Câu hỏi mở đầu trang 118

Đề bài: Trái Đất không đứng yên mà luôn tự quay quanh trục. Điều đó dẫn tới những hệ quả có tác động lớn với đời sống con người. Trái Đất tự quay như thế nào và dẫn tới những hệ quả gì?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Trái Đất tự quay quanh một trục tưởng tượng theo hướng từ tây sang đông, hết một vòng được quy ước là 24 giờ.
• Chuyển động này dẫn tới ba hệ quả chính: ngày và đêm luân phiên nhau; giờ trên Trái Đất (có giờ khác nhau ở các khu vực); và sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất.

1. Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

Câu hỏi 1 mục 1 trang 118

Đề bài: Dựa vào hình 1 và thông tin trong mục 1, em hãy cho biết:

• Hướng tự quay quanh trục của Trái Đất.
• Góc nghiêng của trục Trái Đất khi tự quay.
• Thời gian Trái Đất tự quay quanh trục hết một vòng.

Lời giải:

Em quan sát Hình 1 (chú ý mũi tên màu đỏ chỉ hướng quay) và đọc thông tin mục 1 để trả lời:

• Hướng tự quay: Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông.
• Góc nghiêng của trục: trong quá trình tự quay, trục Trái Đất luôn nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66°33′.
• Thời gian tự quay một vòng: Trái Đất tự quay quanh trục hết một vòng được quy ước là 24 giờ (một ngày đêm).

Câu hỏi 2 mục 1 trang 118

Đề bài: Sử dụng quả Địa Cầu để mô tả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất.

Lời giải:

Đây là bài thực hành với quả Địa Cầu. Em làm theo các bước sau:

• Đặt quả Địa Cầu trên bàn, chú ý trục của quả Địa Cầu được gắn nghiêng (tượng trưng cho trục Trái Đất nghiêng 66°33′).
• Dùng tay xoay quả Địa Cầu theo hướng từ tây sang đông (tức ngược chiều kim đồng hồ nếu nhìn từ trên cực Bắc xuống).
• Xoay đều một vòng để mô tả việc Trái Đất tự quay quanh trục hết một vòng (tương ứng 24 giờ).

2. Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

a) Ngày đêm luân phiên

Câu hỏi mục 2 trang 119

Đề bài: Sử dụng quả Địa Cầu để trình bày hiện tượng ngày đêm luân phiên trên Trái Đất.

Lời giải:

Đây là bài thực hành. Em làm theo các bước sau:

• Dùng một ngọn đèn (hoặc đèn pin) chiếu vào quả Địa Cầu để tượng trưng cho ánh sáng Mặt Trời. Vì Trái Đất có dạng khối cầu nên lúc nào đèn cũng chỉ chiếu sáng được một nửa quả Địa Cầu.
• Nửa được chiếu sáng là ban ngày, nửa nằm trong bóng tối là ban đêm.
• Xoay từ từ quả Địa Cầu theo hướng từ tây sang đông. Em sẽ thấy: nơi đang ở phần sáng (ngày) dần chuyển sang phần tối (đêm) và ngược lại.
• Như vậy, nhờ Trái Đất tự quay quanh trục mà khắp mọi nơi trên Trái Đất đều lần lượt có ngày và đêm luân phiên nhau.

b) Giờ trên Trái Đất

Câu hỏi 1 mục 2 trang 120

Đề bài: Dựa vào hình 2, em hãy:

• Cho biết tên một số quốc gia sử dụng giờ của nhiều khu vực.
• Kể tên một số quốc gia sử dụng cùng khu vực giờ với Việt Nam.

Lời giải:

Em quan sát Hình 2 (bản đồ các khu vực giờ) để trả lời.

Một số quốc gia sử dụng giờ của nhiều khu vực:

• Nga (9 múi giờ), Pháp (12 múi giờ), Mỹ (11 múi giờ), Anh (9 múi giờ), Ô-xtrây-li-a (8 múi giờ), Ca-na-đa (6 múi giờ), Đan Mạch (5 múi giờ), Niu Di-len (5 múi giờ).

Một số quốc gia sử dụng cùng khu vực giờ với Việt Nam:

• Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia, In-đô-nê-xi-a.

Câu hỏi 2 mục 2 trang 120

Đề bài: Đêm gala nghệ thuật “Sắc màu văn hóa bốn phương” được truyền hình trực tiếp vào 20 giờ ngày 31 tháng 5 năm 2019 tại Việt Nam. Vậy khi đó ở các địa điểm Xơ-un (Hàn Quốc), Mát-xcơ-va (Nga), Ma-ni-la (Phi-líp-pin) là mấy giờ?

Lời giải:

Cách làm: dựa vào Hình 2, em xác định khu vực giờ của từng địa điểm, rồi so với Việt Nam (khu vực giờ số 7) để cộng hoặc trừ số giờ chênh lệch. Nơi nào ở khu vực giờ lớn hơn thì giờ sớm hơn (cộng thêm), nơi nào ở khu vực giờ nhỏ hơn thì giờ muộn hơn (trừ bớt).

• Xơ-un (Hàn Quốc): ở khu vực giờ số 9, chênh với Việt Nam là +2 giờ. Giờ ở Xơ-un = 20 + 2 = 22 giờ ngày 31/5/2019.
• Mát-xcơ-va (Nga): ở khu vực giờ số 3, chênh với Việt Nam là −4 giờ. Giờ ở Mát-xcơ-va = 20 − 4 = 16 giờ ngày 31/5/2019.
• Ma-ni-la (Phi-líp-pin): ở khu vực giờ số 8, chênh với Việt Nam là +1 giờ. Giờ ở Ma-ni-la = 20 + 1 = 21 giờ ngày 31/5/2019.

c) Sự lệch hướng chuyển động của vật thể

Câu hỏi mục 2 trang 121

Đề bài: Quan sát hình 4, em hãy cho biết:

• Ở bán cầu Bắc, vật thể chuyển động theo chiều kinh tuyến lệch về bên trái hay bên phải so với hướng di chuyển ban đầu.
• Ở bán cầu Nam, vật thể chuyển động theo chiều kinh tuyến lệch về bên trái hay bên phải so với hướng di chuyển ban đầu.

Lời giải:

Em quan sát Hình 4 (so sánh mũi tên hướng ban đầu và mũi tên hướng sau khi lệch) để trả lời:

• Ở bán cầu Bắc, vật thể chuyển động theo chiều kinh tuyến bị lệch về bên phải so với hướng di chuyển ban đầu.
• Ở bán cầu Nam, vật thể chuyển động theo chiều kinh tuyến bị lệch về bên trái so với hướng di chuyển ban đầu.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 121

Đề bài: Ở sảnh các khách sạn thường treo một số đồng hồ của các địa điểm khác nhau trên thế giới, các đồng hồ này chỉ các giờ khác nhau. Tại sao lại như vậy? Nếu đặt thêm đồng hồ địa điểm Hà Nội vào hình thì đồng hồ đó sẽ chỉ mấy giờ?

Lời giải:

1. Vì sao các đồng hồ chỉ giờ khác nhau:

• Khách sạn là nơi thường có nhiều khách du lịch đến từ các nước khác nhau trên thế giới. Việc treo nhiều đồng hồ chỉ giờ ở một số địa điểm khác nhau như vậy giúp khách du lịch tiện theo dõi giờ.
• Các địa điểm khác nhau trên Trái Đất đều có giờ khác nhau, do Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông. Ví dụ trên hình: Lốt An-giơ-lét đang là 2h30′, Niu Oóc là 5h30′, Luân Đôn là 10h30′, Tô-ky-ô là 19h30′.

2. Đồng hồ Hà Nội chỉ mấy giờ:

• Cách tính: Hà Nội ở khu vực giờ số 7, Luân Đôn ở khu vực giờ số 0; Hà Nội cách Luân Đôn 7 giờ. Ta lấy giờ của Luân Đôn rồi cộng thêm 7 giờ sẽ ra giờ Hà Nội.
• Trên hình, đồng hồ Luân Đôn đang chỉ 10h30′. Vậy đồng hồ Hà Nội sẽ chỉ: 10h30′ + 7h = 17h30′ (hay 5h30′ chiều).

Bài 2 trang 121

Đề bài: An sống ở Hà Nội và có bạn sống ở thành phố Xao Pao-lô (Bra-xin). Vào lúc 11 giờ trưa, sau khi đi học về, An định gọi điện cho bạn để nói chuyện. Bố khuyên An không nên gọi vào giờ này. Theo em, tại sao bố lại khuyên An như vậy?

Lời giải:

Em suy luận dựa vào sự chênh lệch giờ giữa hai địa điểm:

• Hà Nội và Xao Pao-lô (Bra-xin) nằm ở hai khu vực giờ cách nhau rất xa, nên giờ ở hai nơi chênh nhau nhiều.
• Khi ở Hà Nội là 11 giờ trưa thì ở Xao Pao-lô đang là lúc nửa đêm (rạng sáng) – tức là người bạn đang ngủ.
• Vì vậy bố khuyên An không nên gọi vào giờ này, để tránh làm phiền giấc ngủ của bạn. Nếu muốn gọi, An nên chọn giờ phù hợp với cả hai bên.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn