Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 30
Đề bài: Hình bên là một trong những di tích gắn với một sự kiện lịch sử tiêu biểu của Việt Nam trong những năm 1930 – 1931. Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về sự kiện đó cũng như phong trào cách mạng Việt Nam thời kì 1930 – 1939.
Lời giải:
- Sự kiện gắn với hình ảnh: Hình ảnh là Tượng đài Xô viết Nghệ – Tĩnh – di tích gắn với cao trào Xô viết Nghệ – Tĩnh (1930 – 1931), đỉnh cao của phong trào cách mạng 1930 – 1931 ở Việt Nam.
- Hiểu biết về phong trào cách mạng 1930 – 1939:
- Phong trào 1930 – 1931: Bùng nổ trong bối cảnh đại suy thoái kinh tế thế giới, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đỉnh cao là cao trào Xô viết Nghệ – Tĩnh, nơi chính quyền nhân dân được thành lập ở nhiều thôn, xã.
- Phong trào 1936 – 1939: Là phong trào đấu tranh đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hoà bình, được xem là cuộc diễn tập cho Cách mạng tháng Tám năm 1945.
1. Phong trào cách mạng trong những năm 1930 – 1931
Câu hỏi 1 trang 32
Đề bài: Trình bày nguyên nhân, diễn biến chính của phong trào cách mạng 1930 – 1931. Những biểu hiện nào chứng tỏ Xô viết Nghệ – Tĩnh là đỉnh cao của phong trào cách mạng 1930 – 1931?
Lời giải:
a) Nguyên nhân:
- Việt Nam là thuộc địa của Pháp nên cũng chịu ảnh hưởng của cuộc đại suy thoái kinh tế thế giới (1929 – 1933).
- Mâu thuẫn trong xã hội ngày càng sâu sắc, nổi lên với hai mâu thuẫn cơ bản:
- Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp.
- Mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ phong kiến.
- Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời đã kịp thời lãnh đạo cách mạng, đẩy mạnh cuộc đấu tranh trên phạm vi toàn quốc.
b) Diễn biến chính:
- Đầu năm 1930: Một số cuộc đấu tranh của công nhân, nông dân và các tầng lớp lao động nổ ra với mục tiêu đòi cải thiện đời sống, đòi tăng lương, giảm giờ làm, giảm sưu thuế,… Tiêu biểu là bãi công của công nhân đồn điền cao su Phú Riềng (Đồng Nai), nhà máy sợi Nam Định (Ninh Bình), nhà máy diêm Bến Thuỷ (Nghệ An),…
- Từ tháng 5 – 1930: Phong trào phát triển mạnh mẽ trong phạm vi cả nước.
- Ngày 1 – 5 – 1930: Nhân ngày Quốc tế Lao động, lần đầu tiên công nhân và các tầng lớp nhân dân khác đã biểu dương tinh thần đoàn kết với giai cấp vô sản thế giới, rải truyền đơn, treo cờ Đảng.
- Tháng 9 và tháng 10 – 1930: Phong trào đạt đến đỉnh cao, quyết liệt nhất là ở Nghệ An và Hà Tĩnh.
- Đầu năm 1931: Thực dân Pháp tập trung lực lượng đàn áp, khủng bố phong trào. Nhiều tổ chức của Đảng bị phá vỡ, hàng vạn cán bộ, đảng viên, người yêu nước bị bắt giam. Phong trào cách mạng 1930 – 1931 tạm thời lắng xuống.
c) Những biểu hiện chứng tỏ Xô viết Nghệ – Tĩnh là đỉnh cao:
- Làm tê liệt bộ máy chính quyền địch: Những cuộc biểu tình của nông dân ở các huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Diễn Châu, Nghi Lộc,… được sự hưởng ứng của công nhân Vinh – Bến Thuỷ đã làm bộ máy chính quyền của thực dân và phong kiến tay sai ở nhiều huyện bị tê liệt, ở một số thôn, xã bị tan rã.
- Thành lập chính quyền nhân dân: Chính quyền nhân dân được thành lập ở một số thôn, xã của Nghệ An, Hà Tĩnh dưới hình thức các xô viết.
- Ban hành nhiều chính sách tiến bộ:
- Về chính trị: ban bố các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân.
- Về kinh tế: chia ruộng đất công, bãi bỏ các thứ thuế vô lí, thực hiện giảm tô và xoá nợ cho dân nghèo.
- Về văn hoá, xã hội: tổ chức đời sống mới, mở các lớp dạy chữ Quốc ngữ, xoá bỏ các tệ nạn xã hội.
Câu hỏi 2 trang 32
Đề bài: Phong trào cách mạng 1930 – 1931 có ý nghĩa lịch sử như thế nào đối với cách mạng Việt Nam?
Lời giải:
Ý nghĩa lịch sử của phong trào cách mạng 1930 – 1931:
- Khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng: Phong trào đã khẳng định vai trò lãnh đạo cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Hình thành khối liên minh công – nông: Từ trong phong trào, khối liên minh công – nông được hình thành.
- Để lại nhiều bài học: Phong trào để lại nhiều bài học quý báu cho phong trào cách mạng sau này.
2. Phong trào cách mạng trong những năm 1936 – 1939
Câu hỏi 1 trang 33
Đề bài: Trình bày nguyên nhân, diễn biến chính của phong trào cách mạng 1936 – 1939.
Lời giải:
a) Nguyên nhân:
- Tình hình thế giới: Tháng 7 – 1935, Đại hội VII của Quốc tế Cộng sản đã họp và chủ trương thành lập Mặt trận Nhân dân ở các nước nhằm tập hợp các lực lượng dân chủ chống chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh. Ở Pháp, năm 1936, Mặt trận Nhân dân lên cầm quyền đã thi hành một số chính sách tiến bộ.
- Tình hình trong nước: Cuối năm 1934 – 1935, các tổ chức Đảng và phong trào quần chúng dần được phục hồi. Tháng 7 – 1936, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương xác định:
- Nhiệm vụ trước mắt: đấu tranh chống chế độ phản động thuộc địa, chống phát xít và nguy cơ chiến tranh; đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hoà bình.
- Chủ trương: thành lập Mặt trận Nhân dân phản đế Đông Dương (sau đổi tên là Mặt trận Dân chủ Đông Dương).
b) Diễn biến chính:
- Phong trào Đông Dương đại hội: Mở đầu là phong trào Đông Dương đại hội. Được tin Quốc hội Pháp cử phái đoàn sang điều tra tình hình Đông Dương, Đảng chủ trương phát động một phong trào đấu tranh công khai, rộng lớn của quần chúng nhằm thu thập nguyện vọng của họ, tiến tới triệu tập Đông Dương đại hội.
- Đầu năm 1937: Nhân dịp đón Gô-đa (phái viên Chính phủ Pháp) sang điều tra tình hình Đông Dương và Brê-vi-ê sang nhậm chức Toàn quyền Đông Dương, nhiều cuộc mít tinh, biểu tình, đưa “dân nguyện”,… đã diễn ra. Tiêu biểu là:
- Cuộc bãi công của công nhân xe lửa Trường Thi (Nghệ An, tháng 7 – 1937).
- Cuộc mít tinh của 2,5 vạn người tại khu Đấu Xảo (Hà Nội) nhân dịp ngày Quốc tế Lao động (1 – 5 – 1938).
- Phong trào đấu tranh nghị trường: Là hình thức đấu tranh mới của Đảng Cộng sản Đông Dương nhằm mở rộng lực lượng Mặt trận Dân chủ và vạch trần chính sách phản động của chính quyền thực dân và tay sai. Trong các cuộc bầu cử vào Viện Dân biểu Trung Kì (1937), Viện Dân biểu Bắc Kì (1938), Hội đồng Quản hạt Nam Kì (1939), Đảng vận động đưa người của Mặt trận Dân chủ Đông Dương ra ứng cử.
- Đấu tranh trên lĩnh vực báo chí: Nhiều tờ báo được xuất bản công khai như Tiền phong, Dân chúng, Lao động,… Một số sách giới thiệu chủ nghĩa Mác – Lê-nin được lưu hành rộng rãi, tiêu biểu là cuốn Vấn đề dân cày của Qua Ninh (Trường Chinh) và Vân Đình (Võ Nguyên Giáp),…
- Cuối năm 1938: Phong trào đấu tranh công khai dần bị thu hẹp và chấm dứt khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ (9 – 1939).
Câu hỏi 2 trang 33
Đề bài: Hãy cho biết ý nghĩa lịch sử của phong trào cách mạng 1936 – 1939.
Lời giải:
Ý nghĩa lịch sử của phong trào cách mạng 1936 – 1939:
- Là phong trào quần chúng rộng lớn: Đây là phong trào rộng lớn, có tổ chức, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương.
- Buộc chính quyền thực dân nhượng bộ: Phong trào đã buộc chính quyền thực dân phải nhượng bộ một số yêu sách cụ thể về dân sinh, dân chủ.
- Là cuộc diễn tập: Phong trào được xem là cuộc diễn tập cho Cách mạng tháng Tám năm 1945.
- Tích luỹ nhiều bài học: Từ phong trào, Đảng tích luỹ được nhiều bài học kinh nghiệm trong lãnh đạo, tổ chức đấu tranh,…
Luyện tập – Vận dụng
Luyện tập trang 33
Đề bài: Hoàn thành bảng so sánh về phong trào cách mạng 1930 – 1931 và 1936 – 1939 (theo gợi ý dưới đây vào vở).
Lời giải:
| Nội dung so sánh | Phong trào cách mạng 1930 – 1931 | Phong trào cách mạng 1936 – 1939 |
|---|---|---|
| Kẻ thù | Thực dân Pháp và phong kiến tay sai. | Chế độ phản động thuộc địa, chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh. |
| Nhiệm vụ | Chống đế quốc, chống phong kiến, đòi cải thiện đời sống. | Đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hoà bình. |
| Hình thức, phương pháp đấu tranh | Đấu tranh bí mật, bất hợp pháp; bãi công, biểu tình, khởi nghĩa vũ trang. | Đấu tranh công khai, hợp pháp kết hợp với bí mật; mít tinh, biểu tình, đấu tranh nghị trường, đấu tranh trên lĩnh vực báo chí. |
| Lực lượng tham gia | Chủ yếu là công nhân và nông dân. | Đông đảo các tầng lớp nhân dân trong Mặt trận Dân chủ Đông Dương. |
| Ý nghĩa | Khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng; hình thành khối liên minh công – nông; để lại nhiều bài học quý báu. | Buộc chính quyền thực dân nhượng bộ một số yêu sách; là cuộc diễn tập cho Cách mạng tháng Tám 1945; tích luỹ nhiều bài học kinh nghiệm. |
Vận dụng trang 33
Đề bài: Tìm hiểu và cho biết: Ở địa phương em (tỉnh hoặc thành phố) trong những năm 1930 – 1931 và 1936 – 1939 đã diễn ra những cuộc đấu tranh nào?
Lời giải:
Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu về địa phương mình. Dưới đây là gợi ý một số địa phương tiêu biểu:
- Nghệ An, Hà Tĩnh: Trong những năm 1930 – 1931, đây là trung tâm của cao trào Xô viết Nghệ – Tĩnh với nhiều cuộc biểu tình lớn ở các huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Diễn Châu, Nghi Lộc,…; bãi công của công nhân Vinh – Bến Thuỷ, nhà máy diêm Bến Thuỷ. Trong những năm 1936 – 1939, có cuộc bãi công của công nhân xe lửa Trường Thi (Nghệ An, 7 – 1937).
- Quảng Ninh: Bãi công ở mỏ Hồng Gai (1930); ngày 1 – 5 – 1930, cờ đỏ búa liềm tung bay trên đỉnh núi Bài Thơ.
- Đồng Nai: Bãi công của công nhân đồn điền cao su Phú Riềng (đầu năm 1930).
- Ninh Bình: Bãi công của công nhân nhà máy sợi Nam Định (1930).
- Hà Nội: Cuộc mít tinh của 2,5 vạn người tại khu Đấu Xảo (1 – 5 – 1938).
- Thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn cũ): Bãi công của công nhân nhà máy điện Chợ Quán (1930).
Em hãy tìm hiểu tỉnh/thành phố cụ thể của mình để có câu trả lời chính xác.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn