Báo cáo thực hành

1. Mục đích

• Tìm hiểu cấu trúc dinh dưỡng của quần xã sinh vật trong tự nhiên.
• Xác định sự có mặt của 3 nhóm sinh vật: sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải trong quần xã.
• Rèn luyện kĩ năng quan sát, thu thập, xử lí số liệu và làm việc theo nhóm.

2. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Nhóm em đã chọn 2 quần xã để nghiên cứu:

• Quần xã 1: Vườn cây ăn quả (vườn ổi trong khuôn viên trường).
  • Đối tượng chính: cây gỗ (ổi).
  • Diện tích ô tiêu chuẩn (OTC): 100 m².
• Quần xã 2: Thảm cỏ (bãi cỏ ở sân sau trường).
  • Đối tượng chính: cây cỏ nhỏ.
  • Diện tích ô tiêu chuẩn (OTC): 1 m².

3. Kết quả và giải thích

a) Danh sách các loài quan sát được

Quần xã 1 – Vườn cây ăn quả:

• Sinh vật sản xuất: cây ổi, cây cỏ dại (cỏ mần trầu, rau má), cây rêu bám gốc.
• Sinh vật tiêu thụ:
  • Động vật ăn thực vật: sâu ăn lá, châu chấu, ốc sên.
  • Động vật ăn động vật: chim sâu, bọ ngựa, nhện.
  • Động vật kí sinh: rệp (kí sinh trên lá non).
• Sinh vật phân giải: nấm nhỏ mọc trên lá rụng, mối trong gốc cây mục (vi khuẩn không quan sát được bằng mắt thường).

Quần xã 2 – Thảm cỏ:

• Sinh vật sản xuất: cỏ gà, cỏ mần trầu, cỏ chỉ, rau má.
• Sinh vật tiêu thụ:
  • Động vật ăn thực vật: châu chấu, cào cào, sâu ăn cỏ.
  • Động vật ăn động vật: kiến, nhện.
• Sinh vật phân giải: nấm nhỏ trong đất, giun đất (vi khuẩn không quan sát được bằng mắt thường).

b) Hoàn thiện bảng 27.1 – Thành phần cấu trúc dinh dưỡng trong quần xã

c) Giải thích cách xếp loài vào từng nhóm

• Sinh vật sản xuất là các loài tự dưỡng, có khả năng quang hợp tổng hợp chất hữu cơ từ chất vô cơ → xếp vào nhóm này gồm các loài thực vật (cây ổi, cỏ dại, rau má,…).
• Sinh vật tiêu thụ là các loài sử dụng chất hữu cơ có sẵn từ sinh vật khác cho hoạt động sống → xếp vào nhóm này gồm các loài động vật (sâu, châu chấu, chim sâu, nhện, kiến,…).
• Sinh vật phân giải là các loài chuyển hoá chất hữu cơ thành chất vô cơ, khép kín vòng tuần hoàn vật chất → xếp vào nhóm này gồm nấm nhỏ, vi khuẩn, một số động vật ăn xác chết như giun đất, mối.

4. Trả lời câu hỏi

Đề bài: Nhóm sinh vật nào hầu như không quan sát được khi nghiên cứu cấu trúc của quần xã? Giải thích.

Lời giải:

Nhóm sinh vật hầu như không quan sát được là sinh vật phân giải.

Giải thích:

• Sinh vật phân giải chủ yếu là vi khuẩn và nấm nhỏ – có kích thước rất nhỏ, không thể quan sát bằng mắt thường.
• Chúng thường sống trong đất, trong xác sinh vật thối rữa, trong chất mùn,… nên khó phát hiện khi quan sát trên mặt đất.
• Muốn quan sát được cần các dụng cụ chuyên dụng như kính hiển vi và các kĩ thuật phân lập, nuôi cấy trong phòng thí nghiệm.

→ Vì vậy, khi khảo sát ngoài thực địa, học sinh chỉ quan sát được sinh vật sản xuất (thực vật) và sinh vật tiêu thụ (động vật), còn sinh vật phân giải thường chỉ được suy luận là có mặt trong quần xã mà không quan sát trực tiếp được.

Cô Nguyễn Ngọc Châu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú