Đồng bằng sông Cửu Long là vùng châu thổ trù phú, sản xuất lương thực và thuỷ sản lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những vùng chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Bài thực hành dưới đây sẽ phân tích tác động của biến đổi khí hậu đối với vùng và đề xuất các giải pháp ứng phó.

1. Tác động của biến đổi khí hậu đối với Đồng bằng sông Cửu Long

a) Tác động đối với tự nhiên

• Nhiệt độ tăng: Nhiệt độ trung bình của vùng có xu hướng tăng → làm tăng tình trạng bốc hơi nước, khô hạn.
• Nước biển dâng: Là một trong những vùng dễ bị ngập nhất khi nước biển dâng. Nhiều diện tích đất thấp ven biển có nguy cơ bị ngập lụt.
• Xâm nhập mặn gia tăng: Nước mặn xâm nhập sâu vào đất liền theo các cửa sông, đặc biệt trong mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau).
• Hạn hán kéo dài: Mùa khô ngày càng khắc nghiệt, lượng mưa giảm, dòng chảy sông Mê Công về vùng cũng giảm.
• Lũ lụt bất thường: Mưa lớn, lũ lụt diễn ra bất thường, khó dự báo.
• Sạt lở bờ sông, bờ biển: Diễn ra ngày càng nghiêm trọng do tác động của sóng, dòng chảy và mất rừng ngập mặn.
• Suy giảm đa dạng sinh học: Rừng ngập mặn, rừng tràm bị thu hẹp; nhiều loài sinh vật bị đe doạ.

b) Tác động đối với hoạt động sản xuất

• Nông nghiệp:
  • Diện tích đất nhiễm mặn, nhiễm phèn mở rộng → giảm năng suất lúa và cây ăn quả.
  • Mùa khô kéo dài, thiếu nước ngọt → ảnh hưởng đến trồng trọt.
  • Lũ lụt, hạn hán bất thường gây mất mùa.
• Thuỷ sản:
  • Nguồn lợi thuỷ sản tự nhiên suy giảm.
  • Môi trường nuôi trồng thuỷ sản bị ảnh hưởng do thay đổi độ mặn, nhiệt độ nước.
  • Dịch bệnh trên tôm, cá gia tăng.
• Công nghiệp và dịch vụ:
  • Công nghiệp chế biến thực phẩm thiếu nguyên liệu khi nông nghiệp – thuỷ sản bị ảnh hưởng.
  • Du lịch sông nước, miệt vườn, biển đảo bị tác động bởi thời tiết cực đoan.
  • Giao thông đường thuỷ gặp khó khăn do hạn hán hoặc lũ lụt.

c) Tác động đối với đời sống con người

• Thiếu nước sinh hoạt: Đặc biệt trong mùa khô, nhiều địa phương thiếu nước ngọt nghiêm trọng.
• Sức khoẻ: Gia tăng các bệnh liên quan đến nắng nóng, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh.
• Nhà ở, hạ tầng: Sạt lở, ngập lụt làm hư hỏng nhà cửa, đường sá, công trình.
• Di cư: Nhiều người dân phải rời bỏ quê hương đi nơi khác sinh sống (xuất cư) do mất đất, mất sinh kế.
• An ninh lương thực: Bị đe doạ do năng suất nông nghiệp giảm.

2. Đề xuất giải pháp ứng phó

a) Giải pháp giảm nhẹ

Là các giải pháp nhằm giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế nguyên nhân gây biến đổi khí hậu:

• Phát triển năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) – tận dụng thế mạnh của vùng (đặc biệt ở Cà Mau, Bạc Liêu, An Giang,…).
• Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trong sản xuất và sinh hoạt.
• Phát triển công nghiệp xanh, hạn chế các ngành gây ô nhiễm.
• Trồng và bảo vệ rừng, đặc biệt là rừng ngập mặn ven biển, rừng tràm.
• Phát triển giao thông xanh, ưu tiên giao thông đường thuỷ vốn ít phát thải.
• Tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường.

b) Giải pháp thích ứng

Là các giải pháp giúp người dân và các ngành kinh tế thích nghi với điều kiện mới do biến đổi khí hậu gây ra:

• Trong nông nghiệp:
  • Nghiên cứu và đưa vào sản xuất các giống cây trồng, vật nuôi chịu mặn, chịu hạn.
  • Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp (ví dụ: chuyển từ trồng lúa sang nuôi tôm ở vùng nhiễm mặn, mô hình tôm – lúa).
  • Phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh.
• Quản lí nguồn nước:
  • Xây dựng hệ thống thuỷ lợi, hồ chứa trữ nước ngọt cho mùa khô.
  • Xây dựng cống ngăn mặn, đập ngăn nước biển.
  • Sử dụng nước tiết kiệm, hợp lí.
• Bảo vệ bờ sông, bờ biển:
  • Trồng rừng ngập mặn để chắn sóng, chống sạt lở.
  • Xây dựng đê biển, đê sông kiên cố.
• Quy hoạch dân cư, hạ tầng:
  • Quy hoạch lại các khu dân cư, di dời người dân ra khỏi vùng có nguy cơ sạt lở, ngập lụt.
  • Xây dựng nhà ở, công trình thích ứng với ngập lụt, nước biển dâng.
• Hợp tác quốc tế: Phối hợp với các nước trong lưu vực sông Mê Công để quản lí và sử dụng nguồn nước hợp lí.

Kết luận

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động rất nghiêm trọng đến vùng Đồng bằng sông Cửu Long, ảnh hưởng đến tự nhiên, sản xuất và đời sống con người. Để ứng phó, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp giảm nhẹ và thích ứng, đồng thời có sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp và mỗi người dân, hướng tới sự phát triển bền vững của vùng.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn