Câu hỏi mở đầu trang 6

Đề bài: Hình dưới đây là phiên khai mạc Đại hội đồng Liên hợp quốc khoá 77 vào ngày 13 – 9 – 2022 tại Niu Oóc (Mỹ) với sự tham dự của đại diện 193 quốc gia thành viên. Tổ chức này được thành lập trong bối cảnh nào? Liên hợp quốc có mục tiêu, nguyên tắc hoạt động và đóng vai trò như thế nào trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội,… của thế giới? Vì sao Liên hợp quốc trở thành tổ chức toàn cầu lớn nhất thế giới?

Lời giải:

Bối cảnh thành lập:

• Liên hợp quốc được thành lập vào giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai, khi các nước Đồng minh chống phát xít mong muốn có một tổ chức quốc tế để duy trì hoà bình, an ninh thế giới thay thế cho Hội Quốc liên.

Mục tiêu và nguyên tắc:

• Có 4 mục tiêu chính: duy trì hoà bình, an ninh quốc tế; thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc; thúc đẩy hợp tác quốc tế; là trung tâm điều hoà các nỗ lực quốc tế.
• Hoạt động dựa trên các nguyên tắc bình đẳng chủ quyền, tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình,…

Vai trò:

• Duy trì hoà bình, an ninh quốc tế; thúc đẩy phát triển kinh tế, tài chính, thương mại; đảm bảo quyền con người và phát triển văn hoá – xã hội.

Vì sao là tổ chức toàn cầu lớn nhất:

• Có 193 quốc gia thành viên, hoạt động trên phạm vi toàn cầu, với hệ thống các cơ quan, tổ chức chuyên môn rộng lớn, đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực của đời sống quốc tế.

1. Một số vấn đề cơ bản về Liên hợp quốc

a) Bối cảnh lịch sử và quá trình hình thành

Câu hỏi trang 8

Đề bài: Hãy nêu bối cảnh lịch sử và quá trình thành lập Liên hợp quốc.

Lời giải:

Bối cảnh lịch sử:

• Vào giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai, tình hình thế giới có nhiều chuyển biến quan trọng: sức mạnh và ưu thế trên chiến trường thuộc về phe Đồng minh chống phát xít.
• Việc tổ chức lại thế giới sau chiến tranh trở nên cấp bách. Ý tưởng về một tổ chức quốc tế có vai trò duy trì hoà bình càng trở nên rõ nét.
• Các nước Đồng minh mong muốn thiết lập một tổ chức quốc tế để bảo vệ hoà bình, an ninh thế giới thay thế cho Hội Quốc liên (đã tỏ ra không đủ sức mạnh).
• Trong bối cảnh đó, các nước Liên Xô, Mỹ, Anh triển khai các hoạt động để thành lập Liên hợp quốc.

Quá trình hình thành:

• Ngày 1 – 1 – 1942: Đại diện 26 nước kí bản Tuyên bố Liên hợp quốc, cam kết hợp tác trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít → tạo cơ sở cho việc hình thành Liên hợp quốc.
• Từ năm 1943: Các nước thoả thuận được một số điểm cơ bản về cơ cấu Liên hợp quốc, Đại hội đồng, thành viên thường trực Hội đồng Bảo an,…
• Hội nghị Tê-hê-ran (I-ran, 28-11 đến 1-12-1943): Ba nước Liên Xô, Mỹ, Anh khẳng định quyết tâm thành lập Liên hợp quốc.
• Hội nghị I-an-ta (Liên Xô, tháng 2-1945): Ba nước ra quyết định về việc thành lập Liên hợp quốc và đồng ý triệu tập hội nghị thông qua Hiến chương.
• Từ 25-4-1945 đến 26-6-1945: Hội nghị quốc tế tại Xan Phran-xi-xcô (Mỹ) với 50 nước tham gia đã thông qua Hiến chương Liên hợp quốc.
• Ngày 24 – 10 – 1945: Liên hợp quốc chính thức được thành lập với 51 nước thành viên.

b) Mục tiêu, nguyên tắc hoạt động

Câu hỏi trang 9

Đề bài: Khai thác thông tin và các tư liệu 1, 2 trong mục, hãy trình bày mục tiêu và nguyên tắc hoạt động cơ bản của Liên hợp quốc.

Lời giải:

Mục tiêu của Liên hợp quốc (theo Điều 1, Hiến chương Liên hợp quốc năm 1945):

Liên hợp quốc được thành lập nhằm 4 mục tiêu:

1. Duy trì hoà bình và an ninh quốc tế.
2. Thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn trọng quyền bình đẳng, quyền tự quyết dân tộc và củng cố hoà bình thế giới.
3. Thúc đẩy hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá, nhân đạo, đảm bảo quyền con người và quyền tự do cơ bản cho mọi người không phân biệt chủng tộc, giới tính, tôn giáo, ngôn ngữ.
4. Liên hợp quốc đóng vai trò là trung tâm điều hoà các nỗ lực quốc tế vì những mục tiêu trên.

→ Trong đó, mục tiêu duy trì hoà bình và an ninh quốc tế được chú trọng và là cơ sở để thực hiện các mục tiêu khác.

Nguyên tắc hoạt động cơ bản (theo Điều 2, Hiến chương Liên hợp quốc năm 1945):

• Bình đẳng về chủ quyền quốc gia.
• Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia.
• Từ bỏ đe doạ bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
• Không can thiệp vào công việc nội bộ các nước.
• Tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế.
• Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hoà bình.

2. Vai trò của Liên hợp quốc

a) Duy trì hoà bình, an ninh quốc tế

Câu hỏi trang 10

Đề bài: Nêu vai trò của Liên hợp quốc trong việc duy trì hoà bình, an ninh quốc tế.

Lời giải:

Liên hợp quốc có 4 vai trò chính trong việc duy trì hoà bình, an ninh quốc tế:

• Thứ nhất: Góp phần ngăn ngừa không để xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới mới kể từ năm 1945 đến nay.
• Thứ hai: Triển khai hoạt động gìn giữ hoà bình ở nhiều khu vực trên thế giới, góp phần chấm dứt nhiều cuộc xung đột (như ở En Xan-va-đo, Goa-tê-ma-la, Mô-dăm-bích,…) và hỗ trợ tiến trình tái thiết ở nhiều quốc gia thành viên.
• Thứ ba: Soạn thảo và xây dựng được hệ thống các công ước quốc tế về giải trừ quân bị, chống chạy đua vũ trang. Tiêu biểu là Hiệp ước cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (1968), Công ước cấm vũ khí hoá học (1993), Hiệp ước của Liên hợp quốc cấm vũ khí hạt nhân (2017),…
• Thứ tư: Thành công trong việc thúc đẩy quá trình giành độc lập dân tộc của các nước thuộc địa và phụ thuộc, góp phần làm gia tăng số lượng thành viên của Liên hợp quốc hiện nay lên 193 nước.

b) Thúc đẩy phát triển kinh tế, tài chính, thương mại quốc tế và nâng cao đời sống người dân

Câu hỏi trang 11

Đề bài: Khai thác thông tin và Tư liệu 3 trong mục, hãy trình bày vai trò của Liên hợp quốc trong thúc đẩy phát triển kinh tế, tài chính, thương mại quốc tế, cũng như trong việc nâng cao đời sống người dân.

Lời giải:

Vai trò trong thúc đẩy phát triển kinh tế, tài chính, thương mại quốc tế:

• Liên hợp quốc với hệ thống các cơ quan, tổ chức chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy, tạo môi trường thuận lợi để phát triển kinh tế, tài chính và thương mại quốc tế.
• Từ năm 1960, Đại hội đồng Liên hợp quốc đề ra các chiến lược phát triển cho từng thập kỉ nhằm huy động hợp tác quốc tế cho các mục tiêu phát triển chung.
• Một trong những ưu tiên là tạo môi trường kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế bình đẳng và quan tâm thích đáng đến lợi ích của các nước thành viên.
• Việc phát triển và hợp tác kinh tế, thương mại quốc tế được xem là công cụ chủ yếu để phát triển kinh tế của các nước thành viên.

Vai trò trong việc nâng cao đời sống người dân:

• Thông qua các tổ chức chuyên môn và các quỹ trực thuộc, Liên hợp quốc đã thực hiện nhiều dự án, đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện, nâng cao đời sống của người dân và hỗ trợ công tác xoá đói, giảm nghèo, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.
• Góp phần vào các hoạt động chống biến đổi khí hậu, dịch bệnh,… ở nhiều khu vực trên thế giới.
• Năm 2015, Liên hợp quốc thông qua Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững, đặt ra 17 mục tiêu hành động mang tính toàn cầu đến năm 2030 (xoá nghèo, không còn nạn đói, sức khoẻ và cuộc sống tốt, giáo dục có chất lượng,…).

c) Đảm bảo quyền con người, phát triển văn hoá, xã hội

Câu hỏi trang 12

Đề bài: Khai thác thông tin và Tư liệu 4 trong mục, hãy nêu những nét chính về vai trò của Liên hợp quốc trong việc đảm bảo quyền con người và phát triển văn hoá, xã hội.

Lời giải:

Về đảm bảo quyền con người:

• Ngay từ khi thành lập, Liên hợp quốc đã nỗ lực thúc đẩy việc xây dựng và kí kết những văn bản, điều ước quốc tế quan trọng nhằm đảm bảo các quyền cơ bản của con người.
• Năm 1948, Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền, đưa ra những quyền và tự do cơ bản của con người.
• Liên hợp quốc chú trọng việc đảm bảo thực hiện những quyền cơ bản này của người dân trên toàn thế giới.

Về phát triển văn hoá, xã hội:

• Các cơ quan và tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc tiến hành các hoạt động thúc đẩy hợp tác quốc tế giữa các quốc gia nhằm phát triển văn hoá, xã hội.
• Đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các quỹ tài trợ quốc tế để phát triển văn hoá, xã hội, trong đó có các quỹ tài trợ cho giáo dục.
• Tiêu biểu là Quỹ Giáo dục không thể chờ đợi (Education Cannot Wait). Chỉ tính riêng năm 2021, khoảng 222 triệu trẻ em ở các khu vực chiến sự và khó khăn đã được tiếp cận với giáo dục nhờ sự hỗ trợ của quỹ này.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập 1 trang 12

Đề bài: Lập bảng tóm tắt bối cảnh thành lập, mục tiêu, nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc.

Lời giải:

Luyện tập 2 trang 12

Đề bài: Lập sơ đồ tư duy thể hiện những nét chính về vai trò của Liên hợp quốc trong các lĩnh vực.

Lời giải:

Vận dụng 1 trang 12

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: Vai trò quan trọng nhất của Liên hợp quốc là góp phần ngăn ngừa không để xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới mới kể từ năm 1945 đến nay. Em có đồng ý với ý kiến này không? Vì sao?

Lời giải:

Ý kiến của em: Em đồng ý với ý kiến trên.

Giải thích:

• Thứ nhất, đây là mục tiêu hàng đầu khi Liên hợp quốc được thành lập. Sau hai cuộc chiến tranh thế giới với hậu quả thảm khốc, nhân loại có nhu cầu bức thiết về một tổ chức quốc tế duy trì hoà bình.
• Thứ hai, thực tế từ năm 1945 đến nay, dù thế giới vẫn còn nhiều xung đột khu vực, nhưng không có một cuộc chiến tranh thế giới mới nào xảy ra. Đây là thành tựu rất lớn của nhân loại, trong đó có vai trò quan trọng của Liên hợp quốc.
• Thứ ba, Liên hợp quốc đã triển khai hoạt động gìn giữ hoà bình ở nhiều khu vực, chấm dứt nhiều cuộc xung đột, xây dựng hệ thống các công ước quốc tế về giải trừ quân bị, cấm vũ khí hạt nhân,…
• Thứ tư, hoà bình và an ninh là cơ sở để thực hiện các mục tiêu khác (phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, quyền con người,…). Nếu không có hoà bình, các lĩnh vực khác không thể phát triển.

→ Vì vậy, có thể khẳng định vai trò duy trì hoà bình, an ninh quốc tế là vai trò quan trọng nhất của Liên hợp quốc.

Vận dụng 2 trang 12

Đề bài: Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet và chia sẻ với bạn về những đóng góp, hỗ trợ của Liên hợp quốc đối với Việt Nam.

Lời giải:

Những đóng góp, hỗ trợ tiêu biểu của Liên hợp quốc đối với Việt Nam:

1. Về chính trị – ngoại giao:

• Ngày 20 – 9 – 1977: Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 149 của Liên hợp quốc.
• Việt Nam hai lần được bầu làm Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (nhiệm kì 2008 – 2009 và nhiệm kì 2020 – 2021).
• Hỗ trợ Việt Nam trong các vấn đề chủ quyền, hội nhập quốc tế.

2. Về kinh tế:

• Các tổ chức của Liên hợp quốc như UNDP (Chương trình Phát triển), WB (Ngân hàng Thế giới), IMF (Quỹ Tiền tệ Quốc tế) đã hỗ trợ Việt Nam nhiều dự án phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo.
• Việt Nam là một trong những nước đạt được nhiều thành tựu về thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỉ (MDGs) và hiện đang thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).

3. Về y tế – giáo dục:

• WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) hỗ trợ Việt Nam trong các chương trình tiêm chủng, phòng chống dịch bệnh (như HIV/AIDS, COVID-19,…).
• UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc) hỗ trợ chăm sóc sức khoẻ, giáo dục cho trẻ em Việt Nam.
• UNESCO đã công nhận nhiều Di sản Văn hoá Thế giới của Việt Nam như Vịnh Hạ Long, Phố cổ Hội An, Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn,…

4. Về đóng góp của Việt Nam cho Liên hợp quốc:

• Việt Nam cử sĩ quan tham gia Lực lượng gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc tại Nam Xu-đăng, Cộng hoà Trung Phi,…
• Tích cực tham gia đóng góp vào các hoạt động chung của Liên hợp quốc, thể hiện vai trò của một thành viên có trách nhiệm.

→ Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Liên hợp quốc ngày càng phát triển toàn diện, đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên