Câu hỏi mở đầu trang 88

Đề bài: Năm 2020, trong bài diễn văn tại Lễ kỉ niệm 130 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng phát biểu: “Cuộc đời 79 mùa Xuân của Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu tượng cao đẹp nhất của chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Người là kết tinh rạng ngời của đạo đức, trí tuệ, khí phách, lương tri của dân tộc và thời đại.” Theo em, những yếu tố nào đã góp phần tạo nên “đạo đức, trí tuệ, nhân cách” và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh? Hãy chia sẻ những điều em biết về tiến trình hoạt động cách mạng của Người.

Lời giải:

Những yếu tố góp phần tạo nên “đạo đức, trí tuệ, nhân cách” và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh:

• Hoàn cảnh đất nước: truyền thống yêu nước lâu đời và tình cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm lược.
• Hoàn cảnh quê hương: vùng đất Nghệ An giàu truyền thống lịch sử, văn hoá và tinh thần yêu nước.
• Hoàn cảnh gia đình: gia đình nhà nho yêu nước, giàu tình yêu thương và truyền thống hiếu học.

Tiến trình hoạt động cách mạng: Trải qua 3 giai đoạn – thời niên thiếu (1890 – 1911), hoạt động ở nước ngoài (1911 – 1941), trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam (1941 – 1969).

1. Những yếu tố ảnh hưởng đến cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh

Câu hỏi trang 91

Đề bài: Khai thác thông tin và các tư liệu 1, 2 trong mục, hãy nêu một số yếu tố ảnh hưởng đến cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Lời giải:

Có 3 yếu tố chính ảnh hưởng đến cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh:

Thứ nhất – Hoàn cảnh đất nước:

• Việt Nam là đất nước có nền văn hiến lâu đời, trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, nhân dân đã hun đúc nên truyền thống quý báu: yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa,…
• Từ giữa thế kỉ XIX, thực dân Pháp xâm lược và áp đặt ách cai trị ở Việt Nam. Nền độc lập dân tộc và quyền tự do của đại bộ phận nhân dân bị tước đoạt.
• Tư liệu 1 cho thấy nhân dân Đông Dương bị thực dân Pháp bóc lột nặng nề, bị đầu độc bằng rượu cồn và thuốc phiện, bị kìm hãm trong ngu dốt.
• Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX, các phong trào yêu nước chống Pháp đều thất bại. Đấu tranh giành độc lập cho dân tộc trở thành nhiệm vụ cấp bách, đồng thời cũng là khát vọng của cả cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thứ hai – Hoàn cảnh quê hương:

• Chủ tịch Hồ Chí Minh quê ở xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An. Xã Kim Liên từng là một phần của huyện Nam Đàn (cũ) – vùng đất “sơn thuỷ hữu tình”, có truyền thống lịch sử, văn hoá lâu đời và là nơi khởi nguồn của nhiều phong trào yêu nước.
• Vùng đất này đã sản sinh ra nhiều anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá, nhà khoa bảng nổi tiếng.
• Tư liệu 2 khẳng định Nghệ An là “đất có danh tiếng hơn cả Nam Châu” – nơi sinh ra nhiều bậc danh hiền, là “then khoá của các triều đại”.
• Người dân xứ Nghệ có phẩm chất: cần cù trong lao động, ý chí trong học tập và đoàn kết trong đấu tranh.
• Thời cận đại, Nghệ An có trung tâm công nghiệp Vinh – Bến Thuỷ – nơi sớm tiếp thu nhiều tư tưởng mới của thời đại.

Thứ ba – Hoàn cảnh gia đình:

• Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình yêu nước.
• Cha là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc – một nhà nho mẫu mực.
• Mẹ là bà Hoàng Thị Loan – một người phụ nữ đảm đang, chăm chỉ và rất am hiểu các loại hình văn hoá dân gian.
• Dù trải qua tuổi thơ vất vả nhưng sự nền nếp, truyền thống hiếu học, giàu tình yêu thương của gia đình đã giúp Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm hình thành nhân cách tốt đẹp và có sự đồng cảm với nhân dân lao động.

2. Tiểu sử và tiến trình hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh

Câu hỏi trang 93

Đề bài: Hãy tóm tắt nét cơ bản về tiểu sử và tiến trình hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh (1911 – 1969).

Lời giải:

Tiểu sử tóm tắt:

• Chủ tịch Hồ Chí Minh (thuở nhỏ tên là Nguyễn Sinh Cung) sinh ngày 19 – 5 – 1890, quê ở xã Kim Liên (tỉnh Nghệ An).
• Năm 1895: theo cha mẹ vào sinh sống ở Huế.
• Năm 1901: mẹ qua đời, theo cha về quê, lấy tên là Nguyễn Tất Thành.
• Năm 1906: theo cha vào Huế, học tại Trường Tiểu học Pháp – Việt Đông Ba và Trường Quốc học Huế.
• Năm 1908: tham gia phong trào chống thuế ở Huế.
• Năm 1909: theo cha đến Bình Định (nay thuộc tỉnh Gia Lai), tiếp tục hoàn thành bậc Tiểu học tại Trường Pháp – Việt Quy Nhơn.
• Cuối tháng 8 – 1910: đến Phan Thiết (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng), dạy học tại Trường Dục Thanh.
• Tháng 2 – 1911: rời Phan Thiết vào Sài Gòn.
• Ngày 5 – 6 – 1911: với tên gọi mới là Văn Ba, rời Bến Nhà Rồng trên con tàu La-tu-sơ Tơ-rê-vin, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước.

Tiến trình hoạt động cách mạng (1911 – 1969):

Giai đoạn 1911 – 1920 (bước đầu tìm đường cứu nước):

• 1911 – 1917: Đến nhiều nước ở châu Á, châu Âu, châu Phi, tích cực tìm hiểu cuộc sống của nhân dân lao động.
• Năm 1919: Thay mặt những người Việt Nam yêu nước tại Pháp gửi tới Hội nghị Véc-xai bản Yêu sách của nhân dân An Nam, kí tên là Nguyễn Ái Quốc.
• Tháng 7 – 1920: Đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V. Lê-nin.
• Tháng 12 – 1920: Bỏ phiếu tán thành Quốc tế Cộng sản và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp → trở thành người cộng sản đầu tiên của Việt Nam.

Giai đoạn 1921 – 1930 (chuẩn bị thành lập Đảng):

• 1921 – 6/1923: Hoạt động ở Pháp, tham gia thành lập Hội Liên hiệp các dân tộc thuộc địa, làm Chủ nhiệm kiêm chủ bút báo Người cùng khổ.
• Tháng 6 – 1923: Đến Liên Xô, tích cực hoạt động trong phong trào cộng sản quốc tế.
• Từ tháng 11 – 1924 đến giữa 1927: Hoạt động ở Quảng Châu (Trung Quốc), thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, ra báo Thanh niên (1925).
• Đầu năm 1930: Triệu tập và chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ở Cửu Long (Hồng Công, Trung Quốc), soạn thảo Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng.

Giai đoạn 1930 – 1941:

• Năm 1933: Hoạt động tại Liên Xô.
• Năm 1938: Rời Liên Xô trở lại Trung Quốc và hoạt động cách mạng ở đây.
• Ngày 28 – 1 – 1941: Sau hơn 30 năm xa Tổ quốc, trở về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Giai đoạn 1941 – 1945 (lãnh đạo Cách mạng tháng Tám):

• Tháng 5 – 1941: Triệu tập và chủ trì Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, tham gia thành lập Việt Nam Độc lập đồng minh (Việt Minh).
• Tháng 8 – 1942: Lấy tên là Hồ Chí Minh, sang Trung Quốc tìm sự liên minh quốc tế.
• Tháng 9 – 1944: Trở về nước tiếp tục lãnh đạo cách mạng.
• Tháng 8 – 1945: Cùng Trung ương Đảng, Mặt trận Việt Minh lãnh đạo nhân dân Tổng khởi nghĩa thắng lợi; được cử làm Chủ tịch của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
• Ngày 2 – 9 – 1945: Tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Giai đoạn 1945 – 1969 (lãnh đạo hai cuộc kháng chiến và xây dựng đất nước):

• Cùng Trung ương Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954).
• Tháng 1 – 1946: Được Quốc hội khoá I bầu làm Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
• Tháng 2 – 1951: Tại Đại hội lần thứ II của Đảng, được bầu làm Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
• Cùng Trung ương Đảng lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
• Tháng 10 – 1956: Là Chủ tịch Đảng kiêm Tổng Bí thư Đảng Lao động Việt Nam.
• Ngày 2 – 9 – 1969: Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời tại Hà Nội.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 93

Đề bài: Lập trục thời gian (theo ý tưởng của em) thể hiện những nét chính về tiến trình hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Lời giải:

Dữ liệu cho trục thời gian:

Vận dụng trang 93

Đề bài: Viết bài giới thiệu về một cuốn sách hoặc một bộ phim về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nêu cảm nghĩ của em về cuốn sách hoặc bộ phim đó.

Lời giải:

Bài viết tham khảo – Giới thiệu bộ phim “Hồ Chí Minh – Chân dung một con người”:

Giới thiệu chung:

“Hồ Chí Minh – Chân dung một con người” là bộ phim tài liệu nổi tiếng của đạo diễn Bùi Đình Hạc, sản xuất năm 1990 nhân dịp kỉ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nội dung chính:

• Bộ phim tái hiện chân thực cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh – từ thời niên thiếu ở Nghệ An, những năm bôn ba tìm đường cứu nước, đến khi trở thành lãnh tụ vĩ đại của dân tộc.
• Bộ phim kết hợp giữa tư liệu lịch sử quý (hình ảnh, âm thanh gốc) với những phân tích, đánh giá của các nhà nghiên cứu.
• Đặc biệt, bộ phim làm nổi bật những phẩm chất cao quý của Bác: giản dị, khiêm tốn, yêu thương nhân dân, kiên định lí tưởng cách mạng.

Cảm nghĩ của em:

• Em cảm thấy rất xúc động khi xem bộ phim. Cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần hi sinh vì dân, vì nước.
• Từ một thanh niên rời bến Nhà Rồng năm 1911 với hai bàn tay trắng, Bác đã trở thành lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, đưa Việt Nam từ một nước thuộc địa trở thành một quốc gia độc lập.
• Bộ phim giúp em hiểu sâu sắc hơn câu nói của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng: “Người là kết tinh rạng ngời của đạo đức, trí tuệ, khí phách, lương tri của dân tộc và thời đại.”
• Em tự nhủ sẽ học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, rèn luyện bản thân để trở thành công dân có ích, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên