Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 131
Đề bài: Bề mặt Trái Đất không bằng phẳng mà rất lồi lõm. Những nơi cao là vùng núi, cao nhất là đỉnh Ê-vơ-rét (Chô-mô-lung-ma) với độ cao 8 848 m. Những nơi thấp là những vực sâu dưới đáy đại dương, sâu nhất là vực Ma-ri-an với độ sâu khoảng 11 000 m. Theo em, điều gì khiến bề mặt Trái Đất lồi lõm như vậy?
Lời giải:
Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:
- Bề mặt Trái Đất lồi lõm như vậy là do chịu tác động đồng thời của hai quá trình: quá trình nội sinh (xảy ra trong lòng Trái Đất) và quá trình ngoại sinh (xảy ra trên bề mặt Trái Đất).
- Hai quá trình này diễn ra cùng lúc, tạo nên những nơi cao (núi) và những nơi thấp (vực sâu), khiến bề mặt Trái Đất không bằng phẳng.
1. Quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh
Câu hỏi mục 1 trang 131
Đề bài: Dựa vào nội dung kiến thức dưới đây, em hãy cho biết:
- Quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh khác nhau như thế nào.
- Trong các hình 1, 2, 3, 4, hình nào thể hiện tác động chủ yếu của quá trình nội sinh, hình nào thể hiện tác động chủ yếu của quá trình ngoại sinh.
Lời giải:
Em trả lời theo hai ý.
1. Sự khác nhau giữa quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh:
- Quá trình nội sinh: là các quá trình xảy ra trong lòng Trái Đất. Quá trình này làm di chuyển các mảng kiến tạo, nén ép các lớp đất đá hoặc đẩy vật chất nóng chảy ở dưới sâu ra ngoài mặt đất, tạo thành núi lửa, động đất,… (có xu hướng làm cho bề mặt đất gồ ghề hơn).
- Quá trình ngoại sinh: là các quá trình xảy ra ở bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất. Quá trình này có xu hướng phá vỡ, san bằng các địa hình do nội sinh tạo nên, đồng thời tạo ra các dạng địa hình mới.
Như vậy, hai quá trình này ngược nhau: nội sinh có xu hướng làm bề mặt đất gồ ghề lên, còn ngoại sinh có xu hướng san bằng, phá vỡ địa hình.
2. Phân loại các hình:
- Thể hiện tác động chủ yếu của quá trình nội sinh: Hình 1 (nếp uốn của các lớp đá) và Hình 2 (đứt gãy).
- Thể hiện tác động chủ yếu của quá trình ngoại sinh: Hình 3 (dạng địa hình do sóng mài mòn) và Hình 4 (nấm đá do gió thổi mòn).
2. Hiện tượng tạo núi
Câu hỏi mục 2 trang 132
Đề bài:
- Quan sát hình 5 và đọc thông tin trong mục 2, em hãy trình bày hiện tượng tạo núi.
- Ngoại sinh có vai trò như thế nào trong việc làm biến đổi hình dạng của núi?
Lời giải:
1. Trình bày hiện tượng tạo núi:
Em quan sát Hình 5 và đọc thông tin mục 2 để trình bày:
- Trong quá trình di chuyển, các địa mảng có thể xô vào nhau hoặc tách xa nhau.
- Khi hai địa mảng xô vào nhau, các lớp đất đá ở đới tiếp giáp giữa hai mảng bị dồn ép, uốn lên thành núi; hoặc bị đứt gãy, vật chất nóng chảy phun trào lên mặt đất tạo thành núi lửa.
- Như vậy, núi được hình thành chủ yếu do tác động của quá trình nội sinh (các mảng kiến tạo xô vào nhau).
2. Vai trò của ngoại sinh trong việc làm biến đổi hình dạng của núi:
- Cùng lúc với việc núi được nâng cao do nội sinh, núi cũng chịu tác động phá hủy, bào mòn của quá trình ngoại sinh.
- Vì vậy, theo thời gian, hình dạng của núi thay đổi: ở những vùng núi trẻ (mới hình thành), nội sinh mạnh hơn nên núi vẫn tiếp tục được nâng cao; ở những vùng núi già (hình thành đã lâu), ngoại sinh mạnh hơn nên núi bị bào mòn mạnh, thấp và tròn hơn.
Luyện tập và Vận dụng
Bài 1 trang 132
Đề bài: Em hãy nêu vai trò của quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh trong việc hình thành địa hình bề mặt Trái Đất.
Lời giải:
Em nêu vai trò của từng quá trình:
- Quá trình nội sinh: làm di chuyển các mảng kiến tạo, nén ép hoặc làm đứt gãy các lớp đất đá, đẩy vật chất nóng chảy ra ngoài,… từ đó tạo nên các dạng địa hình lớn, làm cho bề mặt Trái Đất gồ ghề hơn (ví dụ: tạo thành núi, núi lửa).
- Quá trình ngoại sinh: có xu hướng phá vỡ, san bằng các địa hình do nội sinh tạo nên, đồng thời tạo ra các dạng địa hình mới.
Hai quá trình này diễn ra đồng thời và có tác động trái ngược nhau, cùng nhau tạo nên địa hình bề mặt Trái Đất.
Bài 2 trang 132
Đề bài: Nêu tác động đồng thời của quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh trong hiện tượng tạo núi.
Lời giải:
Trong hiện tượng tạo núi, hai quá trình tác động đồng thời như sau:
- Quá trình nội sinh làm cho núi được hình thành và nâng cao (do các mảng kiến tạo xô vào nhau, làm các lớp đất đá uốn lên hoặc đứt gãy).
- Cùng lúc đó, quá trình ngoại sinh lại bào mòn, phá hủy làm cho núi dần thấp xuống và thay đổi hình dạng.
Kết quả là: ở vùng núi trẻ, nội sinh mạnh hơn nên núi tiếp tục được nâng cao; ở vùng núi già, ngoại sinh mạnh hơn nên núi bị bào mòn mạnh.
Bài 3 trang 132
Đề bài: Thu thập thông tin, hình ảnh về một số dạng địa hình do gió, nước,… tạo thành và chia sẻ với các bạn.
Lời giải:
Đây là bài tập thực hành, em tự sưu tầm và chia sẻ. Em có thể làm theo gợi ý sau:
- Địa hình do gió tạo thành: ví dụ nấm đá ở các vùng hoang mạc (như Hình 4 trong bài), các cồn cát di động ở hoang mạc.
- Địa hình do nước tạo thành: ví dụ các dạng địa hình do sóng biển mài mòn ở bờ biển (như Hình 3 trong bài), hang động, các bãi bồi ven sông.
Thầy Võ Thành Luận
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn