Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 122
Đề bài: Cảnh vật thiên nhiên trên Trái Đất thay đổi theo mùa. Bằng hiểu biết của mình, em hãy nêu một số đặc điểm thiên nhiên của từng mùa ở địa phương em.
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, em trả lời theo đặc điểm nơi mình sinh sống. Em có thể nêu ví dụ như sau:
- Nơi có bốn mùa (xuân, hạ, thu, đông): mùa xuân ấm áp, cây cối đâm chồi nảy lộc; mùa hạ nóng nực; mùa thu mát mẻ, lá vàng rụng; mùa đông lạnh giá.
- Nơi có hai mùa (mùa mưa và mùa khô): mùa mưa thường nóng ẩm, mưa nhiều; mùa khô ít mưa, thời tiết khô ráo.
(Em chọn nêu đặc điểm đúng với các mùa ở chính địa phương mình để bài làm sát thực tế.)
1. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời
Câu hỏi mục 1 trang 122
Đề bài: Quan sát hình 1, em hãy mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời, theo gợi ý:
- Hình dạng quỹ đạo chuyển động.
- Hướng chuyển động.
- Thời gian chuyển động hết một vòng.
- Góc nghiêng và hướng của trục trong quá trình chuyển động.
Lời giải:
Em quan sát Hình 1 và mô tả lần lượt theo từng gợi ý:
- Hình dạng quỹ đạo: quỹ đạo chuyển động của Trái Đất có dạng hình elip gần tròn.
- Hướng chuyển động: Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo hướng từ tây sang đông.
- Thời gian chuyển động hết một vòng: 365 ngày 6 giờ.
- Góc nghiêng và hướng của trục: trong quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, trục Trái Đất luôn nghiêng trên mặt phẳng quỹ đạo một góc khoảng 66°33′ và không đổi hướng.
2. Hệ quả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời
a) Mùa trên Trái Đất
Câu hỏi 1 mục 2 trang 123
Đề bài: Dựa vào hình 1, 2 và thông tin trong mục 2, cho biết:
- Vào ngày 22 tháng 6, bán cầu Bắc đang là mùa gì, bán cầu Nam đang là mùa gì? Tại sao?
- Vào ngày 22 tháng 12, bán cầu Bắc đang là mùa gì, bán cầu Nam đang là mùa gì? Tại sao?
Lời giải:
Em nhớ lại quy tắc: bán cầu nào ngả về phía Mặt Trời thì nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt nên là mùa nóng; bán cầu còn lại nhận được ít ánh sáng và nhiệt nên là mùa lạnh.
- Vào ngày 22 tháng 6: bán cầu Bắc là mùa nóng, bán cầu Nam là mùa lạnh. Vì lúc này bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt; còn bán cầu Nam thì ngược lại.
- Vào ngày 22 tháng 12: bán cầu Bắc là mùa lạnh, bán cầu Nam là mùa nóng. Vì lúc này bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời, nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt; còn bán cầu Bắc thì ngược lại.
Câu hỏi 2 mục 2 trang 123
Đề bài: Dựa vào hình 2, nêu sự khác nhau về thời gian diễn ra mùa của hai bán cầu. Dựa vào hình 3, nêu sự khác nhau về hiện tượng mùa theo vĩ độ.
Lời giải:
1. Sự khác nhau về thời gian diễn ra mùa ở hai bán cầu:
- Từ sau ngày 21 – 3 đến trước ngày 23 – 9: bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, góc chiếu của tia sáng mặt trời lớn, nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt nên là mùa nóng; cùng lúc đó bán cầu Nam là mùa lạnh.
- Từ sau ngày 23 – 9 đến trước ngày 21 – 3: bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời, góc chiếu của tia sáng mặt trời lớn, nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt nên là mùa nóng; cùng lúc đó bán cầu Bắc là mùa lạnh.
Như vậy, mùa ở hai bán cầu Bắc và Nam luôn diễn ra ngược nhau.
2. Sự khác nhau về hiện tượng mùa theo vĩ độ:
- Ở các vĩ độ cao (đới lạnh): quanh năm lạnh.
- Ở các vĩ độ trung bình (đới ôn hòa): một năm chia thành 4 mùa rõ rệt là xuân, hạ, thu, đông.
- Ở các vĩ độ thấp (đới nóng): quanh năm nóng.
b) Hiện tượng ngày – đêm dài ngắn theo mùa
Câu hỏi mục 2 trang 124
Đề bài: Dựa vào hình 4, hãy hoàn thành bảng theo mẫu sau (Hiện tượng ngày – đêm dài ngắn theo mùa).
Lời giải:
Em quan sát Hình 4 (chú ý phần ngày dài / đêm ngắn ở mỗi bán cầu) rồi điền vào bảng:
| Thời gian | Ngày 22 tháng 6 – Mùa | Ngày 22 tháng 6 – So sánh độ dài ngày – đêm | Ngày 22 tháng 12 – Mùa | Ngày 22 tháng 12 – So sánh độ dài ngày – đêm |
|---|---|---|---|---|
| Bán cầu Bắc | Nóng | Ngày dài, đêm ngắn | Lạnh | Ngày ngắn, đêm dài |
| Bán cầu Nam | Lạnh | Ngày ngắn, đêm dài | Nóng | Ngày dài, đêm ngắn |
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 124
Đề bài: Hãy trình bày hiện tượng ngày – đêm dài ngắn theo mùa trên Trái Đất.
Lời giải:
Em trình bày dựa vào kiến thức đã học ở phần b:
- Trong quá trình chuyển động quanh Mặt Trời, trục Trái Đất nghiêng và không đổi hướng, dẫn đến bán cầu Bắc và bán cầu Nam luân phiên ngả về phía Mặt Trời:
- Ngày 22 – 6: bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nên có ngày dài, đêm ngắn; còn bán cầu Nam không ngả về phía Mặt Trời nên có ngày ngắn, đêm dài.
- Ngày 22 – 12: bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nên có ngày dài, đêm ngắn; còn bán cầu Bắc không ngả về phía Mặt Trời nên có ngày ngắn, đêm dài.
- Riêng hai ngày 21 – 3 và 23 – 9: không bán cầu nào ngả về phía Mặt Trời, nên ở mọi nơi có ngày dài bằng đêm.
Bài 2 trang 124
Đề bài: Nghỉ hè năm nay, bố cho Nam đi du lịch ở Ô-xtrây-li-a. Nam không hiểu tại sao bố lại dặn chuẩn bị nhiều đồ ấm để làm gì. Em hãy giải thích cho Nam.
Lời giải:
Em giải thích dựa vào quy tắc mùa ở hai bán cầu luôn ngược nhau:
- Nghỉ hè (khoảng tháng 6) thì Việt Nam ở bán cầu Bắc đang là mùa nóng.
- Ô-xtrây-li-a (nước Úc) nằm ở bán cầu Nam, nên cùng thời gian đó lại đang là mùa lạnh (vì mùa ở hai bán cầu ngược nhau).
- Vì vậy, bố dặn Nam chuẩn bị nhiều đồ ấm để mặc cho phù hợp với thời tiết lạnh ở Ô-xtrây-li-a.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn