Câu hỏi mở đầu trang 55

Đề bài: Trong hơn mười thế kỉ hình thành và phát triển, ở Đông Nam Á đã diễn ra quá trình giao lưu văn hóa với Trung Quốc và Ấn Độ. Quá trình giao lưu đó đã tác động như thế nào đến văn hóa Đông Nam Á?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Quá trình giao lưu với văn hóa Ấn Độ và Trung Quốc đã tác động đến nhiều mặt của văn hóa Đông Nam Á.
• Cụ thể là trên ba lĩnh vực: tín ngưỡng – tôn giáo, chữ viết – văn học, và kiến trúc – điêu khắc. Cư dân Đông Nam Á vừa tiếp thu những yếu tố bên ngoài, vừa kết hợp với văn hóa bản địa để tạo nên nét riêng của mình.

1. Tín ngưỡng, tôn giáo

Câu hỏi mục 1 trang 55

Đề bài: Đời sống tín ngưỡng – tôn giáo của các cư dân Đông Nam Á đã chịu ảnh hưởng từ văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc như thế nào?

Lời giải:

Em trả lời theo các ý sau:

• Trong quá trình lịch sử, cư dân Đông Nam Á vốn có nhiều tín ngưỡng dân gian như: tín ngưỡng phồn thực, tục thờ cúng tổ tiên, tục cầu mưa,…
• Khi giao lưu văn hóa, các tín ngưỡng bản địa này đã dung hợp với Ấn Độ giáo (từ Ấn Độ) và Phật giáo (từ Ấn Độ và Trung Quốc).
• Đặc biệt, các quốc gia chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ đều có tín ngưỡng Thần – Vua, như ở Chăm-pa, Chân Lạp,…

2. Chữ viết – văn học

Câu hỏi mục 2 trang 56

Đề bài: Những bằng chứng nào chứng tỏ chữ viết, văn học Đông Nam Á chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc?

Lời giải:

Em nêu các bằng chứng theo hai mặt: chữ viết và văn học.

a) Về chữ viết:

• Nhiều nhóm cư dân Đông Nam Á đã tạo ra chữ viết riêng dựa trên hệ thống chữ cổ của người Ấn Độ, ví dụ: chữ Khơ-me cổ (trên bia Ăng-co Bo-rây), chữ Môn cổ (dựa trên chữ Pa-li), chữ Mã Lai cổ.
• Riêng người Việt thì kế thừa hệ thống chữ Hán của người Trung Quốc.

b) Về văn học:

• Người Đông Nam Á đã tiếp thu văn học của người Ấn Độ, tiêu biểu nhất là hai bộ sử thi Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-y-a-na.
• Từ đó, họ sáng tạo nên bộ sử thi của dân tộc mình, như Phạ Lắc Phạ Lam (Lào), Ra-ma-kiên (Thái Lan), Ra-ma-y-a-na (In-đô-nê-xi-a), Riêm-kê (Cam-pu-chia),…

3. Kiến trúc – điêu khắc

Câu hỏi mục 3 trang 57

Đề bài: Kiến trúc và điêu khắc Đông Nam Á từ đầu Công nguyên đến thế kỉ X có điểm gì nổi bật?

Lời giải:

Điểm nổi bật của kiến trúc và điêu khắc Đông Nam Á là đều chịu ảnh hưởng đậm nét của các tôn giáo như Ấn Độ giáo và Phật giáo:

• Về kiến trúc: kiểu kiến trúc Ấn Độ giáo tiêu biểu ở Đông Nam Á là kiến trúc đền – núi, như đền La-ra Giong-grang (In-đô-nê-xi-a), khu di tích Mỹ Sơn (Việt Nam),…
• Về điêu khắc: chịu ảnh hưởng rõ rệt của Ấn Độ, với các loại hình chủ yếu là phù điêu, các bức chạm nổi, tượng thần, Phật,…

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 57

Đề bài: Văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc đã ảnh hưởng đến văn hóa Đông Nam Á như thế nào trong những thế kỉ đầu Công nguyên?

Lời giải:

Văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc đã ảnh hưởng đến văn hóa Đông Nam Á trên cả ba lĩnh vực:

• Tín ngưỡng – tôn giáo: các tín ngưỡng bản địa dung hợp với Ấn Độ giáo và Phật giáo; nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ có tín ngưỡng Thần – Vua.
• Chữ viết – văn học: cư dân Đông Nam Á tạo ra chữ viết riêng dựa trên chữ cổ của Ấn Độ (chữ Khơ-me, Môn, Mã Lai cổ), riêng người Việt kế thừa chữ Hán; đồng thời tiếp thu sử thi Ấn Độ để sáng tạo sử thi của dân tộc mình.
• Kiến trúc – điêu khắc: chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo và Phật giáo, tiêu biểu là kiến trúc đền – núi và các tác phẩm điêu khắc như phù điêu, tượng thần, Phật.

Bài 2 trang 57

Đề bài: Tìm thêm thông tin và chia sẻ với bạn về một thành tựu văn hóa Đông Nam Á chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc.

Lời giải (gợi ý cách làm):

Đây là bài tập sưu tầm, em làm theo các bước sau:

• Bước 1 – Chọn thành tựu: chọn một thành tựu mà em thích, ví dụ khu di tích Mỹ Sơn (Việt Nam) hoặc đền Bô-rô-bu-đua (In-đô-nê-xi-a).
• Bước 2 – Tìm thông tin: tìm trong sách, báo, internet về địa điểm, thời gian xây dựng, đặc điểm kiến trúc và ảnh hưởng của tôn giáo Ấn Độ (hoặc Phật giáo) thể hiện ở công trình đó.
• Bước 3 – Chia sẻ: sắp xếp thông tin ngắn gọn, kèm hình ảnh (nếu có) rồi giới thiệu với các bạn trong lớp.

Bài 3 trang 57

Đề bài: Biểu tượng trên lá cờ của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ngày nay thể hiện điều gì?

Lời giải (gợi ý):

Trên lá cờ của ASEAN có biểu tượng một bó lúa màu vàng. Em có thể trả lời theo hướng sau:

• Bó lúa tượng trưng cho các quốc gia thành viên Đông Nam Á gắn bó, đoàn kết với nhau.
• Hình ảnh bó lúa cũng gợi nhắc rằng Đông Nam Á là khu vực của nền văn minh lúa nước – một nét chung của các dân tộc trong khu vực.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn