Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 87
Đề bài: Dưới đây là đài thờ Trà Kiệu, một kiệt tác điêu khắc Chăm-pa (thế kỉ VII – VIII). Hình ảnh này gợi cho em suy nghĩ gì về trình độ kĩ thuật cũng như đời sống văn hóa của cư dân Chăm-pa xưa?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:
- Đài thờ Trà Kiệu cho thấy cư dân Chăm-pa xưa có trình độ kĩ thuật điêu khắc rất cao, tay nghề khéo léo, tinh tế.
- Hình ảnh đó cũng cho thấy người Chăm-pa có đời sống văn hóa, tinh thần phong phú, đặc biệt là trong lĩnh vực kiến trúc, điêu khắc và tín ngưỡng, tôn giáo.
1. Quá trình hình thành và bước đầu phát triển của Vương quốc Chăm-pa
Câu hỏi 1 mục 1 trang 88
Đề bài: Vương quốc Chăm-pa được hình thành ở đâu và từ khi nào?
Lời giải:
Em đọc nội dung mục 1 và trả lời:
- Nơi hình thành: ở vùng đất phía Nam dãy Hoành Sơn của nước ta. Trong thời kì Bắc thuộc, nhà Hán đã thiết lập ách cai trị đối với vùng đất này và đặt tên gọi là quận Nhật Nam.
- Thời gian hình thành: năm 192, dưới sự lãnh đạo của Khu Liên, người dân Tượng Lâm đã nổi dậy lật đổ ách cai trị ngoại bang, lập ra nước Lâm Ấp (tên gọi ban đầu của Vương quốc Chăm-pa).
Câu hỏi 2 mục 1 trang 88
Đề bài: Hãy giới thiệu khái quát các giai đoạn phát triển của Vương quốc Chăm-pa từ thế kỉ II đến thế kỉ X.
Lời giải:
Vương quốc Chăm-pa phát triển qua nhiều giai đoạn, gắn liền với việc dời kinh đô đến những vùng đất khác nhau. Em giới thiệu lần lượt theo thời gian:
- Trước thế kỉ VIII: cư dân Chăm-pa đã xây dựng một vương quốc khá hùng mạnh ở ven sông Thu Bồn, với kinh đô là Sin-ha-pu-ra (xã Duy Xuyên, thành phố Đà Nẵng ngày nay).
- Thế kỉ VIII: kinh đô của Vương quốc Chăm-pa dịch chuyển về phía nam với tên gọi Vi-ra-pu-ra (xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa ngày nay).
- Thế kỉ IX: cư dân Chăm-pa lại chuyển kinh đô về Đồng Dương (xã Đồng Dương, thành phố Đà Nẵng ngày nay), có tên là In-đra-pu-ra.
2. Hoạt động kinh tế và tổ chức xã hội
a) Hoạt động kinh tế
Câu hỏi 1 mục 2 trang 89
Đề bài: Nêu những hoạt động kinh tế chính của cư dân Chăm-pa.
Lời giải:
Hoạt động kinh tế của cư dân Chăm-pa rất đa dạng. Em nêu các hoạt động chính:
- Trồng lúa; chăn nuôi gia súc, gia cầm.
- Sản xuất các mặt hàng thủ công như đồ gốm, trang sức, dụng cụ sản xuất.
- Khai thác các nguồn lợi tự nhiên trên rừng (trầm hương, kì nam,…) và dưới biển (cá, tôm, ngọc trai,…).
- Đặc biệt, cư dân Chăm-pa giỏi nghề đi biển. Vương quốc Chăm-pa là một trung tâm buôn bán quốc tế thời bấy giờ, kết nối với Trung Hoa, Ấn Độ và các nước Ả Rập.
b) Tổ chức xã hội
Câu hỏi 2 mục 2 trang 89
Đề bài: Hãy vẽ sơ đồ mô tả các thành phần trong xã hội Chăm-pa và nêu nhận xét.
Lời giải:
a) Các thành phần trong xã hội Chăm-pa:
Theo nội dung bài học, xã hội Chăm-pa bao gồm các tầng lớp: tăng lữ, quý tộc, dân tự do và một bộ phận nhỏ nô lệ. Em có thể mô tả bằng sơ đồ đơn giản như sau:
b) Nhận xét:
- Xã hội Chăm-pa đã có sự phân chia thành nhiều tầng lớp khác nhau.
- Trong đó, tầng lớp tăng lữ và quý tộc có địa vị cao; dân tự do là lực lượng đông đảo; còn nô lệ chỉ chiếm một bộ phận nhỏ.
3. Một số thành tựu văn hóa tiêu biểu
Câu hỏi 1 mục 3 trang 90
Đề bài: Nêu một số thành tựu văn hóa tiêu biểu của Vương quốc Chăm-pa trong hơn 8 thế kỉ đầu Công nguyên.
Lời giải:
Em nêu các thành tựu văn hóa tiêu biểu theo từng lĩnh vực:
- Về chữ viết: cư dân Chăm-pa đã sáng tạo ra chữ viết riêng cho dân tộc mình. Cùng với việc sử dụng chữ Phạn để ghi chép, từ thế kỉ thứ IV, họ đã cải biên chữ viết của người Ấn Độ để tạo thành hệ thống chữ Chăm cổ.
- Về tín ngưỡng, tôn giáo: cư dân Chăm-pa theo nhiều tín ngưỡng (thờ thần Mặt Trời, thần Núi, thần Nước, thần Lúa,…) và du nhập một số tôn giáo lớn từ bên ngoài (Phật giáo và Bà La Môn giáo,…).
- Về kiến trúc và điêu khắc: tạo ra nhiều công trình đặc sắc, nhiều di sản tiêu biểu còn tồn tại đến ngày nay như Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương (thành phố Đà Nẵng) và nhiều đền tháp Chăm khác ở ven biển miền Trung.
- Về lễ hội: tổ chức nhiều lễ hội trong năm, mang ý nghĩa cầu cho cuộc sống tốt đẹp, mùa màng bội thu, xã hội yên bình và hưng thịnh, tiêu biểu nhất là lễ hội Ka-tê.
Câu hỏi 2 mục 3 trang 90
Đề bài: Dựa vào Hình 6, em có nhận xét gì về những công trình kiến trúc tiêu biểu của cư dân Chăm-pa xưa?
Lời giải:
Dựa vào Hình 6 (Thánh địa Mỹ Sơn), em có thể nhận xét:
- Những công trình kiến trúc của cư dân Chăm-pa xưa rất độc đáo, đặc sắc và có quy mô lớn.
- Các công trình cho thấy trình độ kĩ thuật xây dựng và điêu khắc rất cao của cư dân Chăm-pa.
- Nhiều công trình có giá trị lớn, được giữ gìn đến ngày nay (Thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 1999).
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 90
Đề bài: Lập bảng tóm tắt những nét chính về hoạt động kinh tế, tổ chức xã hội và thành tựu văn hóa của Vương quốc Chăm-pa.
Lời giải:
Em lập bảng tóm tắt như sau:
| Nội dung | Những nét chính |
|---|---|
| Hoạt động kinh tế | Trồng lúa; chăn nuôi gia súc, gia cầm; làm nghề thủ công (gốm, trang sức, dụng cụ sản xuất); khai thác lâm sản (trầm hương, kì nam) và hải sản (cá, tôm, ngọc trai); giỏi nghề đi biển và buôn bán quốc tế với Trung Hoa, Ấn Độ, Ả Rập. |
| Tổ chức xã hội | Đứng đầu là vua (được đồng nhất với một vị thần, có quyền lực tối cao); dưới vua là tể tướng và hai quan đại thần (một văn, một võ). Xã hội gồm các tầng lớp: tăng lữ, quý tộc, dân tự do và một bộ phận nhỏ nô lệ. |
| Thành tựu văn hóa | Sáng tạo chữ Chăm cổ (trên cơ sở chữ Phạn của người Ấn Độ); theo nhiều tín ngưỡng và du nhập Phật giáo, Bà La Môn giáo; xây dựng nhiều công trình kiến trúc, điêu khắc đặc sắc (Thánh địa Mỹ Sơn, Phật viện Đồng Dương); tổ chức nhiều lễ hội (tiêu biểu là lễ hội Ka-tê). |
Bài 2 trang 90
Đề bài: Liên hệ với kiến thức đã học ở những bài trước, em hãy so sánh những điểm giống nhau và khác nhau trong hoạt động kinh tế của cư dân Chăm-pa và cư dân Văn Lang – Âu Lạc.
Lời giải:
Em so sánh theo hai ý: điểm giống nhau và điểm khác nhau.
a) Điểm giống nhau:
- Cả hai đều lấy nghề nông trồng lúa nước làm hoạt động kinh tế chính.
- Đều có chăn nuôi và làm các nghề thủ công (như làm gốm, làm đồ trang sức).
b) Điểm khác nhau:
- Cư dân Chăm-pa giỏi nghề đi biển và phát triển mạnh hoạt động buôn bán quốc tế với nhiều nước (Trung Hoa, Ấn Độ, Ả Rập); ngoài ra còn khai thác các nguồn lợi tự nhiên trên rừng (trầm hương, kì nam) và dưới biển.
- Cư dân Văn Lang – Âu Lạc thì nổi bật với nghề luyện kim, đúc đồng (tiêu biểu là trống đồng), hoạt động buôn bán chủ yếu ở trong nước, chưa phát triển mạnh việc buôn bán với nước ngoài như Chăm-pa.
Bài 3 trang 90
Đề bài: Hãy sưu tầm tư liệu và viết một đoạn giới thiệu về một di tích văn hóa Chăm ở nước ta. Theo em, cần phải làm gì để bảo tồn và phát huy giá trị của di tích?
Lời giải (gợi ý cách làm):
Đây là bài tập vận dụng, em tự sưu tầm thêm tư liệu rồi viết. Dưới đây là gợi ý cho di tích Thánh địa Mỹ Sơn:
Thánh địa Mỹ Sơn là một di tích văn hóa Chăm tiêu biểu ở nước ta, nằm tại tỉnh Quảng Nam. Đây là một quần thể gồm nhiều đền tháp Chăm được xây dựng để thờ thần linh theo tín ngưỡng, tôn giáo của người Chăm xưa. Các đền tháp được xây bằng gạch với kĩ thuật rất tinh xảo, thể hiện trình độ kiến trúc và điêu khắc cao của cư dân Chăm-pa. Năm 1999, Thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Đây là niềm tự hào của dân tộc ta.
Để bảo tồn và phát huy giá trị của di tích, em có thể nêu một số việc cần làm:
- Giữ gìn, bảo vệ di tích, không xâm hại hay làm hư hỏng các công trình.
- Tu bổ, tôn tạo những phần đã bị hư hại theo đúng cách.
- Tuyên truyền, giới thiệu để mọi người hiểu và trân trọng giá trị của di tích.
- Giữ gìn vệ sinh, môi trường xung quanh khu di tích khi đến tham quan.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn