Câu hỏi mở đầu trang 65

Đề bài: Thành cổ Luy Lâu (nay thuộc phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh) từ thời Hán đã là trị sở của chính quyền đô hộ. Đây cũng là nơi lưu lại dấu tích liên quan đến chính sách cai trị và sự chuyển biến trong đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa của người Việt thời Bắc thuộc. Sự hiện diện của những dấu tích ấy gợi cho em suy nghĩ gì về giai đoạn lịch sử đặc biệt này?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Những dấu tích ở thành cổ Luy Lâu gợi cho em suy nghĩ về thời kì Bắc thuộc – giai đoạn nước ta bị các triều đại phong kiến phương Bắc đô hộ trong hơn một nghìn năm.
• Đó là giai đoạn nhân dân ta phải chịu nhiều chính sách cai trị, bóc lột nặng nề. Nhưng đồng thời, đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa của người Việt vẫn có những chuyển biến đáng kể và người Việt vẫn giữ được bản sắc của mình.

1. Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc

a) Về bộ máy cai trị

Câu hỏi mục 1a trang 66

Đề bài: Hãy cho biết một số chính sách để áp đặt bộ máy cai trị của phong kiến phương Bắc ở nước ta.

Lời giải:

Em đọc nội dung mục a và nêu các chính sách về bộ máy cai trị:

• Năm 179 TCN, Triệu Đà chiếm được Âu Lạc. Từ đó, các triều đại phong kiến phương Bắc đều sáp nhập nước ta vào lãnh thổ Trung Quốc.
• Các triều đại từ Hán đến Đường đã chia nước ta thành các đơn vị hành chính như châu – quận, dưới châu – quận là huyện.
• Từ sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40 – 43), chính quyền từ cấp huyện trở lên đều do người Hán nắm giữ.
• Chính quyền đô hộ cho xây đắp các thành lũy lớn ở trị sở các châu – quận (như thành Luy Lâu, thành Tống Bình – Đại La) và bố trí lực lượng quân đồn trú để bảo vệ chính quyền.
• Từ nhà Hán, các triều đại đều áp dụng luật pháp hà khắc và thẳng tay đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân ta.

b) Về kinh tế

Câu hỏi mục 1b trang 67

Đề bài: Đoạn tư liệu 1 và thông tin ở trên cho em biết điều gì về chính sách bóc lột kinh tế của các triều đại phong kiến phương Bắc?

Lời giải:

Đoạn tư liệu 1 và thông tin trong bài cho em biết về chính sách bóc lột kinh tế rất nặng nề:

• Các quan cai trị phương Bắc chiếm ruộng đất của nhân dân Âu Lạc, lập thành ấp, trại và bắt dân ta cày cấy.
• Chúng áp đặt chính sách tô thuế nặng nề, đặc biệt là dưới thời Đường.
• Chính quyền đô hộ còn nắm độc quyền về sắt và muối, bắt nhân dân ta cống nạp nhiều loại vải vóc, hương liệu, sản vật quý để đưa về Trung Quốc.
• Qua đoạn tư liệu 1, em còn thấy nhiều quan lại đô hộ rất tham lam, không liêm khiết, ra sức vơ vét của cải của nhân dân ta.

c) Về văn hóa – xã hội

Câu hỏi mục 1c trang 68

Đề bài: Chính quyền phong kiến phương Bắc đã thực hiện chính sách cai trị về văn hóa đối với nước ta như thế nào?

Lời giải:

Về văn hóa, trong suốt thời Bắc thuộc, chính quyền phong kiến phương Bắc đều thực hiện chính sách đồng hóa dân tộc Việt, cụ thể:

• Đưa người Hán sang ở cùng với dân Việt.
• Bắt nhân dân ta phải theo phong tục, luật pháp của người Hán.
• Tìm mọi cách xóa bỏ những tập quán lâu đời của người Việt.

2. Những chuyển biến về kinh tế – xã hội trong thời kì Bắc thuộc

Mặc dù bị kìm hãm bởi chính sách cai trị và bóc lột, nhưng trong hơn một nghìn năm Bắc thuộc, kinh tế, xã hội và văn hóa của người Việt vẫn có sự chuyển biến đáng kể.

Câu hỏi 1 mục 2 trang 69

Đề bài: Hãy nêu sự chuyển biến về kinh tế và xã hội ở nước ta dưới thời Bắc thuộc.

Lời giải:

Em trình bày theo hai mặt: chuyển biến về kinh tế và chuyển biến về xã hội.

a) Chuyển biến về kinh tế:

• Trồng lúa nước vẫn là nghề chính, bên cạnh trồng cây ăn quả, hoa màu và chăn nuôi.
• Nhờ sự phát triển của công cụ sản xuất và kĩ thuật đắp đê, làm thủy lợi nên đã tạo ra những vùng trồng lúa nước rộng lớn.
• Các nghề rèn sắt, đúc đồng, làm gốm, làm mộc, làm đồ trang sức (vàng, bạc) vẫn tiếp tục được duy trì với kĩ thuật cao hơn. Một số nghề mới xuất hiện như làm giấy, thủy tinh.
• Một số đường giao thông thủy, bộ được hình thành. Hoạt động buôn bán trong nước và với các nước khác được đẩy mạnh hơn trước.

b) Chuyển biến về xã hội:

• Một số quan lại, địa chủ người Hán bị Việt hóa.
• Tầng lớp hào trưởng bản địa hình thành từ bộ phận quý tộc trong xã hội Âu Lạc cũ, có uy tín và vị thế quan trọng trong đời sống xã hội.
• Mâu thuẫn bao trùm trong xã hội bấy giờ là mâu thuẫn giữa nhân dân Âu Lạc với chính quyền đô hộ phương Bắc. Đó là nguyên nhân làm bùng lên các cuộc đấu tranh giành độc lập liên tục trong suốt thời kì Bắc thuộc.

Câu hỏi 2 mục 2 trang 69

Đề bài: Theo em, tầng lớp nào trong xã hội sẽ là thủ lĩnh của những cuộc đấu tranh giành độc lập cho người Việt? Vì sao?

Lời giải:

• Theo em, tầng lớp hào trưởng bản địa (người Việt) sẽ là thủ lĩnh của những cuộc đấu tranh giành độc lập.
• Vì: đây là tầng lớp hình thành từ bộ phận quý tộc trong xã hội Âu Lạc cũ, có uy tín và vị thế quan trọng trong đời sống xã hội nên có khả năng đứng ra tập hợp, lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống lại chính quyền đô hộ.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 69

Đề bài: Tại sao chính quyền phong kiến phương Bắc thực hiện chính sách đồng hóa dân tộc Việt?

Lời giải:

Chính quyền phong kiến phương Bắc thực hiện chính sách đồng hóa dân tộc Việt vì:

• Chúng muốn biến người Việt trở nên giống người Hán về phong tục, tập quán, lối sống.
• Mục đích sâu xa là để xóa bỏ bản sắc của dân tộc Việt, khiến người Việt quên đi nguồn gốc của mình, từ đó thôn tính và cai trị nước ta lâu dài.

Bài 2 trang 69

Đề bài: Em hãy cho biết hậu quả chính sách bóc lột kinh tế của các triều đại phong kiến phương Bắc đối với nước ta (theo bảng dưới đây).

Lời giải:

Em hoàn thành bảng bằng cách điền phần hậu quả còn thiếu (dấu “?”) dựa vào nội dung bài học:

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn