Câu hỏi mở đầu trang 14

Đề bài: Hãy quan sát tờ lịch bên cạnh và cho biết vì sao trên cùng một tờ lịch lại ghi hai ngày khác nhau?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Trên cùng một tờ lịch ghi hai ngày khác nhau vì người ta ghi theo hai loại lịch: một ngày tính theo dương lịch và một ngày tính theo âm lịch.
• Ở nước ta, dương lịch được dùng chính thức, nhưng âm lịch vẫn được dùng phổ biến trong nhân dân. Vì vậy, trên tờ lịch thường in cả ngày, tháng, năm của cả hai loại lịch này.

1. Vì sao phải xác định thời gian trong lịch sử?

Câu hỏi mục 1 trang 14

Đề bài: Tại sao phải xác định thời gian trong lịch sử? Con người thời xưa đã xác định thời gian bằng những cách nào?

Lời giải:

Em trả lời theo hai ý:

a) Vì sao phải xác định thời gian trong lịch sử?

• Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ theo trình tự thời gian.
• Muốn hiểu và dựng lại lịch sử, ta cần sắp xếp tất cả sự kiện theo đúng trình tự của nó. Vì vậy, phải xác định được thời gian.

b) Con người thời xưa đã xác định thời gian bằng những cách nào?

• Từ xa xưa, các dân tộc trên thế giới đã sáng tạo ra nhiều cách đo thời gian khác nhau.
• Họ đã chế tạo ra các dụng cụ đo thời gian như đồng hồ cát, đồng hồ nước và đồng hồ mặt trời.

2. Các cách tính thời gian trong lịch sử

Câu hỏi 1 mục 2 trang 15

Đề bài: Muốn biết năm 2000 TCN cách năm hiện tại bao nhiêu năm thì em sẽ tính như thế nào?

Lời giải:

Em làm theo cách sau:

• Năm “TCN” (trước Công nguyên) là những năm xảy ra trước năm 1 của Công nguyên.
• Để tính một năm TCN cách năm hiện tại bao nhiêu năm, ta lấy: số năm TCN cộng với số năm hiện tại.
• Ví dụ: nếu năm hiện tại là năm 2021, thì năm 2000 TCN cách năm hiện tại là: 2000 + 2021 = 4021 (năm).

Câu hỏi 2 mục 2 trang 15

Đề bài: Hãy cho biết các cách tính thời gian trong lịch sử.

Lời giải:

Em đọc nội dung mục 2 và nêu các cách tính thời gian:

• Từ thời cổ đại, con người đã nghĩ ra cách làm lịch. Có hai loại lịch chính là âm lịch và dương lịch:
  • Âm lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất.
  • Dương lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời.
• Về sau, dương lịch được hoàn chỉnh và thống nhất để các dân tộc đều có thể sử dụng, đó là Công lịch.
• Công lịch lấy năm ra đời của Chúa Giê-su là năm đầu tiên của Công nguyên. Ngay trước năm đó là năm 1 trước Công nguyên (TCN).
• Theo Công lịch, người ta còn chia thời gian thành: thập kỉ (10 năm), thế kỉ (100 năm) và thiên niên kỉ (1 000 năm).

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 15

Đề bài: Các sự kiện dưới đây xảy ra cách năm hiện tại khoảng bao nhiêu năm?

• Khoảng thiên niên kỉ III TCN, người Ai Cập đã biết làm lịch.
• Thục Phán lập ra nước Âu Lạc vào khoảng năm 208 TCN.

Lời giải:

Vì cả hai sự kiện đều xảy ra trước Công nguyên nên ta tính bằng cách: lấy số năm TCN cộng với số năm hiện tại (ở đây lấy năm hiện tại là 2021 để tính mẫu).

• Người Ai Cập biết làm lịch (khoảng thiên niên kỉ III TCN): thiên niên kỉ III TCN tương ứng với khoảng năm 3000 TCN. Sự kiện này cách năm hiện tại khoảng: 3000 + 2021 = 5021 (năm).
• Thục Phán lập ra nước Âu Lạc (khoảng năm 208 TCN): sự kiện này cách năm hiện tại khoảng: 208 + 2021 = 2229 (năm).

Bài 2 trang 15

Đề bài: Hãy kể tên những ngày nghỉ lễ theo âm lịch và dương lịch ở nước ta.

Lời giải:

Em kể tên theo hai nhóm:

• Những ngày nghỉ lễ theo âm lịch: Tết Nguyên đán, Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3), Tết Trung thu (rằm tháng 8),…
• Những ngày nghỉ lễ theo dương lịch: Tết Dương lịch (1 – 1), ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30 – 4), ngày Quốc tế Lao động (1 – 5), ngày Quốc khánh (2 – 9),…

Bài 3 trang 15

Đề bài: Hãy lựa chọn và sắp xếp những sự kiện quan trọng của cá nhân em trong khoảng 5 năm gần đây theo đúng trình tự (có thể thể hiện trên trục thời gian).

Lời giải (gợi ý cách làm):

Đây là bài tập vận dụng, kết quả tùy vào mỗi em. Em làm theo hai bước:

• Bước 1 – Chọn các sự kiện quan trọng của bản thân: ví dụ năm vào lớp 1, năm đạt được một thành tích nào đó, năm chuyển nhà, năm vào lớp 6,…
• Bước 2 – Sắp xếp theo đúng trình tự thời gian (từ sớm đến muộn) và có thể vẽ thành một trục thời gian.

Ví dụ tham khảo (em thay bằng sự kiện của chính mình):

• Năm 2021: em đạt danh hiệu Học sinh Giỏi.
• Năm 2022: em được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tiền phong.
• Năm 2023: gia đình em chuyển đến nơi ở mới.
• Năm 2024: em tham gia một cuộc thi và đạt giải.
• Năm 2025: em vào học lớp 6.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn