đảm bảo sự di truyền bền vững của nhóm tính trạng tốt luôn đi cùng nhau.
- Giúp con người chọn được nhóm tính trạng tốt cùng di truyền, phù hợp với mục tiêu sản xuất.
- Có thể chuyển nhóm gene quy định các tính trạng tốt nằm trên cùng một NST sang sinh vật khác để tạo giống mới có nhiều đặc tính tốt cùng lúc.
Ví dụ: Chuyển nhóm gene quy định cây trồng có sức đề kháng với thuốc diệt cỏ, thuốc diệt côn trùng, tăng sản lượng hoặc nâng cao giá trị dinh dưỡng.
Em có thể
1. Nhận biết được các tính trạng di truyền liên kết với nhau ở sinh vật
Lời giải:
Có thể nhận biết các tính trạng di truyền liên kết qua các dấu hiệu sau:
- Các tính trạng luôn xuất hiện cùng nhau qua nhiều thế hệ (ví dụ: ở ruồi giấm, thân xám luôn đi cùng cánh dài, thân đen luôn đi cùng cánh cụt).
- Kết quả phép lai cho số kiểu hình ít hơn so với dự đoán theo quy luật phân li độc lập của Mendel.
- Khi lai phân tích cơ thể dị hợp 2 cặp gene, đời con cho 2 kiểu hình với tỉ lệ 1 : 1 (thay vì 4 kiểu hình tỉ lệ 1 : 1 : 1 : 1 như phân li độc lập).
2. Giải thích được cơ sở ứng dụng di truyền liên kết gene trong chọn giống
Lời giải:
Cơ sở ứng dụng:
- Các gene quy định nhóm tính trạng tốt cùng nằm trên một NST sẽ di truyền cùng nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác.
- Nhờ đó, khi chọn được cá thể mang nhóm gene tốt, các tính trạng tốt sẽ được duy trì bền vững ở các thế hệ sau, không bị tách rời do biến dị tổ hợp.
→ Trong chọn giống, người ta vận dụng đặc điểm này để chọn lọc hoặc chuyển nhóm gene tốt vào giống cây trồng, vật nuôi nhằm tạo ra giống mới mang nhiều đặc tính có lợi (năng suất cao, chống chịu sâu bệnh, chất lượng tốt,…) cùng lúc.
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu