Câu hỏi mở đầu trang 19

Đề bài: Trong Lời mở đầu của tác phẩm Mười ngày rung chuyển thế giới (Ten days that shook the World), nhà báo Giôn Rít (Mỹ) đã đánh giá Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 là “một trong những sự kiện vĩ đại nhất của lịch sử”, mở đường cho sự ra đời Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết. Tác phẩm đã được xuất bản ở nhiều nước trên thế giới. Vì sao Cách mạng tháng Mười Nga được đánh giá cao như vậy? Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về quá trình hình thành và ý nghĩa của sự ra đời Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Lời giải:

Cách mạng tháng Mười Nga được đánh giá cao vì:

• Đây là cuộc cách mạng đã lật đổ chính quyền tư sản, đưa giai cấp công nhân và nhân dân lao động lên làm chủ đất nước.
• Mở đường cho sự ra đời của Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới – Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết.
• Có ảnh hưởng to lớn đến phong trào cách mạng và giải phóng dân tộc trên toàn thế giới.

Những hiểu biết cơ bản:

• Quá trình hình thành: Sau Cách mạng tháng Mười Nga (1917), Chính quyền Xô viết được thành lập → các nước Cộng hoà Xô viết đoàn kết chống thù trong, giặc ngoài → ngày 30 – 12 – 1922, Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô) được thành lập.
• Ý nghĩa: Liên Xô ra đời phù hợp với lợi ích các dân tộc, mở ra con đường giải quyết vấn đề dân tộc trên cơ sở bình đẳng; trở thành biểu tượng và chỗ dựa cho phong trào cách mạng thế giới.

1. Quá trình hình thành Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết

Câu hỏi trang 20

Đề bài: Trình bày quá trình hình thành Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Lời giải:

Quá trình hình thành Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết diễn ra qua các mốc chính sau:

• Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga: Nhiệm vụ hàng đầu của Chính quyền Xô viết là đập tan bộ máy nhà nước cũ, xây dựng nhà nước mới của những người lao động.
• Đêm 25 – 10 – 1917 (ngày 7 – 11 – 1917 theo lịch mới): Đại hội Xô viết toàn Nga lần thứ hai khai mạc tại Điện Xmô-nưi, ra tuyên bố thành lập Chính quyền Xô viết do Lê-nin đứng đầu.
• Trong cuộc chiến đấu chống thù trong, giặc ngoài (1918 – 1921): Các nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa trên đất nước Xô viết đã đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau để giữ vững chính quyền Xô viết.
• Sau khi chiến tranh kết thúc: Nhiệm vụ khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ đất nước đòi hỏi sự liên minh chặt chẽ hơn giữa các nước Cộng hoà Xô viết.
• Tư tưởng chỉ đạo của Lê-nin: Bình đẳng về mọi mặt, quyền dân tộc tự quyết, xây dựng một cộng đồng anh em giữa các dân tộc.
• Ngày 30 – 12 – 1922, tại Mát-xcơ-va: Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang đã thông qua Tuyên ngôn thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết (gọi tắt là Liên Xô) và bản Hiệp ước Liên bang.
  • Khi mới thành lập, Liên Xô gồm 4 nước: Nga, U-crai-na, Bê-lô-rút-xi-a và Ngoại Cáp-ca-dơ.
  • Đến năm 1940, Liên Xô gồm 15 nước cộng hoà.
• Tháng 1 – 1924: Bản Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô được thông qua → hoàn thành quá trình thành lập Nhà nước Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới.
• Ngày 21 – 1 – 1924: V. I. Lê-nin qua đời, Xta-lin tiếp tục lãnh đạo công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước Liên Xô.

2. Ý nghĩa của sự ra đời Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết

Câu hỏi trang 21

Đề bài: Phân tích ý nghĩa việc thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Lời giải:

Ý nghĩa trong nước:

• Quá trình thành lập Liên Xô phù hợp với lợi ích chung của các dân tộc trên đất nước Xô viết.
• Sức mạnh của tình đoàn kết, hợp tác, giúp đỡ giữa các dân tộc tạo điều kiện cho sự phát triển nhanh chóng về kinh tế, xã hội của tất cả các nước Cộng hoà.
• Tăng cường vị thế của Liên Xô trên trường quốc tế.
• Mở ra con đường giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc trên cơ sở bình đẳng và giúp đỡ lẫn nhau.

Ý nghĩa quốc tế:

• Liên Xô trở thành biểu tượng và là chỗ dựa về tinh thần, vật chất to lớn cho phong trào cách mạng thế giới.
• Những thành tựu của Liên Xô đã cổ vũ, lôi cuốn mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc tại những nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ La-tinh.
• Tạo tiền đề cho sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới.

Luyện tập và Vận dụng

Luyện tập 1 trang 21

Đề bài: Lập bảng tóm tắt quá trình hình thành Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết.

Lời giải:

Luyện tập 2 trang 21

Đề bài: Vì sao nói: Liên Xô trở thành chỗ dựa tinh thần, vật chất cho phong trào cách mạng thế giới.

Lời giải:

Nói Liên Xô trở thành chỗ dựa tinh thần, vật chất cho phong trào cách mạng thế giới vì:

• Về tinh thần:
  • Liên Xô là Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới → trở thành biểu tượng cho lí tưởng và mục tiêu đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động toàn thế giới.
  • Sự tồn tại và phát triển của Liên Xô đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ La-tinh.
• Về vật chất:
  • Liên Xô đã giúp đỡ về kinh tế, kĩ thuật, quân sự cho phong trào cách mạng ở nhiều nước.
  • Tạo tiền đề cho sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới.

→ Chính vì vậy, Liên Xô trở thành chỗ dựa vững chắc cả về tinh thần lẫn vật chất cho phong trào cách mạng thế giới.

Vận dụng trang 21

Đề bài: Theo kết quả cuộc khảo sát (năm 2021) của Trung tâm Nghiên cứu dư luận xã hội toàn Nga, khoảng 67% người được hỏi có mong muốn khôi phục Liên Xô. Theo em, vì sao cho đến nay có nhiều người dân Nga vẫn tôn trọng và mong muốn gìn giữ những giá trị của Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết?

Lời giải:

Nhiều người dân Nga vẫn tôn trọng và mong muốn gìn giữ những giá trị của Liên Xô vì:

• Liên Xô là Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, là niềm tự hào của các dân tộc trên đất nước Xô viết.
• Dưới thời Liên Xô, các dân tộc được bình đẳng, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển → đời sống nhân dân được cải thiện, kinh tế – xã hội phát triển nhanh chóng.
• Liên Xô đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế, khoa học – kĩ thuật, quân sự,… đưa đất nước trở thành cường quốc trên thế giới.
• Liên Xô có vai trò quyết định trong việc đánh bại chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứ hai, cứu loài người khỏi thảm hoạ phát xít.
• Liên Xô là chỗ dựa cho phong trào cách mạng thế giới, giúp đỡ nhiều nước giành độc lập → có vị thế quốc tế cao.

→ Những giá trị to lớn đó khiến nhiều người dân Nga ngày nay vẫn tôn trọng, gìn giữ và mong muốn khôi phục Liên Xô.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên