I. Lý thuyết trọng tâm

1. Vai trò của lâm nghiệp

Lâm nghiệp được hiểu là ngành kinh tế – kỹ thuật bao gồm các hoạt động quản lý, bảo vệ, phát triển, sử dụng rừng cùng với việc chế biến và thương mại lâm sản. Ngành này đóng vai trò thiết yếu cả trong đời sống con người lẫn việc bảo vệ hệ sinh thái.

Vai trò đối với đời sống con người

Lâm nghiệp mang lại nhiều giá trị quan trọng cho cuộc sống của con người, cụ thể:

Số liệu từ Cục Lâm nghiệp cho thấy, năm 2022 Việt Nam khai thác được 19,7 triệu m³ gỗ. Kim ngạch xuất khẩu lâm sản năm đó đạt khoảng 16,928 tỉ USD (tăng 6,1% so với 2021), trong đó gỗ và sản phẩm từ gỗ chiếm 15,85 tỉ USD, phần còn lại 1,1 tỉ USD là lâm sản ngoài gỗ.

Vai trò đối với môi trường sinh thái

Lâm nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu và gìn giữ môi trường sinh thái:

Vai trò trong ứng phó biến đổi khí hậu:

• Hấp thu khí carbon dioxide (CO₂) và thải ra khí oxygen (O₂)
• Góp phần giảm thiểu hiệu ứng nhà kính và hạn chế sự nóng lên toàn cầu

2. Triển vọng của lâm nghiệp

Ngành lâm nghiệp Việt Nam được định hướng phát triển theo ba trụ cột chính:

Phát triển để bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sinh thái

Hiện nay, diện tích và tài nguyên rừng đang chịu tác động nghiêm trọng từ thiên tai, quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Do đó, việc bảo tồn và mở rộng diện tích rừng cùng sự đa dạng tài nguyên rừng là yêu cầu cấp thiết nhằm:

• Bảo vệ hệ sinh thái rừng (bao gồm động vật, thực vật, vi sinh vật)
• Gìn giữ đa dạng sinh học
• Bảo vệ môi trường sinh thái

Phát triển để phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu

Theo Quyết định số 327/QĐ-TTg ngày 10/3/2022, Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển ngành Công nghiệp chế biến gỗ bền vững, hiệu quả giai đoạn 2021 – 2030.

Mục tiêu tổng quát:

• Đưa ngành Công nghiệp chế biến gỗ trở thành ngành kinh tế trọng điểm
• Xây dựng thương hiệu sản phẩm gỗ Việt Nam có uy tín trên thị trường trong nước và quốc tế
• Phấn đấu đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia hàng đầu thế giới về sản xuất, chế biến và xuất khẩu gỗ

Các chỉ tiêu cụ thể:

Yêu cầu về chất lượng:

• 80% cơ sở chế biến, bảo quản gỗ đạt trình độ và năng lực công nghệ sản xuất tiên tiến
• 100% gỗ và sản phẩm gỗ xuất khẩu, tiêu dùng trong nước được sử dụng từ nguồn nguyên liệu hợp pháp, có chứng chỉ quản lý rừng bền vững

Phát triển để thực hiện chức năng xã hội của rừng

Chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đặt ra các mục tiêu:

3. Đặc trưng cơ bản của sản xuất lâm nghiệp

Sản xuất lâm nghiệp có bốn đặc trưng nổi bật, đòi hỏi những giải pháp quản lý và tổ chức phù hợp:

Đối tượng là các cơ thể sống, có chu kỳ sinh trưởng dài

Đặc điểm: Cây rừng có vòng đời kéo dài, thời gian từ khi gieo trồng đến khi thu hoạch có thể lên tới hàng chục năm.

Giải pháp cần lưu ý:

Địa bàn rộng lớn, khó khăn về giao thông và cơ sở vật chất

Đặc điểm: Rừng phân bố trên địa bàn rộng, địa hình phức tạp, hệ thống giao thông và cơ sở hạ tầng còn hạn chế. Việc ứng dụng công nghệ và kỹ thuật tiên tiến gặp nhiều khó khăn; năng suất phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.

Giải pháp cần lưu ý:

Ngành sản xuất đa dạng và có nhiều lợi ích đặc thù

Đặc điểm:

• Các hoạt động sản xuất đa dạng: quản lý rừng, trồng rừng, bảo vệ rừng, phát triển rừng, sử dụng rừng, chế biến lâm sản
• Sản phẩm phong phú: gỗ, lâm sản ngoài gỗ (thực vật rừng, động vật rừng, nấm, mây, tre, nứa đã chế biến…)

Giải pháp cần lưu ý:

• Tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật và các điều ước quốc tế về lâm nghiệp
• Cân bằng hài hòa các lợi ích: kinh tế, an sinh xã hội, quốc phòng – an ninh, bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó biến đổi khí hậu

Sản xuất lâm nghiệp mang tính thời vụ cao

Đặc điểm:

• Trong một năm: hoạt động tập trung vào một số tháng nhất định (mùa trồng, chăm sóc rừng hoặc mùa khai thác lâm sản ngoài gỗ như nấm, mật ong)
• Trong một chu kỳ sản xuất (trồng rừng lấy gỗ): hoạt động nhiều vào những năm đầu (trồng, chăm sóc) và năm cuối (khai thác), các thời gian còn lại ít việc làm

Giải pháp cần lưu ý:

4. Yêu cầu cơ bản đối với người lao động trong lâm nghiệp

Yêu cầu chung

Người lao động làm việc trong các ngành nghề lâm nghiệp cần đáp ứng những yêu cầu sau:

Yêu cầu riêng (tố chất phù hợp)

Ngoài các yêu cầu chung, người làm việc trong ngành lâm nghiệp nên có những tố chất sau:

• Yêu thiên nhiên, đam mê công việc trồng và chăm sóc cây rừng
• Có khả năng nhận biết, ghi nhớ tên và phân loại các loài thực vật
• Yêu thích các hoạt động ngoài trời như cắm trại, leo núi, làm vườn…
• Có hứng thú với các môn học như Công nghệ, Sinh học, Địa lí…

Giới thiệu nghề Kỹ sư lâm nghiệp

Định nghĩa: Kỹ sư lâm nghiệp là người có kiến thức chuyên sâu về sinh thái học, lâm sinh, trồng rừng, điều tra, điều chế, bảo vệ và quản lý nguồn tài nguyên rừng.

Phạm vi công việc:

• Nghiên cứu trồng, quản lý nguồn tài nguyên rừng
• Phổ biến các kỹ thuật nông lâm kết hợp
• Nghiên cứu lâm nghiệp đô thị (quy hoạch, thiết kế, phát triển hệ thống cây xanh)
• Nghiên cứu lâm nghiệp xã hội, phát triển dự án lâm nghiệp, khuyến lâm
• Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong lâm nghiệp và quy hoạch

Tố chất cần có:

• Yêu thiên nhiên, môi trường
• Thích chăm sóc vật nuôi, cây trồng
• Có khả năng nhớ tên và phân loại các loài động vật, thực vật
• Yêu thích hoạt động ngoài trời (cắm trại, leo núi, làm vườn, lặn biển)
• Có hứng thú với các môn Công nghệ, Sinh học, Địa lí…

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám