Dưới đây là bài báo cáo mẫu để các em tham khảo cách xây dựng dự án, lập kế hoạch và trình bày báo cáo.

Chủ đề dự án mẫu: Tìm hiểu thực trạng bảo tồn hệ sinh thái Rừng ngập mặn Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh) và đề xuất giải pháp bảo tồn.

Câu hỏi mở đầu trang 188

Đề bài: Tại địa phương em, có hệ sinh thái nào được bảo tồn không? Công tác đó đang được thực hiện như thế nào?

Lời giải (gợi ý cho các em ở TP. Hồ Chí Minh):

• Tại TP. Hồ Chí Minh có Khu dự trữ sinh quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ – được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên của Việt Nam (năm 2000).
• Công tác bảo tồn đang được thực hiện qua các hoạt động:
  • Trồng lại và mở rộng diện tích rừng ngập mặn sau chiến tranh.
  • Bảo vệ các loài động, thực vật quý hiếm sinh sống trong rừng.
  • Giáo dục môi trường, phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn.
  • Nghiên cứu khoa học về đa dạng sinh vật và hệ sinh thái ngập mặn.

Học sinh ở các địa phương khác có thể liên hệ với hệ sinh thái được bảo tồn tại nơi mình sinh sống (ví dụ: Vườn quốc gia Cát Tiên, Vườn quốc gia Cúc Phương, Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà…).

I. Lập kế hoạch

1. Mục tiêu, nhiệm vụ và sản phẩm dự kiến

a) Mục tiêu

• Tìm hiểu thực trạng công tác bảo tồn hệ sinh thái Rừng ngập mặn Cần Giờ.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn.
• Rèn luyện các kĩ năng: làm việc nhóm, lập kế hoạch, quan sát, phỏng vấn hiện trường.

b) Nhiệm vụ

• Thu thập thông tin tổng quan về Rừng ngập mặn Cần Giờ từ sách, báo, internet.
• Đi thực địa để quan sát trực tiếp và phỏng vấn cán bộ quản lý, người dân địa phương.
• Viết báo cáo thực trạng và đề xuất giải pháp.
• Trình bày báo cáo bằng slide/poster trước lớp.

c) Sản phẩm dự kiến

• Bản kế hoạch thực hiện dự án chi tiết.
• Bản báo cáo thực trạng bảo tồn và đề xuất giải pháp (kèm slide trình chiếu và ảnh minh hoạ).

2. Lựa chọn chủ đề

Chủ đề đã lựa chọn: “Đánh giá thực trạng công tác bảo tồn hệ sinh thái Rừng ngập mặn Cần Giờ và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh vật.”

3. Lập kế hoạch và phân công nhiệm vụ

Nhóm gồm 6 thành viên: 1 nhóm trưởng, 1 thư ký và 4 thành viên. Kế hoạch chi tiết:

II. Thực hiện dự án

1. Thu thập thông tin

Thông tin từ sách, báo, internet:

• Rừng ngập mặn Cần Giờ có diện tích khoảng 75.740 ha, thuộc huyện Cần Giờ, TP. Hồ Chí Minh.
• Được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên của Việt Nam vào ngày 21/01/2000.
• Có hệ động, thực vật đa dạng: khoảng 200 loài thực vật, hơn 200 loài động vật (trong đó có nhiều loài quý hiếm như: cá sấu hoa cà, khỉ đuôi dài, các loài chim nước…).

Thông tin từ đi thực địa (phiếu quan sát):

• Diện tích rừng phần lớn đã được phục hồi sau chiến tranh (từ những năm 1978 – nay).
• Loài cây chủ yếu: đước, mắm, bần, sú, vẹt.
• Có nhiều chốt kiểm lâm, biển báo bảo vệ rừng.
• Có các tour du lịch sinh thái kết hợp giáo dục bảo tồn.

Thông tin từ phỏng vấn (phiếu phỏng vấn):

Phỏng vấn 3 đối tượng: cán bộ Ban quản lý rừng, hướng dẫn viên du lịch sinh thái, và người dân địa phương. Nội dung tóm tắt:

• Cán bộ Ban quản lý: rừng đã được phục hồi tốt, tuy nhiên vẫn còn tình trạng khai thác thuỷ sản trái phép và chặt cây làm củi ở khu vực vùng đệm.
• Hướng dẫn viên: khách du lịch ngày càng đông, tạo nguồn thu để bảo tồn, nhưng cũng gây áp lực về rác thải.
• Người dân: đời sống được cải thiện nhờ nghề nuôi trồng thuỷ sản kết hợp bảo vệ rừng; tuy nhiên một số hộ gặp khó khăn do quy định bảo vệ nghiêm ngặt.

2. Xử lý thông tin

Nhóm đã tổng hợp thông tin thành bảng số liệu và biểu đồ (ví dụ: biểu đồ diện tích rừng qua các năm, biểu đồ số lượng khách du lịch đến Cần Giờ, biểu đồ phân bố các loài chủ yếu…).

3. Thảo luận

Nhóm họp thảo luận online (Google Meet) và trực tiếp để:

• Chia sẻ thông tin, số liệu thu thập được.
• Thống nhất cấu trúc báo cáo và phân công phần viết cho từng thành viên.
• Bàn về các giải pháp đề xuất dựa trên thực trạng đã ghi nhận.

III. Báo cáo đánh giá

1. Xây dựng sản phẩm – Báo cáo mẫu

a) Giới thiệu chung

Rừng ngập mặn Cần Giờ nằm cách trung tâm TP. Hồ Chí Minh khoảng 50 km về phía đông nam. Đây là hệ sinh thái đặc biệt với các loài cây chịu mặn, có vai trò quan trọng trong việc:

• Chắn sóng, chắn gió, bảo vệ bờ biển.
• Hấp thụ khí nhà kính, được ví như “lá phổi xanh” của TP.
• Duy trì đa dạng sinh vật: là nơi cư trú, kiếm ăn và sinh sản của nhiều loài động vật.
• Tạo sinh kế cho người dân địa phương (nuôi trồng thuỷ sản, du lịch…).

b) Thực trạng công tác bảo tồn

Những kết quả đạt được:

• Diện tích rừng đã được phục hồi đáng kể sau chiến tranh, hiện đạt khoảng 75.740 ha.
• Được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới → mang lại giá trị quốc tế.
• Có Ban quản lý rừng phòng hộ hoạt động thường xuyên với hệ thống các chốt kiểm lâm.
• Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn, tạo nguồn thu duy trì các hoạt động bảo vệ.
• Người dân địa phương được giao khoán bảo vệ rừng → vừa có thu nhập, vừa có ý thức bảo vệ.

Những khó khăn, hạn chế:

• Còn tình trạng khai thác thuỷ sản trái phép ở khu vực vùng đệm.
• Rác thải nhựa từ du khách và từ sông biển đổ về ngày càng nhiều.
• Biến đổi khí hậu, nước biển dâng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của một số loài cây.
• Nhận thức của một bộ phận người dân và du khách về bảo vệ rừng còn chưa cao.

c) Đề xuất giải pháp

Về quản lý:

• Tăng cường tuần tra, giám sát ở các khu vực trọng điểm.
• Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm (chặt cây, săn bắt, xả rác…).
• Ứng dụng công nghệ (drone, camera, GIS) để theo dõi diện tích rừng.

Về khoa học – kĩ thuật:

• Tiếp tục trồng bổ sung các loài cây ngập mặn ở vùng bị suy thoái.
• Nghiên cứu chọn giống cây có khả năng chịu mặn cao hơn để ứng phó với nước biển dâng.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh vật của Cần Giờ.

Về giáo dục – tuyên truyền:

• Tổ chức các buổi tham quan, học tập cho học sinh, sinh viên.
• Đẩy mạnh truyền thông về giá trị của rừng ngập mặn qua mạng xã hội, báo chí.
• Phát động phong trào “Nói không với rác thải nhựa” trong khu du lịch.

Về sinh kế cho người dân:

• Phát triển các mô hình sinh kế bền vững: nuôi tôm sinh thái, nuôi ong dưới tán rừng…
• Hỗ trợ đào tạo nghề cho người dân tham gia bảo vệ rừng và làm du lịch.

d) Kết luận

Rừng ngập mặn Cần Giờ là tài sản quý giá của TP. Hồ Chí Minh và cả nước. Công tác bảo tồn đã đạt được nhiều thành quả, nhưng vẫn cần sự chung tay của toàn xã hội, từ các cơ quan quản lý đến mỗi người dân và du khách. Là học sinh, chúng em cam kết sẽ tuyên truyền, tham gia các hoạt động bảo vệ rừng ngập mặn để góp phần phát triển bền vững hệ sinh thái này.

2. Trình bày sản phẩm

Nhóm em trình bày sản phẩm bằng các hình thức sau:

• Slide PowerPoint (khoảng 15 – 20 slide) với đầy đủ nội dung, hình ảnh, biểu đồ.
• Poster khổ A0 treo trên bảng tin của lớp/trường.
• Video ngắn (3 – 5 phút) tổng hợp chuyến đi thực địa, chia sẻ trên trang mạng xã hội của lớp.

3. Tự đánh giá theo tiêu chí (Bảng 35.2)

Tổng điểm dự kiến: 19/21.

Cô Nguyễn Ngọc Châu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú