Mối Quan Hệ Giữa Các Quá Trình Sinh Lí Trong Cơ Thể Sinh Vật
Các quá trình sinh lí ở thực vật · Các quá trình sinh lí ở động vật · Cơ thể là hệ thống mở, tự điều chỉnh
Trong cơ thể thực vật cũng như động vật diễn ra rất nhiều quá trình sinh lí. Mỗi quá trình đảm nhận một chức năng khác nhau, tuy nhiên giữa các quá trình lại có mối quan hệ mật thiết với nhau, đảm bảo cho sự hoạt động thống nhất của cơ thể.
Cơ thể thực vật diễn ra nhiều quá trình sinh lí như: trao đổi nước, dinh dưỡng khoáng, quang hợp, hô hấp…
| Quá trình | Vị trí chủ yếu | Chức năng |
|---|---|---|
| Hấp thụ nước và chất khoáng | Rễ (lông hút) | Cung cấp nguyên liệu cho mọi hoạt động |
| Vận chuyển trong mạch gỗ | Mạch gỗ (xylem) | Vận chuyển nước và chất khoáng từ rễ lên lá |
| Quang hợp | Lá (lục lạp) | Tạo chất hữu cơ và O₂ |
| Thoát hơi nước | Lá (khí khổng) | Tạo lực hút kéo nước lên, hạ nhiệt cho lá |
| Vận chuyển trong mạch rây | Mạch rây (phloem) | Vận chuyển chất hữu cơ từ lá đến các bộ phận |
| Hô hấp | Tất cả các bộ phận sống | Phân giải chất hữu cơ → năng lượng + CO₂ |
Các quá trình sinh lí ở thực vật có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Dưới đây là hai mối quan hệ điển hình.
• Quang hợp tạo ra chất hữu cơ và O₂ → là nguyên liệu cho hô hấp.
• Hô hấp phân giải chất hữu cơ → cung cấp năng lượng (ATP) cho mọi hoạt động sống, trong đó có quang hợp; đồng thời thải CO₂ → là nguyên liệu cho quang hợp.
• Thoát hơi nước ở lá tạo lực hút kéo nước từ rễ lên lá liên tục (động lực đầu trên của dòng mạch gỗ).
• Hấp thụ nước ở rễ cung cấp nước cho thoát hơi nước và cho mọi hoạt động sống.
→ Nếu rễ không hấp thụ đủ nước mà lá vẫn thoát hơi mạnh → cây sẽ héo.
Cơ thể động vật diễn ra nhiều quá trình sinh lí như: tiêu hoá, hô hấp, bài tiết, tuần hoàn…
| Quá trình | Hệ cơ quan | Chức năng |
|---|---|---|
| Tiêu hoá | Hệ tiêu hoá | Biến đổi thức ăn → chất dinh dưỡng cho cơ thể |
| Hô hấp | Hệ hô hấp | Lấy O₂ vào, thải CO₂ ra |
| Tuần hoàn | Hệ tuần hoàn | Vận chuyển chất dinh dưỡng, O₂, CO₂, chất thải |
| Bài tiết | Hệ bài tiết | Loại bỏ chất thải, duy trì cân bằng môi trường trong |
Mỗi quá trình đảm nhận chức năng khác nhau nhưng giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ. Cơ thể chỉ tồn tại, sinh trưởng, phát triển bình thường khi các hoạt động sinh lí này diễn ra nhịp nhàng.
Ngược lại, hô hấp lấy O₂ cung cấp cho máu để tuần hoàn vận chuyển đến tế bào.
Trong quá trình sống, cơ thể thực vật và động vật thường xuyên trao đổi chất và năng lượng với môi trường. Mặc dù là hệ thống mở, nhưng cơ thể vẫn có khả năng tự điều chỉnh trước những thay đổi của môi trường, đảm bảo cho các hoạt động sống diễn ra ổn định.
• Lấy O₂, nước, chất dinh dưỡng từ môi trường.
• Thải CO₂, nước, chất thải ra môi trường.
• Duy trì nội cân bằng (thân nhiệt, độ pH, áp suất thẩm thấu…).
• Đảm bảo các hoạt động sống diễn ra ổn định.
• Khi trời nóng → cơ thể đổ mồ hôi → hạ nhiệt.
• Khi thiếu nước → cây đóng khí khổng để giảm thoát hơi nước.
→ Đây chính là biểu hiện của tính tự điều chỉnh – đặc tính cơ bản giúp cơ thể duy trì sự sống.
Luyện tập Bài 28 – Mối quan hệ giữa các quá trình sinh lí!
14 câu: 12 trắc nghiệm · 2 đúng/sai
Tuyệt vời!
Cô Nguyễn Ngọc Châu
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Sinh Học THPT
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sinh học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ AT sinh học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Trần Phú