Câu hỏi mở đầu trang 17

Đề bài: Người châu Phi, châu Á và châu Âu có màu da như thế nào? Liệu họ có cùng chung một nguồn gốc hay không? Nếu có thì từ đâu mà ra?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Người ở các châu lục có màu da khác nhau: người châu Phi thường có làn da đen, người châu Á da vàng, còn người châu Âu da trắng.
• Tuy màu da khác nhau, nhưng tất cả loài người đều có chung một nguồn gốc. Họ đều được phát triển (tiến hóa) lên từ một loài là Vượn người qua một quá trình rất dài.
• Sở dĩ màu da khác nhau là vì con người sống ở những khu vực, môi trường tự nhiên khác nhau trong thời gian rất lâu nên dần có những đặc điểm bên ngoài khác nhau.

1. Quá trình tiến hóa từ Vượn người thành người

Câu hỏi mục 1 trang 17

Đề bài: Dựa vào hình trên và trục thời gian (tr.16), em hãy cho biết quá trình tiến hóa từ Vượn người thành người đã trải qua các giai đoạn nào? Cho biết niên đại tương ứng của các giai đoạn đó.

Lời giải:

Quan sát hình và đọc nội dung bài học, em thấy quá trình tiến hóa từ Vượn người thành người trải qua ba giai đoạn nối tiếp nhau. Em đi từ giai đoạn sớm nhất đến giai đoạn muộn nhất:

• Giai đoạn 1 – Vượn người: sinh sống ở chặng đầu của quá trình, cách ngày nay khoảng 5 – 6 triệu năm.
• Giai đoạn 2 – Người tối cổ: từ Vượn người, một nhánh phát triển lên thành Người tối cổ, xuất hiện khoảng 4 triệu năm trước.
• Giai đoạn 3 – Người tinh khôn: đến khoảng 15 vạn năm trước, Người tối cổ biến đổi thành Người tinh khôn (con người ngày nay).

Như vậy, có thể tóm tắt quá trình tiến hóa theo thứ tự: Vượn người → Người tối cổ → Người tinh khôn.

(Lưu ý: về niên đại xuất hiện Người tinh khôn, có sách viết là khoảng 4 vạn năm trước.)

2. Những dấu tích của quá trình chuyển biến từ Vượn người thành người ở Đông Nam Á và Việt Nam

Câu hỏi mục 2 trang 18

Đề bài: Hãy chỉ ra những dấu tích của Người tối cổ tìm được ở Đông Nam Á và Việt Nam trên lược đồ (Hình 2, tr.18). Những dấu tích đó chứng tỏ điều gì?

Lời giải:

Em quan sát lược đồ và đọc nội dung bài học. Dấu tích của Người tối cổ được tìm thấy ở khắp Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Đó là những di cốt hóa thạch và công cụ đá do con người chế tạo ra.

a) Một số dấu tích ở khu vực Đông Nam Á:

• Hóa thạch Người tối cổ phát hiện trên đảo Gia-va (In-đô-nê-xi-a), có niên đại khoảng 2 triệu năm trước.
• Di cốt, mảnh di cốt và công cụ đá của Người tối cổ còn được tìm thấy ở Thái Lan, Phi-líp-pin, Ma-lai-xi-a.

b) Một số dấu tích ở Việt Nam:

• Răng của Người tối cổ tìm thấy ở Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (tỉnh Lạng Sơn).
• Công cụ đá được ghè đẽo thô sơ tìm thấy ở An Khê (tỉnh Gia Lai), Núi Đọ (tỉnh Thanh Hóa), Xuân Lộc và An Lộc (tỉnh Đồng Nai).

c) Những dấu tích đó chứng tỏ điều gì?

• Chứng tỏ Đông Nam Á và Việt Nam là một trong những nơi có con người xuất hiện từ rất sớm.
• Tại khu vực này đã diễn ra quá trình tiến hóa từ Vượn người thành người.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 19

Đề bài: Từ những thông tin và hình ảnh trong bài học, hãy cho biết những bằng chứng nào chứng tỏ khu vực Đông Nam Á và Việt Nam diễn ra quá trình tiến hóa từ Vượn người thành người.

Lời giải:

Để chứng tỏ ở Đông Nam Á và Việt Nam đã diễn ra quá trình tiến hóa, em hãy nêu các bằng chứng (dấu tích) theo từng giai đoạn của quá trình Vượn người → Người tối cổ → Người tinh khôn:

• Dấu tích của Vượn người: di cốt của loài Vượn người sống cách ngày nay khoảng 5 triệu năm được tìm thấy ở Mi-an-ma và In-đô-nê-xi-a.
• Dấu tích của Người tối cổ:
  • Hóa thạch trên đảo Gia-va (In-đô-nê-xi-a) có niên đại khoảng 2 triệu năm trước.
  • Ở Việt Nam: răng Người tối cổ ở Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng Sơn); công cụ đá ghè đẽo thô sơ ở An Khê (Gia Lai), Núi Đọ (Thanh Hóa), Xuân Lộc, An Lộc (Đồng Nai).
• Dấu tích của Người tinh khôn: chiếc sọ Người tinh khôn tìm thấy ở hang Ni-a (Ma-lai-xi-a), có niên đại cách ngày nay khoảng 4 vạn năm.

Như vậy, ở khu vực Đông Nam Á và Việt Nam đều có dấu tích của cả ba giai đoạn. Điều đó chứng tỏ nơi đây đã diễn ra quá trình tiến hóa liên tục từ Vượn người thành người.

Bài 2 trang 19

Đề bài: Quan sát Hình 1 (tr.17), em thấy Vượn người, Người tối cổ và Người tinh khôn có điểm gì khác nhau?

Lời giải:

Em quan sát ba hình theo thứ tự từ trái sang phải để thấy sự thay đổi rõ nhất là ở dáng đi, dáng đứng:

• Vượn người: dáng người còn khom, đi lom khom, hai chi trước thường chống xuống đất (gần giống cách đi của các loài vượn), thân mình nhiều lông.
• Người tối cổ: đã đi và đứng được bằng hai chân, hai chi trước trở thành tay và có thể cầm nắm; tuy nhiên dáng người vẫn còn hơi khom về phía trước. Thể tích sọ não lớn hơn Vượn người.
• Người tinh khôn: đứng và đi thẳng hoàn toàn, dáng người gần giống con người ngày nay.

Tóm lại, càng về sau, con người càng đứng thẳng hơn, dáng đi thẳng hơn và sọ não phát triển hơn.

Bài 3 trang 19

Đề bài: Hãy sưu tầm tư liệu (chữ viết, hình ảnh) và giới thiệu quá trình phát triển của người nguyên thủy trên thế giới hoặc ở Việt Nam.

Lời giải (gợi ý cách làm):

Đây là bài tập làm theo nhóm, kết quả tùy vào tư liệu mỗi nhóm sưu tầm được. Em có thể làm theo các bước sau:

• Bước 1 – Chọn chủ đề: chọn một trong hai hướng, ví dụ “Quá trình phát triển của người nguyên thủy ở Việt Nam”.
• Bước 2 – Sưu tầm tư liệu: tìm hình ảnh và thông tin trong bài học hoặc thư viện, ví dụ:
  • Răng hóa thạch của Người tối cổ ở hang Thẩm Khuyên (Lạng Sơn).
  • Công cụ đá ở Núi Đọ (Thanh Hóa).
  • Rìu tay ở di chỉ An Khê (Gia Lai).
• Bước 3 – Sắp xếp theo thứ tự thời gian: trình bày các tư liệu từ sớm đến muộn để thấy quá trình phát triển.
• Bước 4 – Viết lời chú giải: dưới mỗi hình ảnh, em ghi rõ tên dấu tích, nơi tìm thấy và niên đại (nếu có).

Ví dụ một dòng chú giải: “Rìu tay tìm thấy ở di chỉ An Khê (Gia Lai) – đây là một trong những dấu tích cổ xưa nhất, có niên đại cách ngày nay khoảng 80 vạn năm, cho thấy người nguyên thủy đã xuất hiện rất sớm trên đất nước Việt Nam.”

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn