Câu hỏi mở đầu trang 78

Đề bài: Sau khi chiếm được Âu Lạc, các triều đại phong kiến phương Bắc đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm thủ tiêu văn hóa của người Việt nhưng sau hàng nghìn năm vẫn không đạt được mục đích. Điều gì đã tạo nên sự kì diệu đó? Trong cuộc đấu tranh sinh tồn, em có biết người Việt đã làm gì để bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống của mình?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Trong suốt thời Bắc thuộc, người Việt luôn có ý thức giữ gìn nền văn hóa bản địa của mình: vẫn giữ tiếng nói, các tín ngưỡng và phong tục tập quán truyền thống.
• Bên cạnh đó, người Việt còn biết tiếp thu có chọn lọc những yếu tố tiến bộ của văn hóa Trung Hoa để làm phong phú thêm văn hóa dân tộc.
• Chính ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa đó đã tạo nên “sự kì diệu”: dù bị đô hộ hàng nghìn năm, người Việt vẫn không bị đồng hóa.

1. Sức sống của nền văn hóa bản địa

Câu hỏi 1 mục 1 trang 78

Đề bài: Hãy chỉ ra những phong tục của người Việt được nhắc đến trong tư liệu trên.

Lời giải:

Em đọc kĩ đoạn tư liệu (của Lê Tắc) và chỉ ra những phong tục, tập quán của người Việt được nhắc đến:

• Tục xăm mình (vẽ mình).
• Thói quen tắm sông, nhờ vậy mà chèo đò và lội nước rất giỏi.
• Ngày thường không đội mũ.
• Khi đứng thì vòng hai tay, khi ngồi thì xếp bằng hai chân.
• Tiếp khách thì mời trầu cau (tục ăn trầu).

Câu hỏi 2 mục 1 trang 78

Đề bài: Hãy cho biết một số nét văn hóa của người Việt cổ vẫn được duy trì trong thời Bắc thuộc.

Lời giải:

Em đọc nội dung mục 1 và nêu một số nét văn hóa của người Việt vẫn được giữ gìn:

• Về tiếng nói: tiếng Việt vẫn được người dân truyền dạy cho con cháu. Người Việt vẫn nghe và nói hoàn toàn bằng tiếng mẹ đẻ.
• Về tín ngưỡng: những tín ngưỡng truyền thống tiếp tục được duy trì như thờ cúng tổ tiên, thờ các vị thần tự nhiên,…
• Về phong tục tập quán: trong các làng xã, những phong tục như búi tóc, xăm mình, nhuộm răng đen, ăn trầu, làm bánh chưng, bánh giầy,… vẫn được lưu truyền từ đời này qua đời khác.

2. Tiếp thu có chọn lọc văn hóa Trung Hoa

Câu hỏi mục 2 trang 79

Đề bài: Trong thời kì Bắc thuộc, nhân dân ta đã tiếp thu có chọn lọc văn hóa Trung Hoa như thế nào?

Lời giải:

Em dựa vào sơ đồ trong mục 2 và nêu những yếu tố văn hóa Trung Hoa mà nhân dân ta đã tiếp thu có chọn lọc:

• Về kĩ thuật: học một số phát minh kĩ thuật như làm giấy, chế tạo đồ thủy tinh,…
• Về chữ viết và lễ nghĩa: tiếp thu chữ Hán, một số quy tắc lễ nghĩa, cách đặt tên họ giống người Hán; chịu ảnh hưởng của tư tưởng gia trưởng, phụ quyền, nhưng vẫn giữ gìn truyền thống tôn trọng người già và phụ nữ.
• Về tôn giáo: đón nhận một số dòng Phật giáo. Trong thời kì này đã xuất hiện nhiều vị cao tăng nổi tiếng sang kinh đô nhà Đường để giảng kinh cho vua Đường. Bên cạnh đó, nhân dân ta còn tiếp thu Đạo giáo, có sự hòa nhập với tín ngưỡng dân gian.
• Về lễ tết: tiếp thu một số lễ tết như tết Nguyên đán, Trung thu,… nhưng đã có sự vận dụng cho phù hợp với văn hóa của người Việt.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 79

Đề bài: Nhân dân ta đã làm gì để bảo vệ và phát triển văn hóa dân tộc trong hàng nghìn năm Bắc thuộc?

Lời giải:

Em trả lời theo hai ý: bảo vệ và phát triển văn hóa dân tộc.

a) Để bảo vệ văn hóa dân tộc: nhân dân ta luôn có ý thức giữ gìn nền văn hóa bản địa, cụ thể:

• Giữ gìn tiếng nói của dân tộc (tiếng Việt), vẫn nghe và nói bằng tiếng mẹ đẻ.
• Duy trì các tín ngưỡng truyền thống như thờ cúng tổ tiên, thờ các vị thần tự nhiên.
• Giữ gìn các phong tục tập quán như búi tóc, xăm mình, nhuộm răng đen, ăn trầu, làm bánh chưng, bánh giầy.

b) Để phát triển văn hóa dân tộc: nhân dân ta đã tiếp thu có chọn lọc những yếu tố tiến bộ của văn hóa Trung Hoa, như:

• Học một số phát minh kĩ thuật (làm giấy, chế tạo đồ thủy tinh).
• Tiếp thu chữ Hán, một số quy tắc lễ nghĩa.
• Đón nhận một số dòng Phật giáo, tiếp thu Đạo giáo.
• Tiếp thu một số lễ tết nhưng vận dụng cho phù hợp với văn hóa của người Việt.

Bài 2 trang 79

Đề bài: Hãy chỉ ra những phong tục tập quán của người Việt trong thời kì Bắc thuộc vẫn được duy trì đến ngày nay.

Lời giải:

Một số phong tục tập quán có từ thời Bắc thuộc và vẫn được duy trì đến ngày nay:

• Tục thờ cúng tổ tiên và thờ các vị thần tự nhiên.
• Tục ăn trầu (thường thấy trong các dịp cưới hỏi, lễ tết).
• Tục làm bánh chưng, bánh giầy vào dịp Tết.
• Đón các lễ tết như tết Nguyên đán, tết Trung thu.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn