Sự phát triển mạnh mẽ và đầy triển vọng của kĩ thuật điện tử đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm và dịch vụ trong lĩnh vực này. Ngành nghề và dịch vụ trong lĩnh vực kĩ thuật điện tử rất đa dạng với nhiều hình thức khác nhau, từ thiết kế, sản xuất đến vận hành và bảo dưỡng thiết bị điện tử.

I. Lý thuyết trọng tâm

1. Một số ngành nghề thuộc lĩnh vực kĩ thuật điện tử

Lĩnh vực kĩ thuật điện tử có 5 ngành nghề chính:

• Thiết kế thiết bị điện tử
• Sản xuất, chế tạo thiết bị điện tử
• Lắp đặt thiết bị điện tử
• Vận hành thiết bị điện tử
• Bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị điện tử

a) Thiết kế thiết bị điện tử

Mô tả công việc:

Thiết kế thiết bị điện tử là việc nghiên cứu, ứng dụng kiến thức về kĩ thuật điện tử để tạo ra bản thiết kế mạch nguyên lí, thử nghiệm hoạt động của mạch nguyên lí, thiết kế bản mạch in (PCB) và các thành phần cần thiết khác của thiết bị nhằm đáp ứng được yêu cầu đặt ra.

Vị trí việc làm:

Yêu cầu trình độ:

• Kĩ sư: Trình độ đại học ngành kĩ thuật điện tử
• Kĩ thuật viên: Trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nghề kĩ thuật điện tử

Yêu cầu năng lực:

• Có kiến thức chuyên môn về linh kiện điện tử, phương pháp và quy trình thiết kế mạch điện tử
• Sử dụng thành thạo phần mềm thiết kế và kiểm thử mạch điện
• Có năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Môi trường làm việc:

• Phòng kĩ thuật hay trung tâm nghiên cứu phát triển sản phẩm của nhà máy, công ty
• Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế và sản xuất thiết bị điện tử
• Trường đại học và các viện nghiên cứu
• Cơ quan quản lí nhà nước và các tổ chức liên quan

b) Sản xuất, chế tạo thiết bị điện tử

Mô tả công việc:

Sản xuất, chế tạo thiết bị điện tử là việc sử dụng các dây chuyền công nghệ hoặc máy và công cụ hỗ trợ để tạo ra thiết bị điện tử từ vật liệu, linh kiện theo bản thiết kế ban đầu và quy trình kiểm soát chất lượng.

Vị trí việc làm:

Yêu cầu trình độ:

• Kĩ sư: Trình độ đại học ngành kĩ thuật điện tử
• Thợ: Trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nghề kĩ thuật điện tử

Yêu cầu năng lực:

• Có kiến thức về kĩ thuật điện tử và hệ thống điện tử
• Am hiểu về quy trình, quy chuẩn kĩ thuật trong sản xuất, chế tạo thiết bị điện tử
• Có kĩ năng sử dụng máy sản xuất và các công cụ, thiết bị đo lường
• Kĩ năng sử dụng thiết bị bảo hộ lao động trong sản xuất
• Tuân thủ quy trình sản xuất và các quy tắc an toàn điện

Môi trường làm việc:

• Các nhà máy sản xuất, chế tạo thiết bị điện tử
• Xưởng sản xuất máy tính, điện thoại, điện tử dân dụng…

c) Lắp đặt thiết bị điện tử

Mô tả công việc:

Lắp đặt thiết bị điện tử là công việc kết nối và kiểm tra hoạt động của thiết bị điện tử riêng lẻ theo tiêu chuẩn kĩ thuật và an toàn.

Vị trí việc làm:

Yêu cầu trình độ:

• Kĩ sư: Trình độ đại học ngành kĩ thuật điện tử
• Kĩ thuật viên: Trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nghề kĩ thuật điện tử
• Thợ điện tử: Trình độ sơ cấp nghề điện tử

Yêu cầu năng lực:

• Có kiến thức về kĩ thuật điện tử, thiết bị và hệ thống điện tử
• Có kĩ năng đọc hiểu sơ đồ lắp đặt
• Kĩ năng lắp đặt và sử dụng công cụ, thiết bị hỗ trợ lắp đặt
• Kĩ năng sử dụng các công cụ, dụng cụ bảo hộ, an toàn lao động
• Tuân thủ các quy chuẩn kĩ thuật và an toàn điện

Môi trường làm việc:

• Làm việc tại hiện trường, các trung tâm, phòng kĩ thuật của cơ sở kinh doanh thiết bị điện tử
• Trong các bộ phận quản lí thiết bị điện tử ở các phòng kĩ thuật của cơ quan, nhà máy, công ty

d) Vận hành thiết bị điện tử

Mô tả công việc:

Vận hành thiết bị điện tử là hoạt động nhằm duy trì chế độ làm việc bình thường của thiết bị điện tử, đáp ứng các yêu cầu chất lượng, độ tin cậy và kinh tế.

Vị trí việc làm:

Yêu cầu trình độ:

• Kĩ sư: Trình độ đại học ngành kĩ thuật điện tử
• Kĩ thuật viên: Trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nghề kĩ thuật điện tử

Yêu cầu năng lực:

• Có kiến thức về kĩ thuật điện tử, thiết bị và hệ thống điện tử
• Nắm vững thông số kĩ thuật, quy trình vận hành của thiết bị và hệ thống điện tử
• Nắm vững quy định và quy chuẩn an toàn điện

Môi trường làm việc:

• Làm việc tại các phòng kĩ thuật của các cơ quan, tổ chức, nhà máy, xí nghiệp có sử dụng các thiết bị điện tử

e) Bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị điện tử

Mô tả công việc:

Bảo dưỡng và sửa chữa thiết bị điện tử là công việc kiểm tra, chẩn đoán trạng thái kĩ thuật, theo dõi thường xuyên, ngăn ngừa sự cố và khắc phục những sai hỏng đảm bảo sự hoạt động ổn định và an toàn của các thiết bị điện tử.

Vị trí việc làm:

Yêu cầu trình độ:

• Kĩ sư: Trình độ đại học ngành kĩ thuật điện tử
• Kĩ thuật viên: Trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nghề kĩ thuật điện tử
• Thợ điện tử: Trình độ sơ cấp nghề điện tử

Yêu cầu năng lực:

• Có kiến thức chuyên môn về kĩ thuật điện tử tương ứng với vị trí việc làm
• Kĩ năng sử dụng thành thạo công cụ, thiết bị hỗ trợ lắp đặt
• Sử dụng các công cụ, dụng cụ bảo hộ, an toàn lao động
• Tuân thủ các quy chuẩn kĩ thuật và an toàn điện

Môi trường làm việc:

• Trong các công ty cung cấp dịch vụ bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị điện tử
• Phòng kĩ thuật của các cơ quan, tổ chức, nhà máy, xí nghiệp có sử dụng các thiết bị điện tử

2. Một số dịch vụ phổ biến trong xã hội có ứng dụng kĩ thuật điện tử

Xã hội hiện nay có nhiều loại hình dịch vụ phổ biến và thiết yếu có ứng dụng kĩ thuật điện tử, bao gồm 4 loại hình dịch vụ chính:

a) Dịch vụ viễn thông

Đặc điểm: Bao gồm các dịch vụ như nhắn tin, thoại, fax, thư điện tử, internet, truyền hình hội nghị,…

Nền tảng thực hiện: Được thực hiện trên nền tảng các thiết bị điện tử như tivi, điện thoại, máy tính, vệ tinh, hệ thống truyền dẫn cáp quang.

Ví dụ cụ thể:

• Nhắn tin, gọi điện qua điện thoại di động
• Sử dụng mạng xã hội: Facebook, Zalo, TikTok, Instagram
• Đọc báo điện tử
• Truyền hình số qua vệ tinh

b) Dịch vụ tài chính

Đặc điểm: Bao gồm các dịch vụ như sử dụng thẻ điện tử để thực hiện các giao dịch tự động từ máy rút tiền tự động (ATM), dịch vụ ngân hàng điện tử (Smartbanking) và thương mại điện tử.

Nền tảng thực hiện: Được thực hiện thông qua các thiết bị điện tử có kết nối internet như máy tính hay điện thoại thông minh.

Ví dụ cụ thể:

• Rút tiền tại cây ATM
• Chuyển tiền online qua Smartbanking
• Mua sắm trực tuyến (Shopee, Lazada, Tiki…)
• Thanh toán hóa đơn điện tử
• Gửi tiết kiệm online

c) Dịch vụ trong đào tạo

Đặc điểm: Bao gồm các dịch vụ như giáo dục trực tuyến, học liệu điện tử.

Nền tảng thực hiện: Được triển khai trên công nghệ số với các thiết bị điện tử có kết nối internet như máy tính hay điện thoại thông minh.

Ví dụ cụ thể:

• Học trực tuyến qua Zoom, Google Meet
• Giáo trình điện tử, sách điện tử
• Kiểm tra, thi online
• Tra cứu tài liệu trên Google, Wikipedia

d) Dịch vụ trong giao thông

Đặc điểm: Bao gồm các dịch vụ như đặt vé trực tuyến, giám sát các phương tiện tham gia giao thông, hệ thống thanh toán tự động qua trạm thu phí, Google maps, hệ thống tàu điện hiện đại.

Ví dụ cụ thể:

• Đặt vé máy bay, tàu xe trực tuyến
• Camera giám sát giao thông
• Hệ thống thu phí tự động ETC
• Google Maps chỉ đường
• Gọi xe công nghệ (Grab, Be, Gojek…)

II. Bảng tổng hợp so sánh 5 ngành nghề

III. Bảng tổng hợp các dịch vụ ứng dụng kĩ thuật điện tử

ThS. Hồ Thị Thư

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Công Nghệ THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Công nghệ, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Hoa Thám