Trong chương trình Ngữ văn lớp 6, các em được học cách viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện – cụ thể là một sinh hoạt văn hóa như lễ hội dân gian, hội chợ xuân, hội khỏe Phù Đổng… Đây là kiểu bài yêu cầu các em trình bày, cung cấp thông tin về một sự kiện một cách rõ ràng, có trình tự và hấp dẫn. Bài viết dưới đây sẽ giúp các em nắm vững lý thuyết, cách viết từng bước và tham khảo 2 bài văn mẫu.

I. Văn bản thuyết minh là gì?

Trong cuộc sống, nhiều khi chúng ta cần trình bày, cung cấp thông tin hay giải thích về sự vật, hiện tượng dưới dạng một văn bản. Kiểu văn bản đó được gọi là văn bản thuyết minh (thuộc loại văn bản thông tin).

Ví dụ, bài “Ai ơi mồng 9 tháng 4” (Anh Thư) chính là văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện – lễ hội Gióng. Bài viết đã giới thiệu thời gian, địa điểm, tiến trình và ý nghĩa của lễ hội một cách rõ ràng, mạch lạc.

II. Yêu cầu đối với bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

Khi viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện (một sinh hoạt văn hóa), các em cần đáp ứng các yêu cầu sau:

Thứ nhất, xác định rõ người tường thuật tham gia hay chứng kiến sự kiện và sử dụng ngôi tường thuật phù hợp. Thông thường, các em sẽ dùng ngôi thứ nhất (xưng “tôi” hoặc “chúng tôi”, “em”).

Thứ hai, giới thiệu được sự kiện cần thuật lại, nêu được bối cảnh gồm không gian (diễn ra ở đâu) và thời gian (diễn ra khi nào).

Thứ ba, thuật lại được diễn biến chính, sắp xếp các sự việc theo một trình tự hợp lí. Trình tự phổ biến nhất là theo thời gian: trước – trong – sau sự kiện. Cũng có thể kết hợp trình tự nguyên nhân – kết quả (chuẩn bị → khai mạc → diễn biến → kết thúc).

Thứ tư, tập trung vào một số chi tiết tiêu biểu, hấp dẫn, thu hút được sự chú ý của người đọc. Không cần kể lại tất cả mọi thứ, mà chọn những chi tiết ấn tượng nhất để miêu tả kĩ.

Thứ năm, nêu được cảm nghĩ, ý kiến của người viết về sự kiện. Phần này có thể đặt ở cuối bài hoặc xen kẽ trong quá trình thuật lại sự kiện.

III. Các bước viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

Bước 1: Trước khi viết

a. Lựa chọn đề tài

Hãy nhớ lại một sự kiện (một sinh hoạt văn hóa) mà em trực tiếp tham gia hoặc tìm hiểu, quan sát được. Một số đề tài gợi ý: hội chợ xuân, hội chợ sách, lễ hội dân gian (hội Đền Hùng, hội Gióng, hội làng…), hội khỏe Phù Đổng ở trường hoặc địa phương, hội chợ hoa xuân…

b. Tìm ý

Sau khi chọn đề tài, hãy trả lời các câu hỏi sau để tìm ý cho bài viết:

• Sự kiện gì?
• Mục đích của việc tổ chức sự kiện là gì?
• Sự kiện xảy ra khi nào? Ở đâu?
• Những ai đã tham gia sự kiện? Họ đã nói và làm gì?
• Sự kiện diễn ra theo trình tự thế nào?
• Ấn tượng, cảm nghĩ của em về sự kiện là gì?

c. Lập dàn ý

Sắp xếp các thông tin đã tìm được thành dàn ý:

• Mở bài: Giới thiệu sự kiện (không gian, thời gian, mục đích tổ chức sự kiện).
• Thân bài: Tóm tắt diễn biến của sự kiện theo trình tự thời gian, bao gồm: những nhân vật tham gia sự kiện; các hoạt động chính trong sự kiện với đặc điểm, diễn biến của từng hoạt động; hoạt động để lại ấn tượng sâu sắc nhất.
• Kết bài: Nêu ý nghĩa của sự kiện và cảm nghĩ của người viết.

Bước 2: Viết bài

Khi viết bài, cần bám sát dàn ý đã lập và chú ý:

• Chọn ngôi tường thuật phù hợp, thống nhất (ngôi thứ nhất – xưng “tôi” hoặc “em”).
• Thuyết minh về sự kiện một cách chi tiết và có trình tự. Cung cấp cho người đọc các thông tin về bối cảnh, nhân vật tham gia, diễn biến sự kiện (nên theo trình tự thời gian).
• Biểu lộ cảm xúc, đánh giá của em về sự kiện một cách ngắn gọn, chân thực.

Bước 3: Chỉnh sửa bài viết

Sau khi viết xong, rà soát lại bài theo các tiêu chí:

• Đã xác định rõ ngôi tường thuật và sử dụng thống nhất chưa?
• Đã giới thiệu được sự kiện và nêu bối cảnh (không gian, thời gian) chưa?
• Trình tự sự việc đã hợp lí chưa?
• Đã có những chi tiết tiêu biểu, hấp dẫn chưa?
• Đã nêu được cảm nghĩ, ý kiến của người viết chưa?
• Có lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu không?

IV. Dàn ý chung cho bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

Các em có thể áp dụng dàn ý chung sau cho bất kì sự kiện nào:

Mở bài:

• Giới thiệu sự kiện: tên sự kiện, thời gian, địa điểm.
• Nêu mục đích tổ chức hoặc lí do em biết đến sự kiện.

Thân bài:

• Giới thiệu lịch sử, nguồn gốc sự kiện (nếu có).
• Công tác chuẩn bị cho sự kiện.
• Diễn biến chính theo trình tự thời gian: khai mạc, các hoạt động chính, hoạt động ấn tượng nhất, kết thúc.
• Những nhân vật tham gia, không khí sự kiện.
• Chi tiết tiêu biểu để lại ấn tượng sâu sắc.

Kết bài:

• Ý nghĩa của sự kiện.
• Cảm nghĩ của người viết.

V. Bài văn mẫu

Bài mẫu 1: Lễ hội Đền Hùng

Hằng năm, cứ đến dịp mồng 10 tháng 3 âm lịch, hàng triệu người con đất Việt lại hướng về Phú Thọ để tham dự lễ hội Đền Hùng – lễ hội lớn nhất nước ta nhằm tưởng nhớ công ơn dựng nước của các vua Hùng. Năm ngoái, em đã có dịp cùng gia đình về Phú Thọ dự lễ hội và đó là một trải nghiệm vô cùng ấn tượng.

Lễ hội Đền Hùng đã có từ rất lâu đời, từ thời Đinh, Lý, Tiền Lê, thời Trần, nhân dân cả nước đều về đây lễ bái, gửi lòng thành kính biết ơn đến mười tám đời vua Hùng. Lễ hội diễn ra tại khu di tích Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Vào các năm chẵn, lễ hội do Trung ương phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tổ chức; các năm lẻ do tỉnh Phú Thọ tổ chức. Đây được xem là quốc lễ nên có quy mô rất lớn.

Lễ hội gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ bao gồm lễ rước kiệu và lễ dâng hương. Lễ rước kiệu diễn ra trong không khí trang nghiêm, long trọng với cờ, lộng, hoa rực rỡ sắc màu. Đoàn đại biểu trung ương, tỉnh và các thành phố tập trung tại chân núi Hùng, cùng đoàn xã tiểu binh rước hoa lên đền. Sau khi rước hoa đến đền, đoàn người kính cẩn dâng lễ vào thượng cung. Đại biểu đại diện trịnh trọng đọc chúc văn lễ Tổ, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao dựng nước và giữ nước của các vua Hùng. Tiếp theo là lễ dâng hương – nghi thức mà mỗi người con đất Việt đều mong muốn được thắp nén nhang thành kính lên đền thờ, gửi gắm tâm nguyện với tổ tiên. Khi đứng trong dòng người dâng hương, em cảm nhận được không khí thiêng liêng, trang trọng lan tỏa khắp nơi.

Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động phong phú. Các trò chơi dân gian như chọi gà, đu quay, đấu vật thu hút rất đông người tham gia và cổ vũ. Bên cạnh đó còn có các tiết mục dân ca diễn xướng, hát quan họ, kịch nói được thi tài giữa các làng, các thôn. Em ấn tượng nhất là phần đấu vật – các đô vật mình trần, khố đỏ, thi đấu hào hứng giữa tiếng trống và tiếng reo hò cổ vũ vang dội. Ngoài ra còn có trình diễn hát xoan – di sản văn hóa phi vật thể đặc trưng của vùng đất Phú Thọ. Những làn điệu xoan mộc mạc, uyển chuyển khiến em thấy thật gần gũi và tự hào.

Lễ hội kéo dài trong nhiều ngày, nhưng ngày chính hội mồng 10 tháng 3 là đông vui, tấp nập nhất. Mọi người từ khắp mọi miền đất nước đổ về, chen vai sát cánh cùng nhau leo núi, dâng hương và vui chơi.

Lễ hội Đền Hùng là một trong những nét đẹp truyền thống quý báu của dân tộc ta, là niềm tự hào với nguồn gốc con Rồng cháu Tiên. Được tham gia lễ hội, em càng thấm thía câu nói: “Dù ai đi ngược về xuôi / Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba.” Đây thật sự là cơ hội để mỗi người bày tỏ lòng thành kính biết ơn đối với tổ tiên, và em tin rằng truyền thống tốt đẹp này sẽ được gìn giữ mãi mãi.

Bài mẫu 2: Hội chợ xuân ở trường em

Mỗi dịp Tết Nguyên đán sắp đến, trường em lại tổ chức hội chợ xuân – một hoạt động truyền thống được thầy cô và các bạn học sinh mong đợi nhất trong năm. Năm nay, em được trực tiếp tham gia hội chợ và có rất nhiều kỉ niệm đáng nhớ.

Hội chợ xuân được nhà trường chuẩn bị trong khoảng hai tuần trước khi diễn ra. Các thầy cô giáo chủ nhiệm cùng với hội phụ huynh và học sinh sau mỗi buổi học lại bắt tay vào công việc: trang trí sân khấu chính, dựng các gian hàng, sắp xếp vật dụng, tập nấu các món ăn cổ truyền, chuẩn bị các sản phẩm thủ công. Không khí chuẩn bị rộn ràng, ai cũng hào hứng và nhiệt tình.

Sáng ngày 20 tháng Chạp, gần như toàn bộ thầy cô giáo, học sinh và nhiều phụ huynh đã có mặt trong sân trường từ sớm. Mọi người ai vào việc nấy, hết sức khẩn trương. Đúng 8 giờ, lễ khai mạc chính thức bắt đầu. Sau màn tuyên bố lí do và giới thiệu đại biểu của hai bạn dẫn chương trình, thầy Hiệu trưởng lên sân khấu phát biểu khai mạc hội chợ. Liền sau đó là các tiết mục văn nghệ chào mừng: hát múa quạt, nhảy sạp, hát dân ca. Ấn tượng nhất với em là màn sân khấu hóa các tác phẩm văn học dân gian – đặc biệt vở kịch “Bánh chưng, bánh giầy” được các bạn diễn rất sinh động, giúp em hình dung rõ hơn về nguồn gốc của loại bánh cổ truyền ngày Tết.

Đồng thời với phần văn nghệ, các gian hàng cũng chính thức mở cửa. Có lớp bán bánh trôi, bánh chay; có lớp bán bánh chưng, bánh tét, bánh giầy; lại có lớp bán con tò he hay các sản phẩm gốm thủ công xinh xắn; có lớp bán mũ nan, nón lá, tăm tre; thậm chí có lớp bày bán cả các bức thư pháp chữ Hán và chữ Quốc ngữ. Các mặt hàng rất phong phú, đẹp mắt nhưng giá cả lại rất rẻ, vừa túi tiền học sinh. Nhiều thứ em được thấy lần đầu tiên và phải hỏi kĩ người bán mới biết tên và cách dùng. Không chỉ có các gian hàng cố định, trong sân trường còn xuất hiện cả những gánh hàng rong với tiếng rao quen thuộc. Mọi người dừng lại ở mỗi gian hàng, mua cho mình một món đồ ăn hoặc một vật kỉ niệm. Tiếng rao hàng, tiếng trả giá, tiếng cười nói râm ran cả sân trường.

Cứ như thế, hội chợ kéo dài đến 6 giờ chiều mới tan. Ai cũng có vẻ mệt nhưng đều rất vui vẻ, tay xách nách mang đầy những món đồ mua được.

Hội chợ xuân lần này đã để lại cho em ấn tượng rất sâu sắc. Qua hội chợ, em biết thêm nhiều món đồ mà ngày xưa tổ tiên ta đã làm ra và sử dụng. Em cũng được sống trong một bầu không khí rộn rã, vui tươi, đầy màu sắc, cảm nhận được sự đầm ấm, yên vui của những ngày chuẩn bị đón Tết. Nhất định đây sẽ là một kỉ niệm đáng nhớ trong cuộc đời học sinh của em, và em rất mong được tham gia hội chợ xuân lần nữa vào năm sau.

VI. Bảng kiểm tra bài viết

Sau khi viết xong, các em có thể dùng bảng kiểm sau để tự đánh giá bài viết của mình:

VII. Một số lưu ý khi viết

Các em nên nhớ một số điểm quan trọng khi viết bài văn thuyết minh thuật lại sự kiện:

Mục đích viết là cung cấp thông tin xác thực, đầy đủ, mới mẻ và hữu ích cho người đọc về sự kiện. Vì vậy, thông tin cần chính xác, trung thực, không bịa đặt.

Người đọc bài viết có thể là thầy cô, bạn bè, người thân và những người quan tâm đến sự kiện. Do đó, ngôn ngữ cần rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp.

Không nên kể lan man tất cả mọi thứ mà hãy chọn lọc những chi tiết tiêu biểu nhất. Một chi tiết được miêu tả kĩ, sinh động sẽ hay hơn nhiều chi tiết liệt kê qua loa.

Cảm nghĩ của người viết nên chân thực, tự nhiên, tránh sáo rỗng. Có thể xen kẽ cảm xúc trong lúc thuật lại sự kiện hoặc tập trung ở phần kết bài.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng