Bài tập toán 7 Bài 29: Làm quen với biến cố (25 bài tập)

Lớp 7 · Toán Bài 29

Làm Quen Với Biến Cố

Biến cố chắc chắn, biến cố không thể, biến cố ngẫu nhiên

1
Biến cố là gì?

Trong cuộc sống hằng ngày, có những sự kiện ta biết chắc chắn sẽ xảy ra hoặc không bao giờ xảy ra, nhưng cũng có những sự kiện ta không thể đoán trước được kết quả.

💡Định nghĩa: Các hiện tượng, sự kiện trong tự nhiên và cuộc sống được gọi chung là biến cố.

Tuỳ vào khả năng xảy ra, biến cố được chia thành 3 loại:

Chắc chắn
Biến cố mà ta biết trước được luôn xảy ra
Không thể
Biến cố mà ta biết trước được không bao giờ xảy ra
🎲
Ngẫu nhiên
Biến cố mà ta không thể biết trước có xảy ra hay không
Ví dụ minh họa — 3 loại biến cố
A: "Trong điều kiện thường, nước đun đến $80°C$ sẽ sôi"Không thể
Vì nước sôi ở $100°C$, không phải $80°C$ → biến cố này không bao giờ xảy ra.
B: "Khi gieo một con xúc xắc, số chấm xuất hiện nhỏ hơn $7$"Chắc chắn
Số chấm trên xúc xắc luôn là $1, 2, 3, 4, 5$ hoặc $6$, đều nhỏ hơn $7$ → luôn xảy ra.
C: "Khi gieo hai con xúc xắc, tổng số chấm là $10$"Ngẫu nhiên
Có thể xảy ra (ví dụ $4 + 6 = 10$) hoặc không (ví dụ $1 + 2 = 3$) → không đoán trước được.
📌Lưu ý: Biến cố "khó xảy ra" (xác suất nhỏ) vẫn là ngẫu nhiên, không phải "không thể". Ví dụ: tung đồng xu 100 lần ra mặt sấp đều — rất hiếm nhưng vẫn là biến cố ngẫu nhiên.
2
Cách phân biệt 3 loại biến cố

Để xác định một biến cố thuộc loại nào, ta cần trả lời câu hỏi:
"Biến cố này có luôn xảy ra không? Có bao giờ xảy ra không?"

Trường hợpLoại biến cố
Luôn xảy ra trong mọi trường hợp✓ Chắc chắn
Không bao giờ xảy ra trong bất kỳ trường hợp nào✗ Không thể
Có trường hợp xảy ra, có trường hợp không? Ngẫu nhiên

Quy trình 2 bước để xác định loại biến cố:

1
Liệt kê tất cả kết quả có thể xảy ra của phép thử (gieo xúc xắc, rút thẻ, lấy bi…).
2
Kiểm tra biến cố:
• Mọi kết quả đều làm biến cố xảy ra → chắc chắn.
• Không có kết quả nào làm biến cố xảy ra → không thể.
• Một số xảy ra, một số không → ngẫu nhiên.
Ví dụ — Hộp 5 thẻ ghi số $2; 4; 6; 8; 10$
2
4
6
8
10

Rút ngẫu nhiên một tấm thẻ. Xét các biến cố:

A: "Rút được thẻ ghi số chẵn"Chắc chắn
Tất cả 5 số $2, 4, 6, 8, 10$ đều là số chẵn → luôn xảy ra.
B: "Rút được thẻ ghi số lẻ"Không thể
Trong hộp không có số lẻ nào → không bao giờ xảy ra.
C: "Rút được thẻ ghi số lớn hơn $5$"Ngẫu nhiên
Nếu rút được thẻ $6, 8, 10$ thì xảy ra; rút được $2$ hoặc $4$ thì không → không đoán trước.
3
Bài toán lấy bi, rút thẻ

Đây là dạng bài phổ biến nhất. Cách làm: liệt kê các vật trong hộp/túi, rồi đối chiếu với điều kiện của biến cố.

Ví dụ 1 — Túi 5 bi trắng và 5 bi đen
5 trắng + 5 đen

Minh lấy ngẫu nhiên một viên bi. Xét các biến cố:

A: "Lấy được viên bi màu trắng"Ngẫu nhiên
Có thể lấy được bi trắng, cũng có thể lấy được bi đen.
B: "Lấy được viên bi màu đen"Ngẫu nhiên
Tương tự A — không đoán trước được.
C: "Lấy được viên bi màu trắng hoặc đen"Chắc chắn
Trong túi chỉ có bi trắng và bi đen → dù lấy viên nào cũng thoả.
D: "Lấy được viên bi màu đỏ"Không thể
Trong túi không có bi đỏ nào.
Ví dụ 2 — Hộp 3 bút mực và 1 bút chì

Lấy ngẫu nhiên cùng lúc 2 bút.

A: "Lấy được 2 bút mực"Ngẫu nhiên
Có thể lấy 2 bút mực, cũng có thể lấy 1 mực + 1 chì.
B: "Lấy được 2 bút chì"Không thể
Chỉ có 1 bút chì nên không thể lấy được 2 cây cùng lúc.
C: "Có ít nhất 1 bút mực trong hai bút lấy ra"Chắc chắn
Có 3 bút mực và chỉ 1 bút chì → lấy 2 bút thì luôn có ít nhất 1 mực.
🎯Mẹo nhanh: Đối chiếu biến cố với "kho" có sẵn:
• Có thoả tất cả → chắc chắn.
• Không thoả gì cả → không thể.
• Có thoả một phần → ngẫu nhiên.
4
Bài toán gieo xúc xắc, tung đồng xu

Hai phép thử thường gặp:

Xúc xắc — 6 mặt từ 1 đến 6

Mỗi lần gieo: kết quả là 1 trong 6 số $\{1, 2, 3, 4, 5, 6\}$

Đồng xu — 2 mặt sấp/ngửa
SẤP
NGỬA

Mỗi lần tung: kết quả là sấp hoặc ngửa

Ví dụ — Gieo xúc xắc 2 lần liên tiếp
A: "Tích số chấm xuất hiện trong hai lần gieo lớn hơn $1$"Ngẫu nhiên
Nếu cả hai lần đều ra $1$ → tích = $1$ (không thoả). Nếu lần 1 ra $2$, lần 2 ra $3$ → tích = $6 > 1$ (thoả).
B: "Tổng số chấm trong hai lần lớn hơn $1$"Chắc chắn
Số chấm nhỏ nhất mỗi lần là $1$ → tổng nhỏ nhất là $1+1=2 > 1$ → luôn xảy ra.
C: "Tích số chấm trong hai lần là $7$"Không thể
$7$ là số nguyên tố. Để tích = 7 thì cần $1 \times 7$, nhưng xúc xắc không có mặt $7$.
Mẹo "biên": Với xúc xắc, kiểm tra giá trị nhỏ nhấtlớn nhất:
• Tổng 2 xúc xắc: nhỏ nhất = $2$, lớn nhất = $12$.
• Tích 2 xúc xắc: nhỏ nhất = $1$, lớn nhất = $36$.
Nếu điều kiện nằm ngoài khoảng này → biến cố không thể.
1
Điểm: 0/25
🎲

Luyện nhận biết biến cố nào!

25 câu · 5 dạng từ dễ đến khó

💡 Gợi ý
Thầy Võ Văn Trung

Thầy Võ Văn Trung

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Toán, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ A2

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Du