I. Lý thuyết trọng tâm

1. Một số hoạt động lâm nghiệp cơ bản

Ngành lâm nghiệp bao gồm nhiều hoạt động đa dạng, có thể chia thành 5 nhóm hoạt động chính: quản lý rừng, bảo vệ rừng, phát triển rừng, sử dụng rừng, chế biến và thương mại lâm sản.

Quản lý rừng

Hoạt động quản lý rừng bao gồm các công việc liên quan đến việc phân bổ, điều chỉnh quyền sử dụng rừng:

Bảo vệ rừng

Công tác bảo vệ rừng nhằm giữ gìn và duy trì hệ sinh thái rừng, bao gồm các hoạt động:

• Bảo vệ hệ sinh thái rừng tổng thể
• Bảo vệ các loài thực vật rừng và động vật rừng
• Phòng ngừa và chữa cháy rừng
• Phòng chống, tiêu diệt sinh vật gây hại rừng

Lưu ý: Cơ quan nhà nước, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư đều có trách nhiệm bảo vệ rừng theo quy định của Luật Lâm nghiệp và các quy định pháp luật liên quan.

Phát triển rừng

Hoạt động phát triển rừng hướng đến việc mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng rừng:

Sử dụng rừng

Hoạt động sử dụng rừng khai thác các giá trị và lợi ích từ rừng:

• Khai thác lâm sản trong các loại rừng khác nhau
• Nghiên cứu khoa học, giảng dạy, thực tập
• Tổ chức du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong các loại rừng
• Ổn định đời sống dân cư sống trong rừng đặc dụng và vùng đệm của rừng đặc dụng
• Sản xuất kết hợp lâm – nông – ngư nghiệp trong trồng rừng phòng hộ và rừng sản xuất

Chế biến và thương mại lâm sản

Chế biến lâm sản gồm các hoạt động:

• Xây dựng và vận hành chính sách phát triển ngành chế biến lâm sản
• Chế biến mẫu các loài thực vật rừng và động vật rừng
• Xây dựng và vận hành hệ thống bảo đảm gỗ hợp pháp Việt Nam

Thương mại lâm sản gồm các hoạt động:

• Xây dựng và vận hành chính sách phát triển thị trường lâm sản
• Quy định quyền và nghĩa vụ của cơ sở thương mại lâm sản
• Quản lý thương mại lâm sản và kinh doanh mẫu vật các loài thực vật rừng, động vật rừng theo quy định pháp luật

2. Một số nguyên nhân chủ yếu làm suy thoái tài nguyên rừng

Khai thác gỗ và các sản phẩm khác từ rừng

Nhu cầu phát triển kinh tế ngày càng cao dẫn đến việc đẩy mạnh khai thác gỗ và các sản phẩm rừng (động vật rừng, thực vật rừng, nấm…) để cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Điều này đã dẫn đến tình trạng:

• Khai thác rừng trái phép
• Phá rừng để lấy gỗ và các lâm sản khác
• Suy giảm chất lượng rừng tự nhiên

Thực trạng: Đây là một trong những nguyên nhân chính gây suy thoái tài nguyên rừng tự nhiên ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Chăn thả gia súc

Sự gia tăng quy mô chăn nuôi trâu, bò và các loại gia súc khác đã dẫn đến việc nhiều khu rừng bị chặt phá nhằm:

• Mở rộng diện tích đồng cỏ làm nơi chăn thả
• Cung cấp nguồn thức ăn cho gia súc

Cháy rừng

Cháy rừng là nguyên nhân phổ biến gây suy thoái rừng ở nhiều quốc gia trên thế giới, gây ra những hậu quả nghiêm trọng:

Số liệu thống kê:

• Năm 2020, Việt Nam xảy ra 179 vụ cháy rừng với tổng diện tích rừng thiệt hại do cháy là 645 ha (Theo Tổng cục Lâm nghiệp).
• Năm 2022, diện tích cháy rừng cao kỷ lục ở một số nước châu Âu: Cộng hòa Czech là 1.436 ha, Áo là 1.016 ha và Tây Ban Nha là 299.635 ha.

Phá rừng trồng cây công nghiệp và cây đặc sản

Việc phá rừng để lấy đất trồng trọt hoặc thực hiện các dự án trồng cây công nghiệp và cây đặc sản trên đất rừng là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm suy thoái tài nguyên rừng và ảnh hưởng đến chức năng của rừng.

Một số nguyên nhân khác

Ngoài những nguyên nhân kể trên, còn có một số nguyên nhân khác gây suy thoái tài nguyên rừng:

• Chính sách đất đai và quản lý rừng chưa phù hợp
• Chính sách về di cư, định cư
• Áp lực gia tăng dân số
• Phát triển cơ sở hạ tầng (đường giao thông, thủy điện…)

3. Một số giải pháp chủ yếu khắc phục suy thoái tài nguyên rừng

Lập quy hoạch, kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng

Đây là hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước nhằm kiểm soát tình trạng mất rừng, suy thoái rừng trên phạm vi cả nước cũng như ở từng địa phương.

Nguyên tắc cơ bản khi lập quy hoạch, kế hoạch:

Nội dung cơ bản:

• Tổng hợp, phân tích tình hình điều kiện tự nhiên, hiện trạng tài nguyên rừng
• Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch, kế hoạch
• Xác định các biện pháp quản lý, bảo vệ, sử dụng và phát triển các loại rừng

Giao, cho thuê và thu hồi rừng, đất trồng rừng

Việc giao rừng, cho thuê rừng, thu hồi rừng và đất trồng rừng theo quy định của pháp luật có vai trò quan trọng:

Vai trò:

• Nâng cao sự gắn bó, quyền lợi và trách nhiệm của chủ đất, chủ rừng
• Nâng cao khả năng khai thác, sử dụng tối đa tiềm năng đất lâm nghiệp trong phát triển kinh tế
• Thúc đẩy trồng rừng sản xuất, khai thác rừng trồng hiệu quả
• Góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, cải thiện sinh kế cho người dân
• Nâng cao giá trị đa mục đích của rừng
• Đảm bảo các quyền của người dân và các cộng đồng địa phương theo quy định pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế

Kiểm soát từng loại rừng thông qua quy chế pháp lý riêng

Mỗi loại rừng đều có đặc điểm sinh thái và chức năng sử dụng riêng, các chế độ và nhu cầu sử dụng, khai thác cũng khác nhau. Vì vậy, cần thiết lập quy chế pháp lý riêng cho từng loại rừng.

Vai trò:

• Thông qua việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về khai thác, bảo vệ và sử dụng cho từng loại rừng, chủ rừng và các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng rừng sẽ tự kiểm soát suy thoái rừng
• Đảm bảo phát triển bền vững vốn rừng quốc gia
• Đảm bảo sự đa dạng của các loại rừng theo thời gian

 Kiểm soát suy thoái động vật, thực vật rừng hoang dã quý hiếm

Khái niệm: Động vật, thực vật rừng hoang dã quý hiếm là những loài có giá trị đặc biệt về kinh tế, khoa học và môi trường, số lượng còn ít trong tự nhiên hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng, thuộc danh mục các loài nguy cấp, quý hiếm do Chính phủ quy định.

Giải pháp kiểm soát:

Ví dụ về khu bảo tồn và vườn quốc gia tại Việt Nam:

• Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (Thanh Hóa)
• Vườn Quốc gia U Minh Thượng (Kiên Giang)
• Vườn Quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình, Thanh Hóa, Hòa Bình)
• Vườn Quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Phước)

Thiết lập hệ thống cơ quan quản lý, bảo vệ rừng từ trung ương đến địa phương

Việc thiết lập hệ thống cơ quan quản lý, bảo vệ rừng từ trung ương đến địa phương có vai trò:

• Phân công, phối hợp trách nhiệm của các cơ quan quản lý gắn với diện tích rừng trên địa bàn quản lý
• Chịu trách nhiệm chỉ đạo và tổ chức thực hiện trách nhiệm trên phạm vi cả nước cũng như ở các địa phương
• Tuyên truyền, phổ biến kiến thức về bảo vệ rừng
• Kiểm tra, kiểm soát các công việc thực hiện
• Xử lý vi phạm để bảo vệ tốt nhất chất lượng và quy mô rừng

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám