Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 146
Đề bài: Nhiệt độ không khí và mưa có vai trò hết sức quan trọng đối với đời sống và sản xuất. Nhiệt độ không khí và mưa do đâu mà có? Tại sao nhiệt độ không khí và mưa lại khác nhau ở mọi nơi trên Trái Đất?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:
- Nhiệt độ không khí có được là do bề mặt đất hấp thụ nhiệt của Mặt Trời rồi phản hồi lại vào không khí, làm không khí nóng lên. Mưa có được là do hơi nước trong không khí ngưng tụ thành mây, các hạt nước trong mây lớn dần và đủ nặng thì rơi xuống.
- Nhiệt độ và mưa khác nhau ở mọi nơi là vì các vùng trên Trái Đất nhận được lượng nhiệt của Mặt Trời không giống nhau (tùy theo vĩ độ) và lượng hơi nước cũng khác nhau.
1. Nhiệt độ không khí
a) Nhiệt độ không khí và cách sử dụng nhiệt kế
Câu hỏi 1 mục 1 trang 146
Đề bài: Em hãy đọc giá trị nhiệt độ không khí hiển thị trên nhiệt kế ở hình 1.
Lời giải:
- Giá trị nhiệt độ không khí hiển thị trên nhiệt kế ở Hình 1 là 18°C.
Câu hỏi 2 mục 1 trang 146
Đề bài: Ở trạm khí tượng Láng (Hà Nội), kết quả đo nhiệt độ ở bốn thời điểm trong ngày 25 tháng 7 năm 2019 lần lượt là 27°C, 27°C, 32°C, 30°C. Hãy cho biết nhiệt độ không khí trung bình của ngày hôm đó.
Lời giải:
Em nhớ cách tính: nhiệt độ không khí trung bình ngày bằng tổng nhiệt độ đo được ở 4 thời điểm trong ngày chia cho 4.
- Nhiệt độ trung bình ngày 25/7/2019 là: (27 + 27 + 32 + 30) : 4 = 116 : 4 = 29°C.
b) Sự thay đổi nhiệt độ không khí trên bề mặt Trái Đất theo vĩ độ
Câu hỏi mục 1 trang 147
Đề bài: Quan sát hình 2 và đọc thông tin mục 1b), em hãy nhận xét sự thay đổi nhiệt độ không khí trung bình năm giữa các địa điểm. Giải thích nguyên nhân của sự thay đổi đó.
Lời giải:
1. Nhận xét:
- Ma-ni-la có nhiệt độ trung bình năm cao nhất trong 3 địa điểm (27,3°C), tiếp đến là Xơ-un (13,3°C) và thấp nhất là Tích-xi (-12,8°C).
- Như vậy, nhiệt độ trung bình năm của không khí giảm dần từ vùng vĩ độ thấp đến vùng vĩ độ cao.
2. Giải thích nguyên nhân:
- Vùng vĩ độ thấp (Ma-ni-la) quanh năm có góc chiếu của tia sáng mặt trời với mặt đất lớn nên nhận được nhiều nhiệt, không khí trên mặt đất nóng.
- Càng lên gần cực, góc chiếu của tia sáng mặt trời càng nhỏ, mặt đất nhận được ít nhiệt hơn nên không khí cũng ít nóng hơn. Vì thế, Xơ-un (vĩ độ trung bình) và Tích-xi (vĩ độ cao) có nhiệt độ trung bình năm thấp dần.
2. Mây và mưa
a) Quá trình hình thành mây và mưa. Cách sử dụng ẩm kế
Câu hỏi 1 mục 2 trang 148
Đề bài: Cho biết giá trị độ ẩm không khí hiển thị trên hình 4. Còn bao nhiêu % nữa thì độ ẩm không khí sẽ đạt mức bão hòa?
Lời giải:
Em nhớ: không khí đạt mức bão hòa khi độ ẩm là 100%.
- Giá trị độ ẩm không khí hiển thị trên Hình 4 là 85%.
- Còn lại: 100% − 85% = 15% nữa thì độ ẩm không khí sẽ đạt mức bão hòa.
Câu hỏi 2 mục 2 trang 148
Đề bài: Đọc thông tin trong mục a và quan sát hình 5, em hãy mô tả quá trình hình thành mây và mưa.
Lời giải:
Em dựa vào Hình 5 và thông tin trong mục a, mô tả quá trình theo trình tự:
- Hơi nước trong không khí được cung cấp từ đâu? Hơi nước được cung cấp do nước từ sông, hồ, đại dương,… bốc hơi; ngoài ra cơ thể sinh vật thoát hơi cũng cung cấp hơi nước cho khí quyển.
- Khi nào hơi nước ngưng tụ thành mây? Khi không khí đã bão hòa mà vẫn tiếp tục được bổ sung hơi nước hoặc bị lạnh đi thì hơi nước sẽ ngưng tụ thành các hạt nước nhỏ, nhẹ. Các hạt nước này tập hợp lại thành từng đám, gọi là mây.
- Khi nào mây tạo thành mưa? Các hạt nước trong mây lớn dần lên, khi đủ nặng sẽ rơi xuống thành mưa.
b) Sự phân bố lượng mưa trung bình năm trên Trái Đất
Câu hỏi mục 2 trang 149
Đề bài: Hãy xác định trên bản đồ hình 6:
- Những vùng có lượng mưa trung bình năm trên 2 000 mm.
- Những vùng có lượng mưa trung bình năm dưới 200 mm.
Lời giải:
Em quan sát Hình 6, dựa vào bảng chú giải màu sắc để tìm các vùng theo yêu cầu:
- Những vùng có lượng mưa trung bình năm trên 2 000 mm (chủ yếu ở khu vực Xích đạo): phía tây bắc và phía bắc Nam Mỹ, phía tây Trung Phi, phía đông đảo Ma-đa-ga-xca, khu vực Đông Nam Á.
- Những vùng có lượng mưa trung bình năm dưới 200 mm (chủ yếu ở khu vực chí tuyến và vùng cực): phía bắc đảo Grơn-len và các đảo nhỏ khu vực Bắc Mỹ, phía tây và trung Á, Bắc Phi, vùng nội địa Ô-xtrây-li-a, Nam Cực.
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 149
Đề bài: Cho bảng số liệu nhiệt độ trung bình các tháng của trạm khí tượng A (đơn vị: °C):
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nhiệt độ | 25,8 | 26,7 | 27,9 | 28,9 | 28,3 | 27,5 | 27,1 | 27,1 | 26,8 | 26,7 | 26,4 | 25,7 |
Tính nhiệt độ trung bình năm của trạm.
Lời giải:
Em nhớ cách tính: nhiệt độ trung bình năm bằng tổng nhiệt độ trung bình của 12 tháng chia cho 12.
- Nhiệt độ trung bình năm của trạm khí tượng A là: (25,8 + 26,7 + 27,9 + 28,9 + 28,3 + 27,5 + 27,1 + 27,1 + 26,8 + 26,7 + 26,4 + 25,7) : 12 = 324,9 : 12 ≈ 27,1°C.
Bài 2 trang 149
Đề bài: Em hãy nêu ví dụ cụ thể về ảnh hưởng của mưa đến sản xuất nông nghiệp và đời sống.
Lời giải:
Em có thể nêu một ví dụ về tác động của mưa, chẳng hạn như sau:
- Mùa mưa ở miền Trung nước ta thường bắt đầu vào khoảng tháng 9 và kết thúc vào tháng 2 năm sau. Mưa lớn, nước rút chậm khiến nhiều tỉnh miền Trung thường xuyên bị ngập, gây thiệt hại nặng nề:
- Đối với sản xuất nông nghiệp: nông sản không thu hoạch kịp bị hư hỏng, người dân mất trắng mùa màng.
- Đối với đời sống: nước dâng cao làm nhà cửa, đường sá bị ngập, gây khó khăn cho sinh hoạt và đi lại của người dân.
(Lưu ý: em có thể lấy ví dụ ngay tại quê hương hoặc nơi em sinh sống để bài làm thêm sinh động.)
Bài 3 trang 149
Đề bài: Theo dõi bản tin dự báo thời tiết trong một ngày. Cho biết nhiệt độ không khí cao nhất và nhiệt độ không khí thấp nhất, sự chênh lệch nhiệt độ trong ngày ở bản tin đó.
Lời giải:
Đây là bài tập thực hành. Em theo dõi bản tin dự báo thời tiết, ghi lại nhiệt độ cao nhất và thấp nhất, rồi tính chênh lệch bằng cách lấy nhiệt độ cao nhất trừ nhiệt độ thấp nhất. Ví dụ:
- Bản tin dự báo thời tiết một ngày của Hà Nội:
- Nhiệt độ không khí cao nhất: 33°C.
- Nhiệt độ không khí thấp nhất: 26°C.
- Chênh lệch nhiệt độ trong ngày: 33°C − 26°C = 7°C.
(Lưu ý: số liệu trên chỉ là ví dụ. Em thay bằng số liệu trong bản tin mà em theo dõi được rồi tính tương tự.)
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn