▸ Cơ quan hấp thụ

• Thực vật trên cạn: hấp thụ qua lông hút (hình thành từ tế bào biểu bì rễ).
• Thực vật thuỷ sinh: hấp thụ qua tế bào biểu bì của hầu hết các cơ quan.

Rễ cây trên cạn có đặc điểm thích nghi: đâm sâu, lan rộng, tạo khối lượng khổng lồ lông hút → tăng diện tích tiếp xúc với đất.

▸ Cơ chế hấp thụ

▸ Hai con đường vận chuyển từ lông hút vào mạch gỗ

Trong cây có 2 dòng vận chuyển: dòng mạch gỗ (xylem) và dòng mạch rây (phloem).

▸ Dòng mạch gỗ (Xylem)

• Cấu tạo: 2 loại tế bào là quản bào và mạch ống → đều là tế bào chết, thành thấm lignin (hoá gỗ).
• Thành phần dịch: nước, chất khoáng, một ít đường, amino acid, hormone, alkaloid…

▸ Dòng mạch rây (Phloem)

• Cấu tạo: ống rây và tế bào kèm → đều là tế bào sống. Tế bào kèm cung cấp năng lượng cho ống rây.
• Thành phần dịch: chủ yếu là đường sucrose, ngoài ra có amino acid, hormone, chất khoáng…
• Chiều vận chuyển: HAI CHIỀU – từ cơ quan nguồn (lá) đến cơ quan đích (rễ, củ); hoặc ngược lại (từ củ lên chồi non khi cây ra hoa, kết hạt).

▸ Hai con đường thoát hơi nước

▸ Cơ chế đóng mở khí khổng

▸ 2 tác nhân gián tiếp điều tiết

▸ 3 vai trò của thoát hơi nước

Khoảng 98% lượng nước cây hấp thụ mất đi qua thoát hơi nước (chỉ 2% dùng cho hoạt động sống). Lượng nước "mất" lớn đến vậy nhưng lại đóng 3 vai trò quan trọng:

• ① Tạo lực hút kéo nước và khoáng từ rễ lên lá.
• ② Mở khí khổng → $CO_2$ khuếch tán vào lá → cung cấp nguyên liệu quang hợp.
• ③ Làm mát lá, bảo vệ lá khỏi hư hại trong ngày nắng nóng.

▸ Vai trò của Nitrogen

Nitrogen đặc biệt quan trọng đối với sinh trưởng, phát triển của thực vật — vừa cấu trúc, vừa điều tiết.

▸ Nguồn cung cấp nitrogen

▸ Biến đổi nitrate & ammonium ở thực vật

Sau khi vào cây, $NO_3^-$ và $NH_4^+$ được đồng hoá thành nitrogen trong các hợp chất hữu cơ:

① Khử nitrate ($NO_3^- → NH_4^+$):

$NO_3^- \xrightarrow{\text{Nitrate reductase}} NO_2^- \xrightarrow{\text{Nitrite reductase}} NH_4^+$

② Đồng hoá ammonium: $NH_4^+$ tham gia tổng hợp amino acid hoặc amide:

• Cách 1: $NH_4^+$ + Keto acid → Amino acid (ví dụ: $NH_4^+$ + Pyruvic acid → Alanine).
• Cách 2: $NH_4^+$ + Amino dicarboxylic → Amide (ví dụ: $NH_4^+$ + Glutamic acid → Glutamin). Cách này giúp giải độc và dự trữ ammonium cho tế bào.

▸ 3 nhân tố ngoại cảnh ảnh hưởng

▸ Tưới nước hợp lí

Cân bằng nước đạt được khi lượng nước hấp thụ ≥ lượng thoát ra. Khi mất cân bằng (hạn, mặn, ngập úng) → cây héo lá.

▸ Bón phân hợp lí

Trong giới hạn nhất định, lượng phân bón tỉ lệ thuận với năng suất.

Để xem lý thuyết đầy đủ với sơ đồ tư duy, các sai lầm thường gặp, phương pháp giải đầy đủ các dạng bài tập:

Sau khi nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 25 câu bám sát SGK Kết Nối Tri Thức!