Thực Hành Tính Sai Số Trong Phép Đo. Ghi Kết Quả Đo
Hệ SI — Phép đo trực tiếp/gián tiếp — Sai số — Ghi kết quả
Hệ SI (Système International d'unités) là hệ đơn vị đo lường được sử dụng phổ biến nhất trong khoa học, gồm 7 đơn vị cơ bản:
| Đại lượng | Đơn vị | Kí hiệu |
|---|---|---|
| Chiều dài | mét | m |
| Khối lượng | kilôgam | kg |
| Thời gian | giây | s |
| Nhiệt độ | kelvin | K |
| Cường độ dòng điện | ampe | A |
| Lượng chất | mol | mol |
| Cường độ ánh sáng | candela | cd |
Tất cả đơn vị khác là đơn vị dẫn xuất, ví dụ: $m/s$, $N = kg \cdot m/s^2$, $J$, $Pa$…
▸ Tiếp đầu ngữ thường gặp
| Tiếp đầu ngữ | Hệ số | Tiếp đầu ngữ | Hệ số |
|---|---|---|---|
| G (giga) | $10^{9}$ | m (mili) | $10^{-3}$ |
| M (mega) | $10^{6}$ | μ (micro) | $10^{-6}$ |
| k (kilo) | $10^{3}$ | n (nano) | $10^{-9}$ |
| c (centi) | $10^{-2}$ | p (pico) | $10^{-12}$ |
▸ Hai loại phép đo
Mọi phép đo đều có sai số. Có 2 loại sai số chính:
• Ngẫu nhiên → KHÔNG loại trừ trước được, chỉ giảm thiểu bằng đo nhiều lần.
$\bar{A} = \dfrac{A_1 + A_2 + \ldots + A_n}{n}$
$\Delta A_i = |\bar{A} - A_i|$
Trung bình: $\overline{\Delta A} = \dfrac{\Delta A_1 + \ldots + \Delta A_n}{n}$
Cộng sai số dụng cụ: $\Delta A = \overline{\Delta A} + \Delta A_{dc}$
| Đại lượng | Công thức gốc | Sai số tỉ đối |
|---|---|---|
| Tốc độ | $v = s/t$ | $\delta v = \delta s + \delta t$ |
| Gia tốc rơi | $g = 2h/t^2$ | $\delta g = \delta h + 2\delta t$ |
| Điện trở | $R = U/I$ | $\delta R = \delta U + \delta I$ |
| Diện tích tròn | $S = \pi d^2/4$ | $\delta S = 2\delta d$ |
| Thể tích lập phương | $V = a^3$ | $\delta V = 3\delta a$ |
| Con lắc đơn | $g = 4\pi^2 l/T^2$ | $\delta g = \delta l + 2\delta T$ |
• $\bar{A}$ viết đến bậc thập phân tương ứng với $\Delta A$.
VD: $s = 1{,}52723$ m và $\Delta s = 0{,}002$ m → ghi $s = (1{,}527 \pm 0{,}002)$ m.
▸ Chữ số có nghĩa
Chữ số có nghĩa gồm:
① Mọi chữ số khác 0.
② Chữ số 0 nằm giữa hai chữ số khác 0.
③ Chữ số 0 nằm bên phải dấu thập phân và một chữ số khác 0.
• $0{,}0609$ → có 3 chữ số có nghĩa.
• $0{,}050$ → có 2 chữ số có nghĩa.
Quy tắc làm tròn: chữ số bỏ đi $< 5$ → giữ nguyên; $\geq 5$ → tăng 1.
• 2 loại phép đo: trực tiếp / gián tiếp.
• 2 loại sai số: hệ thống (có quy luật) / ngẫu nhiên (phân tán).
• Sai số dụng cụ: $\Delta A_{dc} = \frac{1}{2}$ ĐCNN.
• Đo gián tiếp: tổng/hiệu → cộng $\Delta$; tích/thương → cộng $\delta$ (nhân số mũ).
Sau khi nắm vững lý thuyết, hãy luyện 20 câu bài tập bám sát SGK Vật Lí 10!
Cùng luyện Bài 3 — Tính sai số trong phép đo!
20 câu: 18 trắc nghiệm · 1 đúng/sai · 1 tự luận
Tuyệt vời!
Thầy Phạm Trần Quốc Anh
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Vật Lý THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Vật lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ STEM, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Lê Quí Đôn