Việt Nam có lợi thế về nguồn nước và khí hậu thuận lợi cho ngành nuôi trồng thủy sản phát triển. Cá rô phi, tôm thẻ chân trắng và ngao Bến Tre là ba đối tượng nuôi phổ biến, mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân. Việc nắm vững công nghệ nuôi từng loài sẽ giúp nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất. Bài học này sẽ giới thiệu quy trình nuôi, chăm sóc và thu hoạch ba loài thủy sản này.

I Nuôi cá rô phi trong lồng

1. Chuẩn bị lồng

a) Lựa chọn vị trí đặt lồng

Lồng nuôi cá rô phi chỉ được đặt ở những nơi đã được quy hoạch trên sông, hồ chứa hoặc hồ thủy điện. Vị trí đặt lồng cần đảm bảo nguồn nước sạch, lưu thông tốt và tránh xa khu vực tàu thuyền neo đậu, qua lại.

Tiêu chuẩn chất lượng nước:

(Nguồn: QCVN 02-22:2015/BNNPTNT)

Yêu cầu riêng theo vị trí đặt lồng:

b) Kích thước lồng nuôi và nguyên vật liệu

Hiện nay, lồng nuôi cá rô phi phổ biến là loại lồng lưới với khung thép không rỉ. Cấu trúc lồng được thiết kế phù hợp với điều kiện nuôi trên sông, hồ.

Thông số kỹ thuật lồng nuôi:

Các công trình phụ trợ cần có:

• Nhà ăn, nghỉ cho công nhân
• Kho chứa thức ăn, thuốc phòng và trị bệnh
• Phương tiện bảo hộ, phao cứu sinh

2. Lựa chọn và thả giống

Tiêu chuẩn cá giống:

• Cá khỏe mạnh, đồng đều về kích cỡ
• Màu sắc tươi sáng, phản ứng nhanh nhẹn
• Không mang mầm bệnh

Thời vụ và kỹ thuật thả:

Mật độ thả theo loài và kích cỡ:

Lưu ý: Cá giống càng lớn thì mật độ thả càng thấp để đảm bảo không gian sinh trưởng.

3. Quản lý và chăm sóc

a) Thức ăn và cho cá ăn

Loại thức ăn theo giai đoạn:

Chế độ cho ăn:

b) Quản lý lồng nuôi

Công việc hằng ngày:

• Quan sát và kịp thời khắc phục sự cố khi phát sinh
• Làm vệ sinh rác trên sông, hồ dạt vào lồng nuôi
• Vớt bỏ cá chết ra khỏi lồng, xử lý xác cá theo quy định

Vệ sinh định kỳ:

Phương pháp: Dùng máy phun xịt rửa lồng, thao tác nhẹ nhàng tránh cá nhảy ra khỏi lồng.

c) Quản lý sức khỏe cá nuôi lồng

Đối với cá rô phi nuôi lồng, công tác phòng bệnh đóng vai trò rất quan trọng. Cần quản lý tổng hợp từ khâu chăm sóc, đánh bắt, vận chuyển đến quản lý chế độ cho ăn và môi trường nuôi.

Biện pháp phòng bệnh:

Xử lý khi có dịch bệnh:

• Vớt loại bỏ cá chết, cá bệnh nặng ra khỏi lồng (tuyệt đối không vứt xác cá chết ra khu vực nước xung quanh)
• Kiểm tra lâm sàng, gửi mẫu cá bệnh đến phòng thí nghiệm
• Xin tư vấn của nhà chuyên môn
• Sát trùng lưới, dụng cụ, nguồn nước (treo túi vôi, treo viên TCCA hoặc phun BKC lồng lưới)
• Điều trị bằng các loại thuốc được phép theo quy định

4. Thu hoạch

Tiêu chuẩn thu hoạch:

Kỹ thuật thu hoạch:

• Kéo dồn cá nhẹ nhàng, cẩn thận về một góc để tránh cá nhảy ra khỏi lồng
• Sử dụng dụng cụ: lồ, thuyền, vợt mềm có lưới mịn
• Đánh bắt nhẹ nhàng, tránh làm tổn thương cá

Lưu ý quan trọng:

• Không đánh bắt, tiêu thụ cá thương phẩm khi dùng thuốc điều trị chưa hết thời gian cách ly
• Cá thương phẩm cần được lưu giữ, vận chuyển trong nguồn nước sạch, mát, cung cấp đủ oxygen
• Nên tiêu thụ ngay trong ngày

II Kỹ thuật nuôi tôm thẻ chân trắng trong ao

Kỹ thuật này chia thời gian nuôi tôm từ giống lên thương phẩm thành ba giai đoạn riêng biệt. Phương pháp này mang lại nhiều lợi ích: tăng tốc độ sinh trưởng của tôm, giảm rủi ro dịch bệnh, giảm chi phí sản xuất, nâng cao tỷ lệ sống và năng suất của vụ nuôi.

1. Hệ thống ao nuôi

a) Lựa chọn và chuẩn bị ao nuôi

Yêu cầu hệ thống ao:

Hệ thống thiết bị theo giai đoạn:

b) Vệ sinh ao nuôi

c) Lấy nước vào ao

Nước trước khi đưa vào ao phải được lọc và khử trùng theo đúng quy trình để đảm bảo chất lượng và loại bỏ mầm bệnh.

2. Lựa chọn và thả giống

Tiêu chuẩn tôm giống:

Kỹ thuật thả giống:

Mật độ thả theo giai đoạn:

Giải thích: Mật độ thả giảm dần qua các giai đoạn vì tôm càng lớn thì cần không gian sống và lượng thức ăn càng nhiều. Việc giảm mật độ giúp tôm sinh trưởng tốt hơn và giảm nguy cơ dịch bệnh.

3. Quản lý và chăm sóc

a) Thức ăn và cho ăn

Chế độ cho ăn:

b) Quản lý môi trường

Công việc hằng ngày:

• Tiến hành xi phông để thu gom chất thải trong ao
• Kiểm tra chất lượng nước để có biện pháp xử lý kịp thời
• Cấp bù lượng nước hao hụt do xi phông

Công việc định kỳ:

4. Thu hoạch

Thu hoạch theo từng giai đoạn:

Kỹ thuật thu hoạch giai đoạn 3:

• Xả khoảng 50% lượng nước trong ao
• Dùng lưới kéo để thu tôm
• Xuất bán

Tổng thời gian nuôi: Khoảng 80-90 ngày từ giai đoạn Postlarvae đến kích cỡ thương phẩm.

III kỹ thuật nuôi ngao bến tre ngoài bãi triều

1. Chọn và chuẩn bị bãi

a) Yêu cầu vị trí bãi nuôi

b) Chuẩn bị bãi trước khi thả giống

2. Lựa chọn và thả giống

Tiêu chuẩn ngao giống:

• Con giống khỏe mạnh
• Vỏ ngoài sáng bóng, không bị dập vỡ
• Đồng đều về kích cỡ

Thời vụ thả giống:

Kỹ thuật thả:

• Thả khi bãi nuôi ngập nước khoảng 10 cm
• Rải đều con giống lên khắp bề mặt bãi nuôi

Mật độ thả theo cỡ giống:

(Nguồn: Chu Chí Thiết & cs, năm 2018)

Lưu ý: Ngao giống càng nhỏ (số con/kg càng lớn) thì mật độ thả càng cao vì chúng cần ít không gian hơn.

3. Quản lý và chăm sóc

Ngao là loài ăn lọc, thức ăn của chúng là các sinh vật phù du và mùn bã hữu cơ có sẵn trong môi trường nước. Do đó, trong quá trình nuôi không cần cho ăn.

Công việc quản lý:

4. Thu hoạch

Tiêu chuẩn thu hoạch:

Hình thức thu hoạch:

• Thu tỉa: Thu những con đạt kích cỡ thương phẩm, để lại con nhỏ tiếp tục nuôi
• Thu toàn bộ: Thu toàn bộ ngao trên bãi nuôi

Bảng so sánh ba mô hình nuôi thủy sản

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám