Câu hỏi mở đầu trang 18

Đề bài: Sự kiện Bức tường Béc-lin sụp đổ (11 – 1989) là một trong những biểu tượng cho sự kết thúc của Chiến tranh lạnh. Chiến tranh lạnh kết thúc đã mở ra những xu thế phát triển mới của thế giới. Đó là những xu thế nào? Vì sao xu thế đa cực trở thành xu hướng chính trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh? Hãy chia sẻ những điều em biết về trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

• Các xu thế phát triển mới: Lấy kinh tế làm trọng tâm; toàn cầu hoá; đối thoại, hợp tác; đa cực trong quan hệ quốc tế.
• Đa cực trở thành xu hướng chính vì phản ánh tương quan lực lượng mới: sự nổi lên của nhiều cường quốc và trung tâm kinh tế, sự suy giảm tương đối của Mỹ, vai trò gia tăng của các tổ chức quốc tế, khu vực.

1. Các xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh

Câu hỏi trang 19

Đề bài: Hãy nêu những xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Sau Chiến tranh lạnh, thế giới có 3 xu thế phát triển chính:

Thứ nhất – Xu thế phát triển lấy kinh tế làm trọng tâm:

• Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều điều chỉnh chiến lược phát triển tập trung vào kinh tế.
• Mục đích: tăng cường sức mạnh, tiềm lực quốc gia, đồng thời nâng cao đời sống người dân.

Thứ hai – Xu thế toàn cầu hoá:

• Sự kết thúc của Trật tự hai cực I-an-ta và Chiến tranh lạnh, cùng với sự phát triển của cách mạng khoa học – công nghệ đã thúc đẩy mạnh mẽ quá trình toàn cầu hoá.
• Toàn cầu hoá là quá trình gia tăng mạnh mẽ những mối liên hệ, sự phụ thuộc, tác động lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc và khu vực trên phạm vi toàn cầu.

Thứ ba – Xu thế đối thoại, hợp tác trong quan hệ quốc tế:

• Nhu cầu ổn định để phát triển kinh tế, đặc biệt là xu thế toàn cầu hoá đã thúc đẩy xu thế đối thoại, hợp tác thay cho đối đầu.
• Dựa trên cơ sở: hai bên cùng có lợi, tôn trọng lẫn nhau, cùng tồn tại hoà bình.
• Đây là xu thế chủ yếu trong các mối quan hệ quốc tế hiện nay.

2. Xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế

a) Khái niệm đa cực

Câu hỏi trang 19

Đề bài: Trình bày khái niệm đa cực trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Khái niệm đa cực:

• Đa cực là thuật ngữ trong quan hệ quốc tế dùng để chỉ một trật tự thế giới có sự tham gia của các quốc gia, các trung tâm khác nhau.
• Trong đó, không một quốc gia nào có quyền lực áp đảo đối với các quốc gia khác, cũng như chi phối sự phát triển của thế giới.

Đặc điểm hình thành:

• Sự hình thành trật tự thế giới đa cực là một tiến trình lịch sử khách quan.
• Gắn với: sự nổi lên của các cường quốc, sự gia tăng vai trò của các trung tâm, tổ chức quốc tế.
• Phản ánh tương quan so sánh lực lượng mới trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh.

b) Xu thế đa cực

Câu hỏi trang 20

Đề bài: Nêu những nét chính về xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Xu thế đa cực có 3 biểu hiện chính:

Thứ nhất – Sự gia tăng sức mạnh, tầm ảnh hưởng và vị thế của các nước lớn:

• Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, một số nước thuộc Liên minh châu Âu (EU),… gia tăng sức mạnh về kinh tế, chính trị, quân sự, đối ngoại.
• Trung Quốc, Nga phát triển mạnh mẽ.
• Ấn Độ có mức tăng trưởng kinh tế cao liên tục trong nhiều năm.
• Nhật Bản và một số nước EU tiếp tục khẳng định tiềm lực kinh tế và vị thế.

Thứ hai – Sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ:

• Mỹ vẫn giữ vị trí siêu cường nhưng sức mạnh giảm tương đối trong tương quan so sánh với các cường quốc khác.

Thứ ba – Vai trò ngày càng gia tăng của các trung tâm, tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế, khu vực:

• Sau Chiến tranh lạnh, các tổ chức kinh tế, tài chính khu vực, liên khu vực có vai trò ngày càng lớn.
• Tiêu biểu: Nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G20); Diễn đàn Hợp tác Á – Âu (ASEM) gồm các nước EU, ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

→ Trong xu thế đa cực, Mỹ và Trung Quốc là hai cực có tầm ảnh hưởng lớn, nhưng các nước lớn, các trung tâm kinh tế, chính trị khác cũng đang vươn lên mạnh mẽ để khẳng định vai trò của mình.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 20

Đề bài: Lập bảng tóm tắt các xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Vận dụng trang 20

Đề bài: Bằng những kiến thức đã học và sưu tầm thêm tư liệu từ sách, báo, internet, em hãy chứng minh nhận định sau: “Hiện nay, cục diện thế giới theo xu hướng đa cực, đa trung tâm diễn ra nhanh hơn”. Theo em, xu thế đó mang lại những cơ hội nào cho Việt Nam trong công cuộc phát triển đất nước?

Lời giải:

Chứng minh nhận định:

Thứ nhất – Sự gia tăng sức mạnh của các cường quốc:

• Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, có vai trò ngày càng lớn về chính trị, quân sự.
• Nga khẳng định vị thế cường quốc, đặc biệt về quân sự và năng lượng.
• Ấn Độ duy trì mức tăng trưởng kinh tế cao, trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới.
• Nhật Bản, EU vẫn giữ vị trí là các trung tâm kinh tế – tài chính hàng đầu.

Thứ hai – Sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ:

• Dù vẫn là siêu cường số một, nhưng khoảng cách giữa Mỹ và các nước lớn khác đang thu hẹp dần.

Thứ ba – Vai trò các tổ chức quốc tế, khu vực gia tăng:

• G20, ASEM, ASEAN, EU, BRICS,… ngày càng có tiếng nói quan trọng trong các vấn đề toàn cầu.

Cơ hội cho Việt Nam:

• Mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương: Có thể thiết lập, phát triển quan hệ với nhiều quốc gia, trung tâm khác nhau, không phụ thuộc vào một cực nào.
• Thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ từ nhiều nguồn (Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc,…).
• Mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng hoá đối tác thương mại, giảm phụ thuộc vào một thị trường.
• Nâng cao vị thế quốc tế thông qua tham gia tích cực vào các tổ chức khu vực và toàn cầu (ASEAN, APEC, WTO, Liên hợp quốc,…).
• Học hỏi kinh nghiệm phát triển từ nhiều mô hình khác nhau để đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
• Giữ vững độc lập, tự chủ: Trong bối cảnh đa cực, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hoá, đa dạng hoá.

Cô Ngô Thị Ánh Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Lịch Sử THPT

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Lịch sử, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 7+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Kim Liên