Câu hỏi mở đầu trang 39

Đề bài: Từ thời xa xưa, người Trung Quốc đã sáng tạo ra chữ viết để ghi chép và lưu giữ tri thức. Họ còn là chủ nhân của một nền văn minh phát triển với nhiều thành tựu mà cho đến ngày nay nhân loại vẫn đang được thừa hưởng. Điều kiện nào đã giúp người Trung Quốc cổ đại tạo dựng được nền văn minh rực rỡ như thế? Những giá trị to lớn mà họ truyền lại đến ngày nay là gì?

Lời giải:

Đây là câu hỏi mở đầu, nội dung sẽ được làm rõ dần trong bài. Em có thể trả lời ngắn gọn như sau:

• Điều kiện tạo dựng nền văn minh: người Trung Quốc cổ đại sinh sống ở lưu vực hai dòng sông lớn là Hoàng Hà và Trường Giang. Hai con sông bồi đắp phù sa, tạo nên những đồng bằng rộng lớn, màu mỡ, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.
• Những giá trị truyền lại đến ngày nay: chữ viết (chữ Hán), các tư tưởng và học thuyết (như Nho gia), cùng nhiều thành tựu về văn học, sử học, thiên văn, y học, kĩ thuật,…

1. Điều kiện tự nhiên của Trung Quốc thời cổ đại

Câu hỏi mục 1 trang 40

Đề bài: Nêu những đặc điểm chính của điều kiện tự nhiên Trung Quốc thời cổ đại.

Lời giải:

Em đọc thông tin mục 1 và nêu các đặc điểm chính sau:

• Người Trung Quốc đã xây dựng nền văn minh đầu tiên ở lưu vực Hoàng Hà, sau đó mở rộng đến lưu vực Trường Giang (Dương Tử).
• Phù sa của hai dòng sông này tạo nên các đồng bằng Hoa Bắc, Hoa Trung và Hoa Nam rộng lớn, phì nhiêu, rất thuận lợi cho phát triển nông nghiệp.
• Tuy nhiên, lũ lụt do hai con sông cũng gây ra nhiều khó khăn cho đời sống của người dân.
• Vùng thượng nguồn các dòng sông là đất cao, có nhiều đồng cỏ nên nghề chăn nuôi đã phát triển từ sớm.

2. Tiến trình lịch sử của Trung Quốc thời cổ đại

Câu hỏi mục 2 trang 41

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục, hãy vẽ trục thời gian thể hiện các giai đoạn phát triển của Trung Quốc thời cổ đại.

Lời giải:

Em sắp xếp các giai đoạn theo thứ tự thời gian để vẽ thành trục thời gian:

• Nhà Hạ: khoảng thế kỉ XXI – XVI TCN. Đây là nhà nước sơ khai đầu tiên, ra đời khi xã hội nguyên thủy ở Trung Quốc dần tan rã.
• Nhà Thương: từ thế kỉ XVI – XI TCN. Thời kì này, người Trung Quốc đã biết luyện kim, làm đồ đồng và có chữ viết.
• Nhà Chu: từ thế kỉ XI – III TCN. Đây là triều đại tồn tại lâu dài nhất thời cổ đại; cuối thời Chu là giai đoạn Xuân Thu – Chiến Quốc, các nước chư hầu tranh chấp lẫn nhau.
• Năm 221 TCN: nước Tần lần lượt tiêu diệt các đối thủ và thống nhất Trung Quốc.

3. Một số thành tựu nổi bật của văn minh Trung Quốc thời cổ đại

Câu hỏi mục 3 trang 42

Đề bài: Nêu một số thành tựu văn minh tiêu biểu của người Trung Quốc thời cổ đại.

Lời giải:

Cư dân Trung Quốc thời cổ đại đã đạt được nhiều thành tựu văn minh. Em nêu theo từng lĩnh vực:

• Chữ viết: ra đời khá sớm. Từ thời nhà Thương, người Trung Quốc đã khắc chữ trên mai rùa, xương thú, gọi là chữ giáp cốt. Đây là cơ sở hình thành chữ Hán ngày nay.
• Văn học: hình thành từ sớm, tiêu biểu là Kinh Thi và Sở Từ.
• Tư tưởng: xuất hiện nhiều tư tưởng và học thuyết quan trọng, tiêu biểu là Nho gia và Đạo gia.
• Sử học: người Trung Quốc rất có ý thức chép sử, để lại nhiều bộ sử có giá trị như Xuân Thu, Chiến Quốc sách, Tả truyện,…
• Thiên văn và lịch pháp: biết quan sát thiên văn và đặt ra lịch âm – dương (kết hợp chu kì Mặt Trăng và Mặt Trời).
• Y học: biết chẩn đoán bệnh bằng cách nhìn, nghe, bắt mạch; biết châm cứu, sắc thuốc để chữa bệnh.
• Kĩ thuật đúc đồng và kiến trúc: kĩ thuật đúc đồng sớm đạt đến đỉnh cao (làm công cụ, vũ khí, đồ tế lễ); đồng thời đã xây dựng được cung điện, thành quách đặt nền móng cho kiến trúc về sau.

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 trang 43

Đề bài: Điều kiện tự nhiên của Trung Quốc cổ đại đã tác động như thế nào đến sự hình thành nền văn minh của quốc gia này?

Lời giải:

Điều kiện tự nhiên đã có tác động lớn đến sự hình thành nền văn minh Trung Quốc:

• Hai dòng sông Hoàng Hà và Trường Giang bồi đắp phù sa, tạo nên những đồng bằng rộng lớn, màu mỡ. Nhờ đó, nông nghiệp phát triển và nền văn minh sớm hình thành ở lưu vực Hoàng Hà, rồi mở rộng đến lưu vực Trường Giang.
• Vùng thượng nguồn các dòng sông là đất cao, nhiều đồng cỏ nên nghề chăn nuôi cũng phát triển từ sớm.
• Tuy nhiên, lũ lụt của hai con sông cũng gây ra khó khăn cho đời sống, buộc con người phải liên kết, hợp sức với nhau để trị thủy và sản xuất.

Bài 2 trang 43

Đề bài: Trong các thành tựu của văn minh Trung Quốc cổ đại, em có ấn tượng nhất với thành tựu nào? Vì sao?

Lời giải (gợi ý):

Đây là câu hỏi nêu ý kiến của em, nên không có một đáp án cố định. Em chọn một thành tựu mình thích nhất và giải thích lí do. Ví dụ:

• Em ấn tượng nhất với chữ viết (chữ giáp cốt).
• Vì đây là loại chữ ra đời từ rất sớm, được khắc trên mai rùa và xương thú, và chính là cơ sở để hình thành nên chữ Hán ngày nay. Nhờ có chữ viết, người Trung Quốc cổ đại đã ghi chép và lưu giữ được nhiều tri thức quý giá cho các thế hệ sau.

Thầy Võ Thành Luận

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử & Địa Lí THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Sử-Địa, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại THCS Lê Thánh Tôn