Câu hỏi mở đầu trang 41

Đề bài: Em hiểu Chiến tranh lạnh là gì? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

• Chiến tranh lạnh là gì: Là tình trạng đối đầu, căng thẳng kéo dài giữa Mỹ (đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa) và Liên Xô (đứng đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa) trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị – quân sự, diễn ra từ năm 1947 đến năm 1989.
• Hiểu biết sơ lược:
  • Nguyên nhân: Do sự đối lập về mục tiêu, chiến lược giữa Mỹ và Liên Xô sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
  • Biểu hiện: Chạy đua kinh tế (Kế hoạch Mác-san >< SEV); chạy đua quân sự (NATO >< Vác-sa-va); xung đột ở Đức, Triều Tiên, Cu-ba, Việt Nam,…
  • Hậu quả: Thế giới luôn căng thẳng; bùng nổ nhiều cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ; chia cắt lãnh thổ, chia rẽ dân tộc ở nhiều quốc gia.

1. Nguyên nhân xuất hiện Chiến tranh lạnh

Câu hỏi trang 41

Đề bài: Khai thác tư liệu và thông tin trong mục, hãy trình bày nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh lạnh:

• Sự chuyển biến trong quan hệ Liên Xô – Mỹ: Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô và Mỹ cùng các nước tư bản Tây Âu chuyển từ quan hệ đồng minh sang đối đầu.
• Sự đối lập về mục tiêu và chiến lược:
  • Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa lo ngại về sự tồn tại và ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản ở Liên Xô. Mỹ muốn mở rộng ảnh hưởng và làm bá chủ thế giới.
  • Liên Xô đã giúp đỡ Đảng Cộng sản ở các nước Đông Âu thành lập các nhà nước dân chủ nhân dân, đi theo con đường xã hội chủ nghĩa.
• Sự kiện đánh dấu mở đầu: Tháng 3 – 1947, Tổng thống Mỹ Tơ-ru-man công khai thực hiện Chiến lược toàn cầu, từ bỏ hợp tác với Liên Xô, bắt đầu cuộc Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.
• Dẫn chứng từ tư liệu: Theo Tơ-ru-man, các nước Đông Âu “vừa mới bị cộng sản thôn tính”, vì vậy Mỹ phải đứng ra “đảm nhiệm sứ mạng lãnh đạo thế giới tự do”, chống lại “sự de doạ” của chủ nghĩa cộng sản và sự “bành trướng” của Liên Xô.

2. Biểu hiện của Chiến tranh lạnh

Câu hỏi trang 43

Đề bài: Trình bày một số biểu hiện chính của Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Một số biểu hiện chính của Chiến tranh lạnh:

Trong Chiến tranh lạnh, Mỹ (đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa) và Liên Xô (đứng đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa) luôn ở trong tình trạng đối đầu trên các lĩnh vực:

a) Về kinh tế:

• Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa: Đề ra Kế hoạch Mác-san (1947), đầu tư khoảng 13 tỉ USD cho 16 nước Tây Âu phục hồi kinh tế.
• Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Hội đồng Tương trợ kinh tế – SEV (1949), thúc đẩy sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa.

b) Về chính trị – quân sự:

• Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa:
  • Thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – NATO (1949).
  • Chế tạo thành công bom nguyên tử (1945), phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1958).
• Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa:
  • Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955).
  • Chế tạo thành công bom nguyên tử (1949), phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1957).

c) Mở rộng ảnh hưởng ở các khu vực:

• Ở Đức: Mỹ ủng hộ thành lập Nhà nước Cộng hoà Liên bang Đức ở Tây Đức (9 – 1949); Liên Xô ủng hộ thành lập Nhà nước Cộng hoà Dân chủ Đức ở Đông Đức (10 – 1949).
• Ở Triều Tiên: Mỹ ủng hộ thành lập Đại Hàn Dân quốc (Hàn Quốc, 8 – 1948); Liên Xô ủng hộ thành lập Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên (9 – 1948). Hai bên trực tiếp tham gia cuộc chiến tranh 1950 – 1953.
• Ở Cu-ba: Mỹ chống Chính phủ Cu-ba do Phi-đen Cát-xtơ-rô đứng đầu (1961), thực hiện lệnh phong toả hải quân đối với Cu-ba (10 – 1962). Liên Xô hỗ trợ kinh tế, đưa quân đội và một số tên lửa hạt nhân vào Cu-ba.
• Ở Việt Nam: Mỹ giúp thực dân Pháp tiến hành chiến tranh xâm lược (1950 – 1954), sau đó thiết lập, hỗ trợ chính quyền ở miền Nam và tiến hành chiến tranh xâm lược ở miền Nam (1954 – 1975). Trong khi đó, Liên Xô ủng hộ cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam.

3. Hậu quả của Chiến tranh lạnh

Câu hỏi trang 43

Đề bài: Hãy nêu hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Hậu quả của Chiến tranh lạnh:

• Thời điểm kết thúc: Chiến tranh lạnh được các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt trong cuộc gặp gỡ không chính thức tại Man-ta (12 – 1989).
• Đẩy thế giới vào tình trạng căng thẳng: Chiến tranh lạnh đã đẩy thế giới vào tình trạng luôn căng thẳng, đối đầu giữa hai phe đối lập.
• Bùng nổ các cuộc chiến tranh, xung đột: Làm bùng nổ các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ ở khắp các khu vực trên phạm vi toàn cầu, làm xuất hiện nguy cơ của một cuộc chiến tranh thế giới mới.
• Chia cắt lãnh thổ, chia rẽ dân tộc: Đưa đến sự chia cắt lãnh thổ, chia rẽ tình cảm dân tộc, xung đột tôn giáo,… ở nhiều quốc gia, khu vực với hệ luỵ sâu sắc và lâu dài.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 43

Đề bài: Hãy hoàn thành bảng (theo gợi ý dưới đây vào vở) tóm tắt nguyên nhân, biểu hiện chính và hậu quả của Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Vận dụng trang 43

Đề bài: Tìm hiểu từ sách, báo và internet, hãy nêu một số biểu hiện là hậu quả của Chiến tranh lạnh đối với thế giới hiện nay.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em tự sưu tầm tư liệu và viết theo cách của mình. Dưới đây là gợi ý một số biểu hiện là hậu quả của Chiến tranh lạnh đối với thế giới hiện nay:

• Sự chia cắt bán đảo Triều Tiên: Đến nay, bán đảo Triều Tiên vẫn bị chia cắt thành Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên và Đại Hàn Dân quốc (Hàn Quốc). Hai nước vẫn còn tình trạng căng thẳng về quân sự, chính trị.
• Quan hệ Mỹ – Cu-ba: Mỹ vẫn duy trì lệnh cấm vận đối với Cu-ba trong nhiều thập kỉ, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của nước này.
• Vấn đề vũ khí hạt nhân: Kho vũ khí hạt nhân khổng lồ từ thời Chiến tranh lạnh vẫn tồn tại, đe doạ nền hoà bình thế giới.
• Tổ chức NATO vẫn tồn tại: Tổ chức NATO do Mỹ đứng đầu vẫn hoạt động và mở rộng, gây ra những căng thẳng trong quan hệ quốc tế.
• Xung đột tôn giáo, sắc tộc: Nhiều khu vực vẫn còn xung đột tôn giáo, sắc tộc kéo dài từ thời Chiến tranh lạnh.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn