Bài tập Khtn 8 Bài 39: Da và điều hòa thân nhiệt ở người (22 bài tập)

Lớp 8 · KHTN Bài 39

Da Và Điều Hoà Thân Nhiệt Ở Người

Cấu tạo & chức năng da · bệnh về da · thân nhiệt & cơ chế điều hoà · phòng chống nóng/lạnh

1
Cấu tạo của da
DA Ở NGƯỜI
lớp vỏ bọc bên ngoài cơ thể, được cấu tạo gồm 3 lớp chính: lớp biểu bì, lớp bì và lớp mỡ dưới da.
NGOÀI CÙNG 1. Lớp biểu bì
Lớp biểu bì gồm 2 tầng:
▸ Tầng sừng
Gồm các tế bào CHẾT xếp sít nhau, liên tục bong ra và được thay thế. Vai trò: bảo vệ cơ thể, chống thấm nước.
▸ Tầng tế bào sống
Gồm các tế bào sống liên tục phân chia → thay thế tầng sừng. Chứa sắc tố melanin quyết định màu da.
Ở GIỮA 2. Lớp bì
Chứa nhiều thành phần quan trọng:
  • Thụ quan — nhận biết kích thích từ môi trường (nóng, lạnh, đau, áp lực).
  • Tuyến nhờn — tiết chất nhờn giúp da mềm mại, không thấm nước.
  • Cơ co chân lông — co lại khi lạnh ("nổi da gà"), dãn ra khi nóng.
  • Lông và bao lông — bảo vệ da.
  • Tuyến mồ hôi — tiết mồ hôi giúp bài tiết và điều hoà thân nhiệt.
  • Dây thần kinh — truyền tín hiệu cảm giác về não.
  • Mạch máu — nuôi dưỡng da, tham gia điều hoà thân nhiệt.
TRONG CÙNG 3. Lớp mỡ dưới da
  • Lớp đệm bảo vệ cơ và xương khỏi va chạm.
  • Cách nhiệt, giữ ấm cho cơ thể.
  • Là lối đi cho các dây thần kinh và mạch máu giữa da và cơ.
2
Chức năng của da

Da thực hiện 4 chức năng quan trọng:

🛡️
Bảo vệ cơ thể
Chống va đập, ngăn cản vi khuẩn xâm nhập, chống thấm nước và hạn chế mất nước.
🌡️
Điều hoà thân nhiệt
Nhờ hoạt động của tuyến mồ hôi, sự co/dãn mạch máu dưới da và co/dãn cơ chân lông.
Cảm giác
Nhận biết các kích thích từ môi trường (nóng, lạnh, đau, áp lực) nhờ các thụ quan.
💦
Bài tiết
Thải chất thừa, chất độc qua tuyến mồ hôi.
SỐ LIỆU THÚ VỊ
Da sạch tiêu diệt được tới ~85% vi khuẩn bám trên bề mặt.
Da bẩn chỉ diệt được ~5%!

Da bị xây xát tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây bệnh → cần giữ da sạch và tránh tổn thương.

3
Bệnh về da, bảo vệ da & ghép da

▸ Một số bệnh thường gặp

🍂 Hắc lào
Nguyên nhân: do nấm gây ra, thường xuất hiện trong điều kiện nóng ẩm.
Biểu hiện: vùng da tổn thương hình tròn, đóng vảy, ngứa ở vùng mông, bẹn, nách.
⚪ Lang ben
Nguyên nhân: do nấm gây ra trong điều kiện nóng ẩm.
Biểu hiện: các vùng da lốm đốm trắng hơn bình thường.
🔴 Mụn trứng cá
Nguyên nhân: nang lông bị bít tắc bởi tế bào chết hoặc chất nhờn tiết quá nhiều, vi khuẩn gây viêm nhiễm.
Đặc điểm: thường gặp nhiều ở tuổi dậy thì; gồm mụn sẩn, mụn mủ, mụn đầu trắng, mụn đầu đen.

▸ Biện pháp chăm sóc, bảo vệ da

  • Tránh làm da bị tổn thương, xây xát.
  • Vệ sinh cơ thể sạch sẽ hằng ngày.
  • Tránh để da tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng gay gắt.
  • Không lạm dụng mĩ phẩm, trang điểm thường xuyên.
  • Vệ sinh da sạch sẽ sau khi trang điểm.
  • Giữ gìn vệ sinh môi trường sống (giảm bụi bẩn, vi khuẩn, nấm bám vào da).

▸ Thành tựu ghép da trong y học

Ghép da là phương pháp lấy một phần da trên cơ thể rồi di chuyển hoặc cấy ghép đến vùng da bị tổn thương nặng (do bỏng, nhiễm trùng…). Các thành tựu nổi bật:

  • Sử dụng da ếch, da lợn đông khô để ghép da điều trị bỏng.
  • Công nghệ nhân nuôi tế bào sợi (nguyên bào sợi) trong nghiên cứu và điều trị bỏng hiện đại.
4
Thân nhiệt & cơ chế điều hoà
THÂN NHIỆT
nhiệt độ của cơ thể. Ở người bình thường, thân nhiệt duy trì ở khoảng $37°C$ và dao động không quá $0{,}5°C$.

Mỗi vùng trong cơ thể có nhiệt độ khác nhau:

Cao nhất: gan máu Thấp nhất: da

Cách đo thân nhiệt: dùng nhiệt kế kẹp ở nách, ngậm ở miệng (≈ $37°C$), bấm ở tai, hoặc đo ở hậu môn (chính xác nhất).

▸ Cơ chế điều hoà thân nhiệt

Khi nhiệt độ môi trường thay đổi, cơ thể có cơ chế tự điều hoà để giữ thân nhiệt ổn định:

☀️ Trời NÓNG / Lao động nặng
  • Mao mạch dưới da DÃN → máu đến da nhiều → tỏa nhiệt nhanh
  • Tuyến mồ hôi TĂNG TIẾT → mồ hôi bay hơi mang đi nhiệt
  • Cơ chân lông DÃN → lỗ chân lông mở rộng
  • TĂNG tỏa nhiệt
❄️ Trời LẠNH
  • Mao mạch dưới da CO → giảm máu đến da → giảm tỏa nhiệt (da tím tái)
  • KHÔNG tiết mồ hôi (hoặc rất ít)
  • Cơ chân lông CO → "nổi da gà"
  • Quá lạnh: phản xạ run → tăng sinh nhiệt
  • GIẢM tỏa nhiệt + TĂNG sinh nhiệt
VAI TRÒ CỦA DA & HỆ THẦN KINH
Da — cơ quan đóng vai trò quan trọng nhất trong điều hoà thân nhiệt.
Hệ thần kinh — giữ vai trò chủ đạo (điều khiển mọi phản xạ co/dãn mạch, tiết mồ hôi, cơ chân lông, run…).
5
Phòng chống nóng/lạnh & sơ cứu
☀️ Phòng chống NÓNG
  • Giữ cơ thể mát mẻ, mặc quần áo thoáng mát.
  • Đội mũ nón, mặc áo chống nắng khi ra ngoài.
  • Bôi kem chống nắng khi đi bơi, tắm biển.
  • Không chơi thể thao dưới nắng trực tiếp.
  • Sau khi vận động ra mồ hôi, không tắm ngay, không ngồi trước quạt gió mạnh.
  • Trồng cây xanh, sử dụng quạt, điều hoà.
❄️ Phòng chống LẠNH
  • Giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng ngực, cổ, chân, tay, mũi.
  • Mặc áo ấm, đắp chăn khi ngủ.
  • Luyện tập thể dục, thể thao thường xuyên.
  • Trồng cây xanh chắn gió.
  • Sử dụng điều hoà hai chiều.
QUY TẮC NHỚ
Rèn luyện thể dục thể thao = biện pháp vừa chống nóng vừa chống lạnh (nâng cao sức chịu đựng tổng thể).

▸ Sơ cứu cảm nóng (say nắng) & cảm lạnh

🌞 Sơ cứu CẢM NÓNG
  1. Đưa vào chỗ mát thoáng gió.
  2. Cởi bớt quần áo.
  3. Cho uống nước pha muối.
  4. Chườm lạnh ở các vị trí có động mạch lớn (nách, bẹn, cổ).
  5. Chuyển đến cơ sở y tế.
🥶 Sơ cứu CẢM LẠNH
  1. Đưa vào chỗ ấm, không có gió lùa.
  2. Đắp chăn.
  3. Xoa dầu nóng.
  4. Cho uống nước gừng nóng pha đường.
  5. Theo dõi mạch, nhiệt độ.

Nguyên nhân cảm nóng: ở ngoài nắng quá lâu, trung tâm điều hoà thân nhiệt (vùng gáy) bị tác động → rối loạn điều hoà thân nhiệt.

Nguyên nhân cảm lạnh: trời mưa, lạnh hoặc thay đổi thời tiết đột ngột; tác nhân là virus gây bệnh đường hô hấp.

6
Xem đầy đủ lý thuyết

Để xem lý thuyết đầy đủ kèm hình ảnh minh hoạ, bảng tổng hợp, sơ đồ tư duy chi tiết và phương pháp giải các dạng bài tập, hãy đọc bài viết bên dưới:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 22 câu bám sát chương trình SGK!

1
Điểm: 0/22
🌡️

Cùng luyện bài Da và điều hoà thân nhiệt!

22 câu: 17 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận

💡 Gợi ý
Cô Trần Thị Thanh Thảo

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu