Câu hỏi mở đầu trang 168

Đề bài: Đất là một trong các thành phần tự nhiên của Trái Đất. Sự sống trên Trái Đất được bao bọc, nuôi dưỡng và phát triển nhờ đất. Em có biết: Đất gồm những thành phần nào? Đất được hình thành như thế nào? Trên Trái Đất có bao nhiêu nhóm đất điển hình?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Thành phần của đất: gồm khoáng, chất hữu cơ, không khí và nước.
• Đất được hình thành: do tác động đồng thời của năm nhân tố là đá mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình và thời gian.
• Các nhóm đất điển hình: trên Trái Đất có một số nhóm đất điển hình như đất đen thảo nguyên ôn đới, đất pốt dôn và đất đỏ vàng nhiệt đới.

1. Các tầng đất

Câu hỏi 1 mục 1 trang 168

Đề bài: Quan sát hình 1, em hãy kể tên các tầng đất.

Lời giải:

Em quan sát Hình 1 (đào đất theo chiều thẳng đứng), từ trên xuống dưới có các tầng đất:

• Tầng chứa mùn.
• Tầng tích tụ.
• Tầng đá mẹ.

Câu hỏi 2 mục 1 trang 168

Đề bài: Trong các tầng đất, tầng nào trực tiếp tác động đến sự sinh trưởng và phát triển của thực vật?

Lời giải:

• Tầng trực tiếp tác động đến sự sinh trưởng và phát triển của thực vật là tầng chứa mùn.
• Vì đây là tầng trên cùng, chứa mùn và các chất dinh dưỡng để nuôi cây.

2. Thành phần của đất

Câu hỏi 1 mục 2 trang 168

Đề bài: Quan sát hình 2, cho biết đất bao gồm những thành phần nào. Thành phần nào chiếm tỉ lệ lớn nhất trong đất?

Lời giải:

Em quan sát Hình 2 và đọc tỉ lệ từng thành phần:

• Đất bao gồm bốn thành phần: hạt khoáng (45%), không khí (25%), nước (25%) và chất hữu cơ (5%).
• Thành phần chiếm tỉ lệ lớn nhất trong đất là hạt khoáng (45%).

Câu hỏi 2 mục 2 trang 168

Đề bài: Tại sao chất hữu cơ chiếm tỉ lệ rất nhỏ trong đất nhưng lại có ý nghĩa quan trọng đối với cây trồng?

Lời giải:

• Mặc dù chỉ chiếm khoảng 5%, nhưng chất hữu cơ là nguồn tạo nên mùn trong đất.
• Mùn chính là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng chủ yếu cho cây trồng và quyết định độ phì của đất. Vì vậy, chất hữu cơ tuy chiếm tỉ lệ rất nhỏ nhưng lại có ý nghĩa rất quan trọng đối với cây trồng.

3. Các nhân tố hình thành đất

Câu hỏi mục 3 trang 169

Đề bài: Dựa vào hình ảnh và thông tin trong mục 3, em hãy trình bày nhân tố hình thành đất mà em cho là quan trọng nhất và giải thích cho sự lựa chọn đó.

Lời giải:

Đây là câu hỏi để em tự lựa chọn và nêu ý kiến. Ví dụ em chọn nhân tố đá mẹ:

• Đá mẹ là nguồn gốc sinh ra thành phần khoáng trong đất — mà thành phần khoáng lại chiếm tỉ lệ lớn nhất trong đất (45%).
• Đất hình thành trên các loại đá mẹ khác nhau sẽ có tính chất và màu sắc khác nhau.
• Vì vậy, em cho rằng đá mẹ là nhân tố quan trọng trong việc hình thành đất.

4. Một số nhóm đất điển hình trên Trái Đất

Câu hỏi mục 4 trang 170

Đề bài: Xác định trên hình 5 nơi phân bố chủ yếu của ba nhóm đất: đất đen thảo nguyên ôn đới, đất pốt dôn, đất đỏ vàng nhiệt đới.

Lời giải:

Em quan sát Hình 5, dựa vào bảng chú giải màu sắc để xác định nơi phân bố chủ yếu của từng nhóm đất:

• Đất đen thảo nguyên ôn đới: ở nội địa Bắc Mỹ, đông nam Nam Mỹ, châu Á và châu Âu (từ khoảng vĩ tuyến 30°B đến 60°B).
• Đất pốt dôn: ở Bắc Á, Bắc Âu và Bắc Mỹ (từ khoảng vĩ tuyến 45°B đến vĩ tuyến 60 – 65°B).
• Đất đỏ vàng nhiệt đới: ở phần lớn Nam Mỹ, Trung Phi, Đông Nam Á, Nam Á và đông bắc Ô-xtrây-li-a.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 170

Đề bài: Dựa vào bản đồ hình 5, cho biết tên nhóm đất phổ biến ở nước ta.

Lời giải:

• Em quan sát vị trí nước ta trên Hình 5, thấy nhóm đất phổ biến ở nước ta là đất đỏ vàng nhiệt đới.

Bài 2 trang 170

Đề bài: Tại sao để bảo vệ đất, chúng ta phải phủ xanh đất trống, đồi núi trọc?

Lời giải:

• Khi đất trống, đồi núi trọc không có lớp phủ thực vật, đất dễ bị nước mưa rửa trôi, xói mòn (nhất là ở những nơi địa hình dốc, như cảnh ở Hình 3), làm đất mất chất dinh dưỡng và giảm độ phì.
• Vì vậy, phủ xanh đất trống, đồi núi trọc giúp giữ đất, hạn chế rửa trôi và xói mòn, từ đó bảo vệ và làm tăng độ phì cho đất.

Bài 3 trang 170

Đề bài: Con người có tác động như thế nào đến sự biến đổi đất?

Lời giải:

Con người có thể tác động đến đất theo cả hai hướng:

• Tác động làm đất xấu đi: các hoạt động như sử dụng thuốc trừ sâu, khai thác tài nguyên, chặt phá rừng,… làm cho đất mất chất dinh dưỡng, giảm độ phì.
• Tác động làm đất tốt lên: việc phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, canh tác hợp lí, phát triển nông nghiệp bền vững,… sẽ làm tăng độ phì cho đất.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn