Câu hỏi mở đầu trang 175

Đề bài: Hình dưới thể hiện các hoạt động nghiên cứu bảo tồn và trồng lại các rạn san hô. Em hãy giải thích tại sao con người cần phải bảo vệ các rạn san hô khỏi các tác động xấu từ môi trường và con người, đồng thời trồng lại nhiều rạn san hô đã bị chết hoặc suy thoái?

Lời giải:

Con người cần bảo vệ và trồng lại các rạn san hô vì:

• Rạn san hô là hệ sinh thái tự nhiên có giá trị rất lớn: là nơi ở, kiếm ăn và sinh sản của rất nhiều loài sinh vật biển → góp phần duy trì đa dạng sinh vật.
• Rạn san hô cung cấp nhiều giá trị trực tiếp (thực phẩm, dược liệu, du lịch…) và giá trị gián tiếp (bảo vệ bờ biển, hấp thụ khí nhà kính…).
• Hiện nay, các rạn san hô đang bị suy thoái nhanh do tác động của con người (ô nhiễm, khai thác quá mức) và biến đổi khí hậu → nếu không bảo vệ, nhiều loài sinh vật biển sẽ mất môi trường sống và có thể tuyệt chủng.
• Việc trồng lại rạn san hô giúp phục hồi hệ sinh thái đã bị suy thoái, khôi phục nơi ở cho các loài sinh vật biển.

II. Lí do cần bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên

Câu 1 trang 177

Đề bài: Em hiểu gì về khái niệm phục hồi sinh thái và khái niệm sinh thái bảo tồn?

Lời giải:

Phục hồi sinh thái:

• Là các hoạt động có chủ đích nhằm khởi xướng hoặc thúc đẩy sự khôi phục các hệ sinh thái, phục hồi sức khoẻ, tính toàn vẹn và tính bền vững của các hệ sinh thái đó.
• Được thực hiện khi hệ sinh thái bị thay đổi, xâm hại, suy thoái hay bị phá huỷ.

Sinh thái học bảo tồn:

• Là một nhánh của sinh thái học và sinh học tiến hoá.
• Mục tiêu: tìm cách nhanh chóng, hiệu quả và tiết kiệm để bảo tồn các loài, môi trường sống, cảnh quan và các hệ sinh thái.

Câu 2 trang 177

Đề bài: Tại sao con người cần phục hồi các hệ sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh vật?

Lời giải:

Con người cần phục hồi các hệ sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh vật vì:

• Các hệ sinh thái tự nhiên có giá trị rất lớn đối với con người:
  • Giá trị trực tiếp: cung cấp lương thực, thực phẩm, nguồn nước, dược liệu, nguồn gene…
  • Giá trị gián tiếp: điều hoà và lọc nước, cải tạo đất, hấp thụ khí nhà kính, giảm nhẹ thiên tai, tạo cảnh quan…
• Hiện nay, các hệ sinh thái tự nhiên đang bị suy thoái nhanh do các hoạt động của con người: gây hại trực tiếp, khai thác cạn kiệt tài nguyên…
• Ở quy mô toàn cầu: 14 trong 18 dịch vụ sinh thái đang bị suy giảm, 35% hệ sinh thái san hô bị suy giảm, 25% số loài nghiên cứu bị đe doạ tuyệt chủng.
• Nếu không phục hồi và bảo tồn kịp thời → nhiều loài sẽ tuyệt chủng, nguồn gene bị suy giảm, con người sẽ mất đi các giá trị to lớn từ tự nhiên.

III. Một số biện pháp phục hồi và bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên

Câu 1 trang 179

Đề bài: Em hãy lấy hai ví dụ về cải tạo sinh học và gia tăng sinh học nhằm phục hồi sinh thái ở nước ta.

Lời giải:

Ví dụ về cải tạo sinh học (loại bỏ các yếu tố gây hại cho hệ sinh thái):

• Sử dụng bèo hoa dâu để hấp thụ kim loại nặng và chất độc trong các ao hồ bị ô nhiễm → cải thiện chất lượng nước.
• Loại bỏ cây mai dương (một loài xâm lấn) trong các hệ sinh thái rừng để các loài bản địa phát triển.

Ví dụ về gia tăng sinh học (bổ sung các thành phần cần thiết cho hệ sinh thái):

• Trồng cây họ Đậu trên đất nghèo đạm để cải tạo đất (nhờ vi khuẩn nốt sần cố định đạm).
• Trồng cây tiên phong trên các bãi bồi cửa sông và các khu vực rừng ngập mặn bị suy thoái để phục hồi rừng ngập mặn.
• Trồng lại rừng trên các vùng đất trống, đồi núi trọc; tạo giá thể và trồng lại san hô để phát triển thành rạn san hô mới.

Câu 2 trang 179

Đề bài: Giải thích tại sao nhiều loài không thể bảo tồn tại nơi nó đang sinh sống mà phải đưa vào các vườn thú, vườn thực vật hoặc trung tâm cứu hộ và chăm sóc động vật.

Lời giải:

Nhiều loài không thể bảo tồn tại nơi sinh sống mà phải đưa vào các trung tâm bảo tồn chuyển vị vì:

• Môi trường sống tự nhiên của chúng đã bị suy thoái, phá huỷ hoặc thu hẹp nghiêm trọng → không còn đủ điều kiện để loài tồn tại và phát triển.
• Loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng cao do bị săn bắt, buôn bán trái phép hoặc bị các loài săn mồi/loài ngoại lai đe doạ tại nơi sống tự nhiên.
• Số lượng cá thể còn lại quá ít → cần được chăm sóc, nuôi dưỡng đặc biệt để duy trì và nhân giống.
• Cần bảo quản nguồn gene quý hiếm để tránh mất đi vĩnh viễn.

→ Vì vậy, bảo tồn chuyển vị (tại vườn thú, vườn thực vật, trung tâm cứu hộ, ngân hàng gene…) là biện pháp cần thiết để cứu các loài này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

Luyện tập và vận dụng

Câu 1 trang 179

Đề bài: Em hãy tìm hiểu và giới thiệu một số loài sinh vật đang được bảo tồn chuyển vị ở nước ta.

Lời giải:

Đây là câu hỏi thực hành, các em có thể tham khảo một số ví dụ sau:

• Gấu được cứu hộ và chăm sóc tại Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam ở Vườn quốc gia Tam Đảo và Vườn quốc gia Bạch Mã (giải cứu từ các trại nuôi lấy mật).
• Voọc Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) được nuôi dưỡng và nhân giống tại một số vườn thú.
• Hổ Đông Dương, sao la, tê tê được bảo tồn tại các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã.
• Các loài cây quý hiếm như sâm Ngọc Linh, trầm hương, gỗ sưa được lưu giữ tại các vườn thực vật, ngân hàng hạt giống.
• Các loài lan rừng quý hiếm được nhân giống trong các trung tâm nghiên cứu.

Các em có thể tìm thêm thông tin trên internet với từ khoá: “bảo tồn chuyển vị Việt Nam”, “loài nguy cấp được cứu hộ”.

Câu 2 trang 179

Đề bài: Theo em, mỗi học sinh cần làm gì để góp phần bảo tồn và phục hồi sinh thái?

Lời giải:

Mỗi học sinh có thể góp phần bảo tồn và phục hồi sinh thái bằng những việc làm sau:

• Học tập, tìm hiểu kiến thức về đa dạng sinh vật và các hệ sinh thái tự nhiên.
• Tuyên truyền cho gia đình, bạn bè, cộng đồng về ý nghĩa của bảo tồn và phục hồi sinh thái.
• Tham gia các hoạt động thực tế: trồng cây gây rừng, dọn vệ sinh môi trường, làm sạch bãi biển…
• Không sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã (ngà voi, sừng tê giác, mật gấu, thịt thú rừng…) và nói không với các sản phẩm không thân thiện với môi trường.
• Tiết kiệm tài nguyên: điện, nước, giấy…; hạn chế dùng túi nylon, đồ nhựa dùng một lần.
• Phân loại và xử lý rác đúng cách, không xả rác bừa bãi.
• Báo cáo với cơ quan chức năng khi phát hiện các hành vi săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép.

Câu 3 trang 179

Đề bài: Hãy giải thích tại sao con người đang nỗ lực bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên.

Lời giải:

Con người nỗ lực bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên vì:

• Các hệ sinh thái tự nhiên đem lại giá trị rất lớn cho con người:
  • Giá trị trực tiếp: cung cấp lương thực, thực phẩm, nguồn nước, dược liệu, nguồn gene, vật liệu xây dựng…
  • Giá trị gián tiếp: điều hoà khí hậu, lọc nước, cải tạo đất, hấp thụ khí nhà kính, giảm nhẹ thiên tai…
• Các hệ sinh thái tự nhiên hiện đang bị suy thoái nghiêm trọng do các hoạt động của con người (khai thác quá mức, ô nhiễm, phá rừng, loài ngoại lai…).
• Nhiều loài sinh vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, nguồn gene quý hiếm đang bị mất dần.
• Nếu không bảo tồn và phục hồi kịp thời → con người sẽ mất đi các giá trị to lớn từ tự nhiên, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống và sự phát triển bền vững.

→ Vì vậy, việc bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên là nhiệm vụ cấp thiết của toàn nhân loại.

Cô Nguyễn Ngọc Châu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú