Câu hỏi mở đầu trang 80

Đề bài: Hình ảnh cây cầu Hiền Lương (trong di tích Đôi bờ Hiền Lương, tỉnh Quảng Trị) gợi cho em nhớ đến hoàn cảnh nào của nước ta sau năm 1954? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về những thành tựu của miền Bắc và những thắng lợi về quân sự của nhân dân miền Nam trong giai đoạn 1954 – 1965.

Lời giải:

• Hoàn cảnh nước ta sau năm 1954: Cây cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải (Quảng Trị) gợi nhớ đến hoàn cảnh đất nước bị chia cắt thành hai miền sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954). Vĩ tuyến 17 được lấy làm ranh giới quân sự tạm thời: miền Bắc được giải phóng và đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội; miền Nam vẫn nằm dưới ách thống trị của đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai.
• Một số thành tựu và thắng lợi (1954 – 1965):
  • Miền Bắc: hoàn thành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế; cải tạo quan hệ sản xuất; bước đầu xây dựng cơ sở vật chất – kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội.
  • Miền Nam: phong trào Đồng khởi (1959 – 1960), chiến thắng Ấp Bắc (1963), đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ (1965).

1. Những thành tựu tiêu biểu trong công cuộc xây dựng miền Bắc xã hội chủ nghĩa (1954 – 1965)

Câu hỏi 1 trang 81

Đề bài: Trình bày những thành tựu tiêu biểu của miền Bắc trong cải cách ruộng đất, công cuộc khôi phục kinh tế và hàn gắn vết thương chiến tranh từ năm 1954 đến năm 1957.

Lời giải:

a) Cải cách ruộng đất:

• Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết, miền Bắc hoàn toàn giải phóng nhưng phải đối mặt với nhiều khó khăn do hậu quả chiến tranh. Đảng và Chính phủ quyết định “Đẩy mạnh phát động quần chúng thực hiện cải cách ruộng đất”.
• Qua 5 đợt cải cách (từ cuối năm 1953 đến năm 1956), trên 81 vạn héc-ta ruộng đất của đế quốc và địa chủ đã được tịch thu, trưng thu, trưng mua và đem chia cho khoảng 2,2 triệu hộ nông dân (chiếm 72,8% số hộ ở nông thôn miền Bắc).
• Khẩu hiệu “Người cày có ruộng” đã trở thành hiện thực. Bộ mặt nông thôn miền Bắc thay đổi cơ bản: giai cấp địa chủ phong kiến bị xoá bỏ, giai cấp nông dân được giải phóng và trở thành người làm chủ ở nông thôn.
• Trong cải cách có một số sai lầm, nhưng Đảng và Chính phủ đã kịp thời sửa sai.

b) Khôi phục kinh tế và hàn gắn vết thương chiến tranh (1955 – 1957):

• Về nông nghiệp: Đến cuối năm 1957, sản lượng nông nghiệp tăng vượt mức so với trước Chiến tranh thế giới thứ hai, giải quyết cơ bản nạn đói.
• Về công nghiệp: Khôi phục, mở rộng các nhà máy đã có; xây dựng nhiều nhà máy mới như Cơ khí Hà Nội, Diêm Thống Nhất, Thuốc lá Thăng Long (Hà Nội),… Hệ thống mậu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán được mở rộng. Cuối năm 1957, miền Bắc đã đặt quan hệ buôn bán với 27 nước.
• Về giao thông vận tải: Đường sắt và đường ô tô được khôi phục và phát triển; các bến cảng như Hải Phòng, Hòn Gai (Quảng Ninh), Bến Thuỷ (Nghệ An) được tu sửa và mở rộng. Đường hàng không dân dụng quốc tế được khai thông.

Câu hỏi 2 trang 82

Đề bài: Hãy giới thiệu tóm tắt những thành tựu tiêu biểu của miền Bắc trong cải tạo quan hệ sản xuất, bước đầu phát triển kinh tế, văn hoá (1958 – 1960). Trong giai đoạn này, miền Bắc đã chi viện cho miền Nam như thế nào?

Lời giải:

a) Cải tạo quan hệ sản xuất, phát triển kinh tế – văn hoá (1958 – 1960):

• Trọng tâm: Phát triển thành phần kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể (Nhà nước, tập thể quản lí).
• Kết quả: Cuối năm 1960, miền Bắc có 40 000 hợp tác xã nông nghiệp, 172 cơ sở công nghiệp lớn do Trung ương quản lí và 500 cơ sở do địa phương quản lí, hơn 105 000 người buôn bán nhỏ (chiếm 45%) tham gia các hình thức hợp tác.
• Về văn hoá, giáo dục, y tế: Tiến bộ về kinh tế đã tạo điều kiện cho văn hoá, giáo dục, y tế phát triển. Đến cuối năm 1960, miền Bắc cơ bản xoá được nạn mù chữ ở miền xuôi cho người dưới 50 tuổi. Cơ sở y tế tăng hơn 11 lần so với năm 1955.

b) Chi viện cho miền Nam:

• Miền Bắc làm nhiệm vụ hậu phương lớn, chi viện cho miền Nam.
• Nhiều đơn vị vũ trang, cán bộ quân sự, chính trị, văn hoá, giáo dục, y tế được huấn luyện và đưa vào chiến trường.
• Từ năm 1959, tuyến chi viện chiến lược đường Trường Sơn trên bộ và trên biển đã được hình thành và phát triển, đóng vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Câu hỏi 3 trang 82

Đề bài: Khai thác tư liệu và thông tin trong mục, hãy giới thiệu tóm tắt những thành tựu tiêu biểu của miền Bắc trong xây dựng cơ sở vật chất, kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội (1961 – 1965) và chi viện cho miền Nam.

Lời giải:

a) Xây dựng cơ sở vật chất, kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội (1961 – 1965):

• Thực hiện nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng Lao động Việt Nam (9 – 1960), miền Bắc thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 – 1965).
• Nông nghiệp: Nhà nước ưu tiên xây dựng và phát triển các nông trường, lâm trường quốc doanh. Hơn 90% hộ nông dân vào hợp tác xã, trong đó 50% hộ vào hợp tác xã bậc cao. Nhiều nơi đạt năng suất 5 tấn thóc trên 1 héc-ta.
• Công nghiệp: Cả công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ đều được đầu tư phát triển. Công nghiệp quốc doanh chiếm tỉ trọng 93,1% tổng giá trị sản lượng công nghiệp toàn miền Bắc.
• Thương nghiệp: Thương nghiệp quốc doanh chiếm lĩnh thị trường, góp phần ổn định đời sống nhân dân.
• Giao thông vận tải: Mạng lưới đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển được xây dựng, hoàn thiện.

b) Chi viện cho miền Nam:

• Chỉ trong 5 năm (1961 – 1965), một khối lượng lớn lương thực, vũ khí, đạn dược, thuốc men được chuyển vào chiến trường miền Nam.
• Từ năm 1961 đến năm 1963, khoảng 4 vạn cán bộ, chiến sĩ đã được bổ sung cho chiến trường miền Nam.

Đúng như nhận định của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1964: “Trong 10 năm qua, miền Bắc nước ta đã tiến những bước dài chưa từng thấy trong lịch sử dân tộc. Đất nước, xã hội, con người đều đổi mới”.

2. Các thắng lợi tiêu biểu về quân sự của nhân dân miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 – 1965)

Câu hỏi 1 trang 83

Đề bài: Phong trào Đồng khởi nổ ra trong hoàn cảnh lịch sử nào? Nêu diễn biến, kết quả của phong trào.

Lời giải:

a) Hoàn cảnh lịch sử:

• Sau khi Pháp rút khỏi miền Nam, đế quốc Mỹ can thiệp và dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm.
• Với âm mưu chia cắt lâu dài Việt Nam, Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm đã:
  • Từ chối tổng tuyển cử, phá bỏ Hiệp định Giơ-ne-vơ.
  • Thi hành các chiến dịch “tố cộng”, “diệt cộng”, tăng cường khủng bố, đàn áp nhân dân miền Nam.
  • Ban hành “Luật 10/59”, lê máy chém khắp miền Nam, giết hại nhiều người vô tội.
• Trước tình hình đó, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 (đầu năm 1959) đã quyết định để nhân dân miền Nam sử dụng bạo lực cách mạng đánh đổ chính quyền Mỹ – Diệm; phương hướng cơ bản là khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân bằng lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, kết hợp với lực lượng vũ trang nhân dân.

b) Diễn biến:

• Phong trào nổi dậy ban đầu diễn ra lẻ tẻ ở Vĩnh Thạnh (Gia Lai, 2 – 1959), Bác Ái (Khánh Hoà, 2 – 1959), Trà Bồng (Quảng Ngãi, 8 – 1959).
• Phong trào nhanh chóng lan rộng khắp miền Nam, trở thành cao trào cách mạng, tiêu biểu là cuộc Đồng khởi ở Bến Tre.
• Ngày 17 – 1 – 1960: Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ Bến Tre, nhân dân ba xã ở huyện Mỏ Cày đồng loạt nổi dậy đánh đồn bốt, diệt ác ôn, giải tán chính quyền địch. Cuộc nổi dậy lan ra toàn huyện Mỏ Cày và tỉnh Bến Tre.
• Từ Bến Tre, phong trào Đồng khởi lan khắp Nam Bộ, Tây Nguyên và một số nơi ở miền Trung Trung Bộ.

c) Kết quả:

• Từng mảng lớn bộ máy cai trị của chính quyền địch ở thôn, xã bị phá vỡ.
• Các uỷ ban nhân dân tự quản được thành lập.
• Ruộng đất của địa chủ, cường hào bị tịch thu và chia cho dân cày nghèo.
• Ngày 20 – 12 – 1960, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời.

Câu hỏi 2 trang 83

Đề bài: Vì sao nói phong trào Đồng khởi đã đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng miền Nam?

Lời giải:

Phong trào Đồng khởi đã đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng miền Nam vì:

• Giáng đòn mạnh mẽ vào chính sách thực dân mới của Mỹ ở miền Nam, làm lung lay tận gốc chính quyền Ngô Đình Diệm.
• Chuyển cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.
• Dẫn tới sự ra đời của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (20 – 12 – 1960) – tổ chức trực tiếp lãnh đạo cách mạng miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Câu hỏi 3 trang 84

Đề bài: Hãy trình bày những thắng lợi tiêu biểu của quân dân miền Nam trong chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

Lời giải:

a) Khái niệm và âm mưu của Mỹ:

• “Chiến tranh đặc biệt” là chiến lược chiến tranh xâm lược thực dân mới của Mỹ, được tiến hành bằng quân đội tay sai do cố vấn Mỹ chỉ huy, dựa vào vũ khí, trang bị kĩ thuật, phương tiện chiến tranh của Mỹ, nhằm thực hiện âm mưu “dùng người Việt đánh người Việt”.
• Mỹ âm mưu bình định miền Nam trong vòng 18 tháng: tăng cường viện trợ quân sự cho chính quyền Ngô Đình Diệm, tiến hành “dồn dân, lập ấp chiến lược”, sử dụng các chiến thuật mới như “trực thăng vận”, “thiết xa vận”.

b) Những thắng lợi tiêu biểu:

• Năm 1962:
  • Đánh bại nhiều cuộc hành quân càn quét của quân đội Sài Gòn vào chiến khu D, căn cứ U Minh, Tây Ninh,…
  • Đấu tranh phá “ấp chiến lược”, làm thất bại âm mưu bình định của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.
• Năm 1963 – Chiến thắng Ấp Bắc:
  • Ngày 2 – 1 – 1963, quân dân ta đánh bại cuộc hành quân càn quét của hơn 2 000 quân Sài Gòn do cố vấn Mỹ chỉ huy ở Ấp Bắc (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp).
  • Chiến thắng này mở ra khả năng quân dân miền Nam có thể đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ. Phong trào “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” dấy lên khắp miền Nam.
• Năm 1964 – 1965:
  • Quân ta mở các chiến dịch tiến công quy mô lớn và giành thắng lợi ở An Lão (Gia Lai), Ba Gia (Quảng Ngãi), Đồng Xoài (Đồng Nai).
  • Làm phá sản hoàn toàn chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

Câu hỏi 4 trang 84

Đề bài: Khẩu hiệu “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” cho em biết thêm điều gì về ý nghĩa của chiến thắng Ấp Bắc?

Lời giải:

Khẩu hiệu “Thi đua Ấp Bắc, giết giặc lập công” cho thấy chiến thắng Ấp Bắc có ý nghĩa quan trọng:

• Chiến thắng Ấp Bắc đã trở thành tấm gương sáng, là hình mẫu để quân dân khắp miền Nam noi theo trong cuộc đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn.
• Khẳng định khả năng của quân dân miền Nam có thể đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ, dù chúng có ưu thế về vũ khí và phương tiện chiến tranh hiện đại.
• Cổ vũ tinh thần đấu tranh của quân dân miền Nam, tạo nên phong trào thi đua sôi nổi trên khắp các chiến trường.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập 1 trang 84

Đề bài: Lập bảng hệ thống về những thành tựu tiêu biểu trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của nhân dân miền Bắc và những thắng lợi về quân sự của quân dân miền Nam trong giai đoạn 1954 – 1965.

Lời giải:

Luyện tập 2 trang 84

Đề bài: Em có ấn tượng nhất với thành tựu nào của miền Bắc hoặc thắng lợi tiêu biểu nào của miền Nam trong giai đoạn 1954 – 1965? Vì sao?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở, em trả lời theo cảm nhận của mình. Dưới đây là gợi ý:

Em ấn tượng nhất với thắng lợi của phong trào Đồng khởi (1959 – 1960) ở miền Nam, vì:

• Đây là phong trào nổi dậy của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, thể hiện tinh thần đấu tranh kiên cường của nhân dân miền Nam trước chính sách khủng bố tàn bạo của Mỹ – Diệm.
• Phong trào đã làm lung lay tận gốc chính quyền Ngô Đình Diệm, đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của cách mạng miền Nam: chuyển từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.
• Dẫn đến sự ra đời của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (20 – 12 – 1960) – tổ chức đóng vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Em có thể chọn thành tựu khác (cải cách ruộng đất, kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, chiến thắng Ấp Bắc,…) và giải thích lí do tương tự.

Vận dụng trang 84

Đề bài: Lựa chọn một trong hai nhiệm vụ sau:

1. Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet, hãy chọn tư liệu phù hợp để chứng minh sự chi viện sức người, sức của của hậu phương miền Bắc đã góp phần quan trọng vào những thắng lợi quân sự ở tiền tuyến miền Nam từ năm 1961 đến năm 1965.

2. Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet, hãy giới thiệu về khu di tích Chiến thắng Ấp Bắc và nêu lí do nên đến tham quan, học tập tại di tích này.

Lời giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, em chọn một trong hai nhiệm vụ và tự sưu tầm tư liệu. Dưới đây là gợi ý cho nhiệm vụ 2:

Giới thiệu khu di tích Chiến thắng Ấp Bắc:

• Vị trí: Khu di tích Chiến thắng Ấp Bắc thuộc xã Tân Phú, thị xã Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.
• Lịch sử: Đây là nơi diễn ra trận đánh Ấp Bắc lịch sử ngày 2 – 1 – 1963, khi quân dân ta đánh bại cuộc hành quân càn quét của hơn 2 000 quân Sài Gòn do cố vấn Mỹ chỉ huy. Chiến thắng đã mở ra khả năng đánh bại chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.
• Khu di tích bao gồm: nhà trưng bày, tượng đài chiến thắng, khu mộ các liệt sĩ và các hiện vật tái hiện trận đánh.

Lí do nên đến tham quan, học tập:

• Tìm hiểu trực tiếp về một chiến thắng tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
• Bồi đắp lòng yêu nước, tự hào dân tộc và biết ơn các thế hệ cha anh đã hi sinh cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
• Học tập tinh thần dũng cảm, sáng tạo trong chiến đấu của quân dân miền Nam.

Em có thể bổ sung thêm tư liệu sưu tầm được để hoàn thiện bài làm.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn