Câu hỏi mở đầu trang 51

Đề bài: Em đã được học về Trung Quốc và Ấn Độ – những nền văn minh lớn của nhân loại. Giữa hai trung tâm văn minh này là khu vực Đông Nam Á, với vị trí rất quan trọng, là “ngã tư đường” của thế giới. Từ những thế kỉ trước đến đầu Công nguyên, ở đây đã hình thành các quốc gia đầu tiên. Quá trình đó diễn ra như thế nào? Các quốc gia đó đã phát triển ra sao đến thế kỉ VII?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi (vùng nhiệt đới gió mùa, mưa nhiều), cư dân Đông Nam Á đã sớm phát triển nông nghiệp trồng lúa nước và các nghề thủ công.
• Cùng với hoạt động giao lưu kinh tế, văn hóa với Trung Quốc và Ấn Độ, các quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á đã lần lượt ra đời và phát triển từ khoảng những thế kỉ trước Công nguyên đến thế kỉ VII.

1. “Cái nôi” của nền văn minh lúa nước

Câu hỏi mục 1 trang 51

Đề bài: Dựa vào thông tin ở trên, kết hợp khai thác lược đồ hình 1 (tr.52), hãy mô tả vị trí địa lí của khu vực Đông Nam Á.

Lời giải:

Em đọc thông tin và quan sát lược đồ, rồi mô tả vị trí địa lí của khu vực Đông Nam Á theo các ý:

• Đông Nam Á nằm án ngữ trên con đường hàng hải nối liền giữa Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương.
• Vì thế, từ lâu khu vực này được coi là cầu nối giữa Trung Quốc, Nhật Bản với Ấn Độ, Tây Á và Địa Trung Hải.
• Đông Nam Á gồm hai khu vực riêng biệt: Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo.
• Khu vực này nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, có lượng mưa lớn nên rất thích hợp cho cây lúa nước và nhiều cây trồng khác phát triển.

2. Quá trình hình thành các quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á

Câu hỏi 1 mục 2 trang 52

Đề bài: Hãy chỉ và kể tên một số quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á trên lược đồ hình 1 (tr.52).

Lời giải:

Quan sát lược đồ hình 1, em chỉ và kể tên một số quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á đã xuất hiện trong khoảng thế kỉ VII TCN đến thế kỉ VII:

• Các quốc gia Văn Lang – Âu Lạc, Chăm-pa (Lâm Ấp), Phù Nam (đều thuộc lãnh thổ Việt Nam ngày nay).
• Các quốc gia ở hạ lưu sông Chao Phray-a (thuộc Thái Lan ngày nay).
• Các quốc gia trên các đảo thuộc In-đô-nê-xi-a ngày nay.

Câu hỏi 2 mục 2 trang 52

Đề bài: Tư liệu (tr.52) và hình 2, 3 chứng tỏ điều gì về giao lưu thương mại của các quốc gia sơ kì Đông Nam Á vào những thế kỉ đầu Công nguyên?

Lời giải:

Em xem các hiện vật và tư liệu rồi rút ra nhận xét:

• Hình 2 – Đồng tiền vàng La Mã tìm thấy ở Óc Eo cho thấy các quốc gia sơ kì Đông Nam Á đã có buôn bán với La Mã (phương Tây).
• Hình 3 – Nhẫn vàng khắc chữ Phạn của Ấn Độ cho thấy mối giao lưu với Ấn Độ.
• Tư liệu: cột đá khắc chữ Phạn và hiện vật gốm thời nhà Hán tìm thấy ở đảo Boóc-nê-ô cho thấy quan hệ buôn bán với Trung Quốc; ở Thái Lan còn tìm thấy tượng Phật và đèn đồng kiểu La Mã.

Kết luận: những hiện vật và tư liệu trên chứng tỏ ngay từ những thế kỉ đầu Công nguyên, các quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á đã có hoạt động giao lưu, buôn bán rộng rãi với nhiều nơi như Trung Quốc, Ấn Độ và La Mã.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 52

Đề bài: Tác động của việc giao lưu thương mại đối với sự ra đời của các quốc gia sơ kì Đông Nam Á như thế nào?

Lời giải:

Việc giao lưu thương mại có tác động lớn đến sự ra đời của các quốc gia sơ kì Đông Nam Á:

• Buôn bán bằng đường biển ngày càng phát đạt đã thúc đẩy kinh tế của khu vực phát triển.
• Nhờ đó, xuất hiện những thành thị đồng thời là hải cảng sầm uất như Óc Eo (Việt Nam), Ta-cô-la (nay thuộc Thái Lan).
• Cùng với nông nghiệp trồng lúa nước và các nghề thủ công, hoạt động giao lưu kinh tế, văn hóa với Trung Quốc và Ấn Độ chính là cơ sở cho sự ra đời của các quốc gia sơ kì trong khu vực.

Bài 2 trang 52

Đề bài: Sưu tầm thêm thông tin từ sách, báo, internet về quá trình hình thành của một quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á mà em thích và chia sẻ với bạn.

Lời giải (gợi ý cách làm):

Đây là bài tập sưu tầm, em làm theo các bước sau:

• Bước 1 – Chọn quốc gia: chọn một quốc gia sơ kì mà em thích, ví dụ Văn Lang – Âu Lạc hoặc Phù Nam.
• Bước 2 – Sưu tầm thông tin: tìm trong sách, báo, internet những thông tin về thời gian ra đời, địa bàn, đời sống kinh tế (trồng lúa nước, nghề thủ công) và hoạt động buôn bán của quốc gia đó.
• Bước 3 – Trình bày và chia sẻ: sắp xếp thông tin ngắn gọn theo thứ tự, kèm hình ảnh (nếu có) rồi giới thiệu với các bạn trong lớp.

Bài 3 trang 52

Đề bài: Sưu tầm những câu thành ngữ, tục ngữ của người Việt liên quan đến lúa, gạo.

Lời giải (gợi ý):

Em có thể sưu tầm và ghi lại một số câu thành ngữ, tục ngữ quen thuộc của người Việt nói về lúa, gạo, ví dụ:

• “Một hạt thóc vàng, chín giọt mồ hôi.”
• “Ăn một bát cơm, nhớ người cày ruộng.”
• “Người sống về gạo, cá bạo về nước.”
• “Được mùa lúa, úa mùa cau.”
• “Cơm tẻ mẹ ruột.”

(Em có thể tìm thêm nhiều câu khác và ghi vào vở để bài làm phong phú hơn.)

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn