Câu hỏi mở đầu trang 22

Đề bài: Trong những thập kỉ đầu thế kỉ XX, phong trào yêu nước, cách mạng của nhân dân Việt Nam tiếp tục rơi vào “tình hình đen tối như không có đường ra”. Hãy nêu những hiểu biết của em về hoạt động đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam từ năm 1918 đến năm 1930. Theo em, vì sao phong trào dân tộc dân chủ ở giai đoạn này dù diễn ra sôi nổi nhưng vẫn chưa thành công?

Lời giải:

• Hoạt động đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp (1918 – 1930):
  • Người Việt Nam ở nước ngoài: thành lập tổ chức Tâm tâm xã (Trung Quốc), Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp,…
  • Giai cấp tư sản và tầng lớp tiểu tư sản: đấu tranh đòi quyền lợi kinh tế, tự do dân chủ; tẩy chay tư sản Hoa kiều, lập Đảng Lập hiến, ra báo chí tuyên truyền,…
  • Giai cấp công nhân: từ bãi công đòi quyền lợi kinh tế dần chuyển sang đấu tranh có tổ chức, có mục tiêu chính trị rõ ràng (tiêu biểu: bãi công Ba Son – 1925).
  • Sự ra đời các tổ chức yêu nước cách mạng: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925), Tân Việt Cách mạng đảng (1928), Việt Nam Quốc dân đảng (1927).
• Vì sao chưa thành công: Vì giai đoạn này phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam chưa có một đường lối đúng đắn và chưa có một chính đảng thống nhất lãnh đạo. Khuynh hướng dân chủ tư sản tỏ ra bất lực, còn khuynh hướng vô sản mới đang trên đà phát triển.

1. Hoạt động yêu nước của người Việt Nam ở nước ngoài

Câu hỏi trang 22

Đề bài: Hãy trình bày hoạt động yêu nước tiêu biểu của người Việt Nam ở nước ngoài.

Lời giải:

Hoạt động yêu nước tiêu biểu của người Việt Nam ở nước ngoài:

• Tại Trung Quốc:
  • Năm 1923, một nhóm thanh niên yêu nước lập ra tổ chức Tâm tâm xã ở Quảng Châu, chủ trương “khôi phục quyền làm người của người Việt Nam”.
  • Có hoạt động gây tiếng vang là mưu sát Toàn quyền Đông Dương Méc-lanh tại Sa Diện (Quảng Châu, 1924).
• Tại Pháp:
  • Phan Châu Trinh và một số người Việt Nam sáng lập Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp (1919).
  • Viết nhiều tác phẩm lên án chế độ quân chủ trong nước và thể hiện tinh thần dân tộc.

2. Phong trào của giai cấp tư sản và tầng lớp tiểu tư sản ở trong nước

Câu hỏi trang 23

Đề bài: Hãy trình bày những nét chính của phong trào của giai cấp tư sản và tầng lớp tiểu tư sản ở trong nước.

Lời giải:

a) Phong trào của giai cấp tư sản:

• Mục tiêu: Đấu tranh chống lại sự cạnh tranh, chèn ép của tư sản Hoa kiều và tư sản Pháp; đồng thời yêu cầu chính quyền thuộc địa trao cho một số quyền tự do, dân chủ, được tham gia vào bộ máy chính quyền,…
• Các phong trào tiêu biểu:
  • Tẩy chay tư sản Hoa kiều, vận động người Việt Nam dùng hàng Việt Nam ở Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định,… (1919).
  • Chống độc quyền cảng Sài Gòn của tư sản Pháp (1923).
• Tổ chức và báo chí: Một số tư sản và đại địa chủ đã thành lập Đảng Lập hiến tại Sài Gòn (1923); lập một số tờ báo để tuyên truyền và đòi quyền lợi cho mình như: Thực nghiệp dân báo, Diễn đàn bản xứ, Tiếng vang An Nam,…

b) Phong trào của tầng lớp tiểu tư sản:

• Sự trưởng thành: Tầng lớp tiểu tư sản ngày càng trưởng thành và tích cực tham gia phong trào yêu nước. Các hoạt động của họ đã góp phần tuyên truyền tư tưởng dân tộc, dân chủ, thức tỉnh và cổ vũ tinh thần yêu nước.
• Các hoạt động chính:
  • Mở các nhà xuất bản tiến bộ như: Cường học thư xã, Quan hải tùng thư, Nam Đồng thư xã,…
  • Ra báo bằng tiếng Pháp và tiếng Việt như: Chuông rạn, An Nam trẻ,…
  • Thành lập một số tổ chức chính trị sơ khai như: Thanh niên cao vọng đảng, Việt Nam nghĩa đoàn, Hội Phục Việt, Đảng Thanh niên,…
• Các phong trào đấu tranh nổi bật:
  • Đòi nhà cầm quyền Pháp thả Phan Bội Châu (1925), Nguyễn An Ninh (1926).
  • Tổ chức đám tang và lễ truy điệu Phan Châu Trinh (1926).

3. Phong trào của giai cấp công nhân

Câu hỏi 1 trang 24

Đề bài: Khai thác tư liệu và thông tin trong mục, hãy nêu ý nghĩa của cuộc bãi công của công nhân Ba Son.

Lời giải:

Ý nghĩa của cuộc bãi công của công nhân Ba Son (8 – 1925):

• Giành thắng lợi: Cuộc bãi công của hơn 1 000 công nhân Ba Son (Sài Gòn) dưới sự lãnh đạo của Tôn Đức Thắng và tổ chức Công hội đã giành thắng lợi.
• Cản trở quân Pháp: Góp phần ngăn cản tàu chiến Pháp chở binh lính sang đàn áp phong trào cách mạng Trung Quốc.
• Bước chuyển quan trọng: Đánh dấu bước chuyển của phong trào công nhân từ giai đoạn đấu tranh “tự phát” sang “tự giác” – tức là giai đoạn công nhân Việt Nam bắt đầu đi vào đấu tranh có tổ chức và có mục đích chính trị rõ ràng.

Câu hỏi 2 trang 24

Đề bài: Hãy trình bày những nét chính trong phong trào của giai cấp công nhân.

Lời giải:

Những nét chính trong phong trào của giai cấp công nhân:

• Mục đích: Các cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân Việt Nam diễn ra sôi nổi, chủ yếu là bãi công đòi tăng lương, giảm giờ làm,… Bên cạnh đó, công nhân còn bỏ trốn, phá bỏ giao kèo.
• Các cuộc đấu tranh tiêu biểu giai đoạn đầu:
  • Cuộc đấu tranh của thuỷ thủ trên tàu Sác-nô ở Hải Phòng (1919).
  • Bãi công của 600 thợ nhuộm ở Sài Gòn – Chợ Lớn (1920).
  • Một số công nhân Việt Nam đã tham gia Liên đoàn công nhân tàu biển ở Viễn Đông.
• Bước ngoặt – Bãi công Ba Son (8 – 1925): Cuộc bãi công của hơn 1 000 công nhân Ba Son (Sài Gòn) dưới sự lãnh đạo của Tôn Đức Thắng và tổ chức Công hội đã giành thắng lợi, đánh dấu bước chuyển từ đấu tranh “tự phát” sang “tự giác”.
• Từ năm 1926: Các cuộc đấu tranh có tổ chức của công nhân diễn ra liên tục từ Bắc tới Nam, bước đầu thể hiện sự liên kết giữa nhiều ngành, nhiều địa phương. Bên cạnh mục tiêu kinh tế, công nhân còn đấu tranh nhằm mục tiêu chính trị rõ ràng hơn như chống lại chính sách áp bức, bóc lột của chủ tư bản và chính quyền thực dân phong kiến.
• Một số cuộc đấu tranh lớn: bãi công ở mỏ than Mạo Khê (Quảng Ninh), nhà máy xe lửa Trường Thi (Nghệ An), nhà máy sửa chữa ô tô A-vi-a (Hà Nội), đồn điền cao su Phú Riềng (Đồng Nai),…
• Kết quả: Giai cấp công nhân dần trở thành lực lượng chính trị độc lập.

4. Sự ra đời của các tổ chức yêu nước cách mạng

Câu hỏi 1 trang 25

Đề bài: Hãy nêu những nét chính về sự ra đời của các tổ chức yêu nước cách mạng.

Lời giải:

a) Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên:

• Thời gian thành lập: Tháng 6 – 1925 tại Quảng Châu (Trung Quốc).
• Người sáng lập: Nguyễn Ái Quốc.
• Cơ sở thành lập: Trên cơ sở lựa chọn các thanh niên ưu tú đang hoạt động ở Trung Quốc (tổ chức Tâm tâm xã) và từ trong nước sang.
• Mục đích: Làm cách mạng dân tộc để giành lấy độc lập, sau đó làm cách mạng thế giới để đi đến xã hội cộng sản.
• Hoạt động chính:
  • Mở nhiều lớp huấn luyện cán bộ. Những bài giảng của Nguyễn Ái Quốc được tập hợp thành sách Đường Kách mệnh (1927) và bí mật đưa về nước.
  • Năm 1928, Hội phát động phong trào “vô sản hoá”, đưa cán bộ thâm nhập vào các đồn điền, hầm mỏ,… để rèn luyện, tuyên truyền cách mạng.
  • Đến trước tháng 5 – 1929, Hội đã xây dựng được cơ sở ở cả ba kì trong nước, Trung Quốc, Xiêm,…
• Vai trò: Góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin vào Việt Nam.

b) Tân Việt Cách mạng đảng:

• Tiền thân: Hội Phục Việt, ra đời trong phong trào dân tộc dân chủ đầu những năm 20 của thế kỉ XX.
• Thời gian: Tháng 7 – 1928, đổi tên thành Tân Việt Cách mạng đảng.
• Địa bàn: Hoạt động chủ yếu ở Trung Kì.
• Thành phần: Trí thức trẻ, thanh niên, tư sản yêu nước.
• Khuynh hướng: Ban đầu theo khuynh hướng dân chủ tư sản, sau đó chuyển dần sang khuynh hướng vô sản dưới ảnh hưởng của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

c) Việt Nam Quốc dân đảng:

• Thời gian thành lập: Tháng 12 – 1927.
• Hạt nhân: Một số thành viên của Nam Đồng thư xã như Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính,…
• Thành phần: Tư sản dân tộc, binh lính Việt Nam trong quân đội Pháp, viên chức, học sinh, thân hào, thân sĩ ở nông thôn,…
• Khuynh hướng: Theo khuynh hướng cách mạng dân chủ tư sản.
• Mục tiêu: Đánh đuổi giặc Pháp, thiết lập dân quyền bằng phương pháp bạo động, ám sát cá nhân.

Câu hỏi 2 trang 25

Đề bài: Theo em, vì sao hoạt động của Việt Nam Quốc dân đảng không thành công?

Lời giải:

Hoạt động của Việt Nam Quốc dân đảng không thành công vì:

• Bị thực dân Pháp đàn áp: Đầu tháng 2 – 1929, sau khi Việt Nam Quốc dân đảng tổ chức ám sát tên trùm mộ phu Ba-danh, thực dân Pháp đã tiến hành các cuộc vây ráp lớn, khiến nhiều cơ sở của đảng bị tan vỡ.
• Khởi nghĩa Yên Bái thất bại: Cuộc khởi nghĩa nổ ra đêm 9 – 2 – 1930 ở thị xã Yên Bái và một số nơi ở Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình,… nhưng nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp dã man.
• Khuynh hướng dân chủ tư sản bất lực: Thất bại của khởi nghĩa Yên Bái và sự tan rã nhanh chóng của Việt Nam Quốc dân đảng cho thấy khuynh hướng dân chủ tư sản đã hoàn toàn bất lực trước nhiệm vụ cứu nước. Phương pháp đấu tranh bạo động, ám sát cá nhân không phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập 1 trang 25

Đề bài: Vẽ sơ đồ thể hiện những sự kiện tiêu biểu trong phong trào dân tộc dân chủ từ năm 1918 đến năm 1930 ở Việt Nam.

Lời giải:

Em có thể vẽ sơ đồ theo gợi ý các sự kiện tiêu biểu sau:

• 1919: Phan Châu Trinh và một số người Việt Nam sáng lập Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp.
• 1923: Thành lập tổ chức Tâm tâm xã (Quảng Châu); thành lập Đảng Lập hiến (Sài Gòn).
• 1925:
  • Tháng 6: Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
  • Tháng 8: Cuộc bãi công Ba Son giành thắng lợi.
• 1926: Phong trào đòi thả Nguyễn An Ninh; tổ chức đám tang Phan Châu Trinh.
• 1927:
  • Tháng 12: Thành lập Việt Nam Quốc dân đảng.
  • Sách Đường Kách mệnh ra đời.
• 1928:
  • Tháng 7: Tân Việt Cách mạng đảng được thành lập.
  • Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên phát động phong trào “vô sản hoá”.
• 9 – 2 – 1930: Khởi nghĩa Yên Bái nổ ra nhưng thất bại.

Luyện tập 2 trang 25

Đề bài: Theo em, phong trào dân tộc dân chủ từ năm 1918 đến năm 1930 có ý nghĩa như thế nào đối với cách mạng Việt Nam?

Lời giải:

Ý nghĩa của phong trào dân tộc dân chủ (1918 – 1930) đối với cách mạng Việt Nam:

• Cổ vũ tinh thần yêu nước: Tuyên truyền tư tưởng dân tộc, dân chủ, thức tỉnh và cổ vũ tinh thần yêu nước trong các tầng lớp nhân dân.
• Tập hợp lực lượng: Lôi cuốn đông đảo các giai cấp, tầng lớp trong xã hội tham gia (công nhân, nông dân, tư sản, tiểu tư sản,…).
• Tạo bước chuyển của giai cấp công nhân: Phong trào công nhân chuyển từ “tự phát” sang “tự giác”, giai cấp công nhân dần trở thành lực lượng chính trị độc lập.
• Truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin: Thông qua hoạt động của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, chủ nghĩa Mác – Lê-nin được truyền bá vào Việt Nam.
• Khẳng định con đường cứu nước đúng đắn: Sự thất bại của Việt Nam Quốc dân đảng và sự phát triển của khuynh hướng vô sản đã khẳng định khuynh hướng vô sản là con đường đúng đắn của cách mạng Việt Nam, tạo tiền đề cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930).

Vận dụng trang 25

Đề bài: Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet, hãy kể tên một số thanh niên, trí thức đã tham gia tích cực vào phong trào dân tộc dân chủ (1918 – 1930). Xây dựng poster giới thiệu về một nhân vật mà em ấn tượng nhất.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và xây dựng poster theo cách của mình. Dưới đây là gợi ý:

a) Một số thanh niên, trí thức tham gia tích cực: Nguyễn Ái Quốc, Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu, Nguyễn An Ninh, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính, Trần Phú, Nguyễn Đức Cảnh, Trần Huy Liệu,…

b) Gợi ý poster giới thiệu về Nguyễn Ái Quốc:

• Tên: Nguyễn Ái Quốc (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh).
• Quê quán: Làng Sen, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
• Đóng góp tiêu biểu giai đoạn 1918 – 1930:
  • Hoạt động trong Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp (1919).
  • Tháng 6 – 1925, thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Châu (Trung Quốc).
  • Mở các lớp huấn luyện cán bộ; những bài giảng được tập hợp thành sách Đường Kách mệnh (1927).
  • Phát động phong trào “vô sản hoá” (1928).
  • Góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin vào Việt Nam, chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn