Câu hỏi mở đầu trang 73

Đề bài: Hình dưới đây tái hiện một phần về chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” của dân tộc Việt Nam trong thế kỉ XX. Theo em, vì sao chiến thắng Điện Biên Phủ được đánh giá với tầm vóc vĩ đại như vậy? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về chiến thắng này và một số thắng lợi khác trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

• Vì sao chiến thắng Điện Biên Phủ có tầm vóc vĩ đại:
  • Đây là chiến thắng quân sự lớn nhất trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đập tan Kế hoạch Na-va của Pháp – Mỹ.
  • Buộc thực dân Pháp phải kí Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), chấm dứt chiến tranh xâm lược ở Đông Dương.
  • Cổ vũ to lớn đối với phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.
• Một số thắng lợi tiêu biểu khác trong giai đoạn 1951 – 1954:
  • Quân sự: chiến dịch Hoà Bình (1951 – 1952), Tây Bắc (1952), Thượng Lào (1953), Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1954.
  • Chính trị: Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng (1951), thành lập Mặt trận Liên Việt (1951).
  • Ngoại giao: kí kết Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954).

1. Những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận chính trị, kinh tế, văn hoá

Câu hỏi 1 trang 74

Đề bài: Trình bày những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận chính trị trong kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

Những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận chính trị (1951 – 1954):

• Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng Cộng sản Đông Dương (2 – 1951): Khẳng định đường lối kháng chiến chống Pháp và quyết định nhiều vấn đề chiến lược của cách mạng Việt Nam. Đây là mốc đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình trưởng thành và lãnh đạo cách mạng của Đảng, là Đại hội kháng chiến thắng lợi.
• Thành lập Mặt trận Liên Việt (3 – 1951): Để tăng cường mặt trận dân tộc thống nhất, Mặt trận Liên hiệp quốc dân Việt Nam (gọi tắt là Mặt trận Liên Việt) được thành lập trên cơ sở hợp nhất Mặt trận Việt Minh và Hội Liên Việt.
• Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất (1952): Được tổ chức để tổng kết, biểu dương thành tích trong sản xuất và chiến đấu.

Câu hỏi 2 trang 74

Đề bài: Trình bày một số thành tựu tiêu biểu trên lĩnh vực kinh tế trong kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

Một số thành tựu tiêu biểu trên lĩnh vực kinh tế (1951 – 1954):

• Phong trào thi đua sản xuất lập công, vận động sản xuất và thực hành tiết kiệm được triển khai rộng khắp, góp phần tăng cường tiềm lực vật chất cho cuộc kháng chiến.
• Đầu năm 1953, để bồi dưỡng sức dân, Chính phủ phát động quần chúng triệt để thực hiện giảm tô và cải cách ruộng đất.
• Công nghiệp quốc phòng và cơ khí đã cung cấp hàng nghìn tấn vũ khí, đạn dược, quân trang, quân dụng cho bộ đội.
• Cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam còn nhận được nguồn viện trợ vật chất từ nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Liên Xô,…

Câu hỏi 3 trang 75

Đề bài: Trình bày một số thành tựu tiêu biểu trên mặt trận văn hoá trong kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

Một số thành tựu tiêu biểu trên mặt trận văn hoá (1951 – 1954):

• Cải cách giáo dục tiếp tục được triển khai với phương châm “phục vụ kháng chiến, phục vụ dân sinh, phục vụ sản xuất”.
• Nhiều trường chuyên nghiệp, trường sư phạm, trường đại học được thành lập nhằm đào tạo cán bộ kháng chiến, kiến quốc.
• Nền văn học, nghệ thuật cách mạng đạt được nhiều thành tựu với nhiều tác phẩm phản ánh về cuộc kháng chiến của dân tộc.

2. Những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận quân sự

Câu hỏi 1 trang 77

Đề bài: Trình bày bối cảnh lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trong giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

Bối cảnh lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1951 – 1954:

• Về phía Pháp – Mỹ:
  • Tháng 12 – 1950: Mỹ kí với Pháp Hiệp định phòng thủ chung Đông Dương, cung cấp viện trợ quân sự, kinh tế nhằm giúp Pháp giành lại quyền chủ động chiến lược trên chiến trường, nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
  • Từ giữa năm 1953: Thực dân Pháp và can thiệp Mỹ triển khai Kế hoạch Na-va với hi vọng giành thắng lợi quân sự quyết định trong vòng 18 tháng để “kết thúc chiến tranh trong danh dự”. Điểm mấu chốt của kế hoạch là tập trung lực lượng cơ động chiến lược mạnh ở đồng bằng Bắc Bộ, lúc cao điểm lên đến 44 tiểu đoàn.
• Về phía ta:
  • Lực lượng kháng chiến của Việt Nam đã trưởng thành về mọi mặt.
  • Sau chiến thắng Biên giới năm 1950, ta liên tiếp giành được nhiều thắng lợi quan trọng trong các chiến dịch Hoà Bình (1951 – 1952), Tây Bắc (10 – 1952), Thượng Lào (4 – 1953),… từng bước phá tan âm mưu đẩy mạnh chiến tranh của Pháp – Mỹ và giữ vững quyền chủ động trên chiến trường.

Câu hỏi 2 trang 77

Đề bài: Hãy trình bày những thắng lợi tiêu biểu trong cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ.

Lời giải:

a) Cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1954:

• Chủ trương: Bộ Chính trị Trung ương Đảng đề ra Kế hoạch tác chiến Đông – Xuân 1953 – 1954. Phương hướng chiến lược là tập trung lực lượng tiến công vào những địa bàn có tầm quan trọng chiến lược mà quân Pháp tương đối yếu, nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng đất đai và buộc địch phải phân tán lực lượng đối phó.
• Diễn biến chính:
  • 20 – 11 – 1953: Pháp cho quân nhảy dù chiếm Điện Biên Phủ nhằm khống chế Tây Bắc và Thượng Lào.
  • Đầu tháng 12 – 1953: Bộ đội chủ lực ta tiến công Tây Bắc, giải phóng Lai Châu (trừ Điện Biên Phủ), buộc Pháp tăng cường binh lực ở đây.
  • Cuối năm 1953: Ta tiến công Trung Lào, giải phóng tỉnh Thà Khẹt, uy hiếp Xê-nô.
  • Tháng 1 – 1954: Ta mở chiến dịch ở Thượng Lào, giải phóng Phong Xa-lì, buộc Pháp tăng viện cho Luông Pha-bang và Mường Sài.
  • Đầu tháng 2 – 1954: Ta tiến công địch ở Bắc Tây Nguyên, giải phóng Kon Tum, uy hiếp Plây-ku.
• Kết quả: Quân Pháp buộc phải phân tán lực lượng thành năm nơi tập trung quân (đồng bằng Bắc Bộ, Điện Biên Phủ, Xê-nô, Luông Pha-bang, Plây-ku), bị động đối phó. Cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1954 đã làm phá sản bước đầu Kế hoạch Na-va của Pháp – Mỹ.

b) Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954):

• Âm mưu của Pháp – Mỹ: Từ cuối năm 1953, thực dân Pháp được Mỹ giúp sức đã xây dựng Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất ở Đông Dương, với hơn 16 200 quân, được bố trí thành 49 cứ điểm, chia thành ba phân khu. Điện Biên Phủ được Pháp – Mỹ đánh giá là “pháo đài bất khả xâm phạm”.
• Chủ trương của ta: Đầu tháng 12 – 1953, Bộ Chính trị quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ, cử Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm Bí thư Đảng uỷ kiêm Tư lệnh Mặt trận. Phương án tác chiến chuyển từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”, với khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”.
• Diễn biến: Chiến dịch diễn ra từ ngày 13 – 3 đến 7 – 5 – 1954, chia làm 3 đợt:
  • Đợt 1 (13 – 3 đến 17 – 3 – 1954): Tiêu diệt cứ điểm Him Lam và toàn bộ phân khu Bắc.
  • Đợt 2 (30 – 3 đến 26 – 4 – 1954): Tiến công các cứ điểm phía đông phân khu Trung tâm; tiến công và kiểm soát sân bay Mường Thanh, hạn chế việc tiếp viện của quân Pháp.
  • Đợt 3 (1 – 5 đến 7 – 5 – 1954): Tiến đánh các cứ điểm của phân khu Trung tâm và phân khu Nam. 17 giờ 30 phút ngày 7 – 5, tướng Đờ Ca-xtơ-ri cùng toàn bộ Bộ Tham mưu của Pháp phải đầu hàng.
• Ý nghĩa: Đỉnh cao của cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1954 là chiến dịch Điện Biên Phủ đã đập tan Kế hoạch Na-va, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh ở Đông Dương, tạo điều kiện cho cuộc đấu tranh ngoại giao giành thắng lợi. Chiến thắng cũng là nguồn cổ vũ to lớn đối với phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

3. Những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận ngoại giao

Câu hỏi trang 78

Đề bài: Khai thác tư liệu và thông tin trong mục, hãy trình bày những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận ngoại giao trong kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

Những thắng lợi tiêu biểu trên mặt trận ngoại giao (1951 – 1954):

• Tháng 3 – 1951: Thành lập Liên minh nhân dân Việt – Miên – Lào, thúc đẩy sự kết hợp chặt chẽ giữa quân dân ba nước Đông Dương trong cuộc kháng chiến chống kẻ thù chung.
• Cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam nhận được sự ủng hộ tích cực của các lực lượng yêu chuộng hoà bình ở Pháp và nhiều quốc gia trên thế giới.
• Thắng lợi lớn nhất – Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954):
  • Hội nghị Giơ-ne-vơ (Thuỵ Sĩ) bàn về vấn đề Đông Dương diễn ra từ ngày 8 – 5 đến 21 – 7 – 1954, với sự tham gia của đại diện các nước: Anh, Pháp, Mỹ, Liên Xô, Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Quốc gia Việt Nam, Vương quốc Lào, Vương quốc Cam-pu-chia.
  • Hội nghị đã đạt được thoả thuận chung về đình chỉ chiến sự, lập lại hoà bình cho các nước Đông Dương; tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, Lào và Cam-pu-chia.
  • Ở Việt Nam, vĩ tuyến 17 được lấy làm ranh giới quân sự tạm thời; tổng tuyển cử thống nhất đất nước sẽ diễn ra vào tháng 7 – 1956 dưới sự kiểm soát của Uỷ ban quốc tế.
• Ý nghĩa: Chiến thắng Điện Biên Phủ và việc kí kết Hiệp định Giơ-ne-vơ đã buộc thực dân Pháp phải rút quân về nước, Mỹ thất bại trong âm mưu kéo dài, mở rộng, quốc tế hoá chiến tranh xâm lược Đông Dương.

4. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của kháng chiến chống thực dân Pháp

Câu hỏi trang 79

Đề bài: Hãy nêu nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Lời giải:

a) Nguyên nhân thắng lợi:

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giành thắng lợi là sự tổng hợp của nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan:

• Sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, với đường lối kháng chiến đúng đắn, sáng tạo.
• Truyền thống yêu nước của dân tộc, chủ nghĩa anh hùng cách mạng được phát huy mạnh mẽ đã củng cố, mở rộng mặt trận dân tộc thống nhất vì mục tiêu độc lập dân tộc.
• Hệ thống chính quyền dân chủ nhân dân trong cả nước ngày càng vững mạnh. Hậu phương được củng cố và phát triển vững chắc; lực lượng vũ trang ba thứ quân được xây dựng và không ngừng trưởng thành trong chiến đấu.
• Sự liên minh đoàn kết với cuộc kháng chiến của nhân dân Lào và Cam-pu-chia; sự đồng tình ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc, Liên Xô và các lực lượng yêu chuộng hoà bình trên thế giới.

b) Ý nghĩa lịch sử:

• Đối với dân tộc:
  • Chấm dứt cuộc chiến tranh xâm lược và ách thống trị của thực dân Pháp trong gần một thế kỉ ở Việt Nam.
  • Miền Bắc được giải phóng, chuyển sang giai đoạn tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, tạo cơ sở cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
• Đối với thế giới:
  • Giáng đòn nặng nề vào tham vọng xâm lược, nô dịch của chủ nghĩa thực dân.
  • Góp phần làm tan rã hệ thống thuộc địa kiểu cũ, cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc các nước Á, Phi và Mỹ La-tinh.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập 1 trang 79

Đề bài: Hoàn thành bảng (theo gợi ý dưới đây vào vở) về các thắng lợi tiêu biểu của quân dân Việt Nam trong giai đoạn 1951 – 1954.

Lời giải:

Luyện tập 2 trang 79

Đề bài: Vì sao nói: Chiến thắng Điện Biên Phủ là sự kiện “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”?

Lời giải:

Chiến thắng Điện Biên Phủ là sự kiện “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” vì:

• Là chiến thắng quân sự lớn nhất của quân và dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp: đập tan tập đoàn cứ điểm được Pháp – Mỹ coi là “pháo đài bất khả xâm phạm” ở Đông Dương.
• Đập tan Kế hoạch Na-va, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh ở Đông Dương.
• Tạo điều kiện cho cuộc đấu tranh ngoại giao của ta giành thắng lợi với việc kí kết Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), buộc thực dân Pháp phải rút quân về nước.
• Là nguồn cổ vũ to lớn cho phong trào giải phóng dân tộc của các nước Á, Phi và Mỹ La-tinh, góp phần làm tan rã hệ thống thuộc địa kiểu cũ của chủ nghĩa thực dân trên thế giới.

Vận dụng 1 trang 79

Đề bài: Sưu tầm tư liệu từ sách, báo và internet, xây dựng infographic giới thiệu về một thắng lợi quân sự tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và xây dựng infographic theo cách của mình. Dưới đây là gợi ý nội dung infographic về chiến dịch Điện Biên Phủ (1954):

• Thời gian: Từ 13 – 3 đến 7 – 5 – 1954.
• Địa điểm: Thung lũng Điện Biên Phủ (tỉnh Điện Biên).
• Lực lượng địch: Hơn 16 200 quân, 49 cứ điểm, 3 phân khu – được Pháp – Mỹ đánh giá là “pháo đài bất khả xâm phạm”.
• Chỉ huy của ta: Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Bí thư Đảng uỷ kiêm Tư lệnh Mặt trận.
• Phương châm: Chuyển từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.
• Diễn biến – 3 đợt:
  • Đợt 1 (13 – 17/3): Tiêu diệt Him Lam và phân khu Bắc.
  • Đợt 2 (30/3 – 26/4): Tiến công phân khu Trung tâm và sân bay Mường Thanh.
  • Đợt 3 (1/5 – 7/5): Tổng công kích, bắt sống tướng Đờ Ca-xtơ-ri.
• Ý nghĩa: Đập tan Kế hoạch Na-va; buộc Pháp kí Hiệp định Giơ-ne-vơ; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc thế giới.

Vận dụng 2 trang 79

Đề bài: Hãy sưu tầm một số tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu được sáng tác trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954).

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em có thể sưu tầm và giới thiệu theo cách của mình. Dưới đây là gợi ý một số tác phẩm tiêu biểu:

• Văn học:
  • Việt Bắc – Tố Hữu.
  • Đất nước đứng lên – Nguyên Ngọc.
  • Đôi mắt – Nam Cao.
  • Bên kia sông Đuống – Hoàng Cầm.
  • Nhật kí ở rừng – Nam Cao.
• Âm nhạc:
  • Trường ca Sông Lô – Văn Cao.
  • Du kích sông Thao – Đỗ Nhuận.
  • Giải phóng Điện Biên – Đỗ Nhuận.
  • Hò kéo pháo – Hoàng Vân.
• Hội hoạ:
  • Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc – Dương Bích Liên.
  • Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ – Nguyễn Sáng.

Em có thể bổ sung thêm các tác phẩm khác sưu tầm được để hoàn thiện bài làm.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn